Uporczywe nękanie przez telefon – co zrobić?

Telefoniczne nękanie jako stalking

Uporczywe telefony, szczególnie wykonywane wiele razy dziennie, nocą, z numeru zastrzeżonego albo połączone z groźbami, mogą spełniać znamiona przestępstwa uporczywego nękania. Zgodnie z art. 190a § 1 Kodeksu karnego odpowiada ten, kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby dla niej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność.

Nie chodzi więc o pojedynczy nieprzyjemny telefon, lecz o zachowania powtarzalne, natarczywe i obiektywnie dokuczliwe. W praktyce za stalking mogą zostać uznane między innymi: ciągłe połączenia, głuche telefony, wydzwanianie z różnych numerów, zostawianie wiadomości głosowych, grożenie, śledzenie, podszywanie się pod pokrzywdzonego, kontaktowanie się przez komunikatory albo nękanie osób bliskich.

Jeżeli zachowanie sprawcy przybiera także inne formy nękania, na przykład SMS-y, wiadomości w mediach społecznościowych lub maile, warto opisać je łącznie. Dla oceny uporczywości znaczenie ma całokształt działań, a nie tylko jeden kanał kontaktu.

Jaka kara grozi za uporczywe nękanie przez telefon?

Aktualnie za przestępstwo z art. 190a § 1 Kodeksu karnego grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Taka sama kara grozi za podszywanie się pod inną osobę i wykorzystywanie jej wizerunku, danych osobowych lub innych danych identyfikujących, jeżeli wyrządza to szkodę majątkową albo osobistą.

Surowsza odpowiedzialność dotyczy sytuacji, w której następstwem stalkingu albo podszywania się jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie. W takim przypadku art. 190a § 3 Kodeksu karnego przewiduje karę pozbawienia wolności od 2 do 15 lat.

Jeżeli sprawca przez telefon wykrzykuje pogróżki, należy dodatkowo rozważyć art. 190 Kodeksu karnego, czyli groźbę karalną. Chodzi o grożenie popełnieniem przestępstwa na szkodę pokrzywdzonego albo osoby mu najbliższej, jeżeli groźba wzbudza uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. Za groźbę karalną grozi kara pozbawienia wolności do 3 lat.

Co zrobić, gdy ktoś nęka telefonami?

Najrozsądniej działać dwutorowo: zabezpieczać dowody i złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Zawiadomienie można złożyć na policji albo w prokuraturze. W piśmie warto opisać, od kiedy trwają połączenia, jak często się powtarzają, z jakich numerów pochodzą, co mówi sprawca oraz jaki wpływ ma to na codzienne funkcjonowanie pokrzywdzonego.

W przypadku stalkingu oraz gróźb karalnych samo zawiadomienie warto połączyć z wyraźnym wnioskiem o ściganie. Można użyć prostego sformułowania: „Wnoszę o ściganie sprawcy przestępstwa uporczywego nękania oraz ewentualnych gróźb karalnych”. Po złożeniu skutecznego wniosku postępowanie jest prowadzone przez organy ścigania.

W zawiadomieniu warto także wnieść o ustalenie danych abonenta lub użytkownika numeru telefonu oraz o zabezpieczenie danych telekomunikacyjnych. Jeżeli numer jest zastrzeżony, nie oznacza to, że sprawca pozostaje bezkarny – w toku postępowania organy mogą podejmować czynności zmierzające do ustalenia źródła połączeń.

Jak udowodnić stalking i nękanie telefoniczne?

W sprawach o stalking kluczowy jest materiał dowodowy. Im dokładniej zostanie udokumentowana powtarzalność i uciążliwość zachowań, tym większa szansa na realne działania organów ścigania. Przydatne mogą być zwłaszcza:

• historia połączeń z telefonu wraz z datami i godzinami,
• bilingi od operatora, jeżeli są dostępne,
• zrzuty ekranu z listy połączeń, SMS-ów i komunikatorów,
• nagrania rozmów, w których pokrzywdzony uczestniczy,
• notatki sporządzane na bieżąco po każdym połączeniu,
• zeznania świadków, którzy słyszeli rozmowy lub widzieli skutki nękania,
• dane numeru, który choć raz się wyświetlił, oraz informacje pozwalające ustalić jego użytkownika.

Zgodnie z art. 115 § 14 Kodeksu karnego dokumentem może być również zapisany nośnik informacji, jeżeli ze względu na treść stanowi dowód okoliczności mającej znaczenie prawne. Dlatego nagrania, zrzuty ekranu, bilingi czy wiadomości mogą mieć istotne znaczenie dowodowe, o ile zostaną zachowane w możliwie pierwotnej postaci.

Warto przygotować chronologiczną tabelę zdarzeń: data, godzina, numer, treść rozmowy, reakcja pokrzywdzonego, świadkowie i dowody. Osobny poradnik o tym, jakie materiały mogą pomóc w sprawie karnej, omawia dowody na stalking.

Sprawca dzwoni z zagranicy albo z numeru zastrzeżonego

Jeżeli sprawca jest obywatelem innego państwa albo korzysta z zagranicznego numeru, nadal można zgłosić sprawę w Polsce, szczególnie gdy pokrzywdzony odbiera telefony w Polsce i tutaj występuje skutek w postaci poczucia zagrożenia, udręczenia lub naruszenia prywatności. Zgodnie z zasadami Kodeksu karnego znaczenie ma nie tylko miejsce działania sprawcy, lecz także miejsce, w którym nastąpił lub miał nastąpić skutek czynu.

W sprawach transgranicznych postępowanie może być trudniejsze organizacyjnie, bo czasem wymaga ustaleń przez operatorów, pomocy prawnej albo współpracy międzynarodowej. Nie jest to jednak powód, aby rezygnować ze zgłoszenia. W zawiadomieniu należy podać wszystko, co wiadomo: numer, kraj, dane z bazy, datę wyświetlenia numeru, język rozmówcy, treść gróźb i okoliczności identyfikujące sprawcę.

Jak napisać zawiadomienie o uporczywym nękaniu?

Zawiadomienie nie musi być napisane językiem prawniczym, ale powinno być konkretne. Najważniejsze jest przedstawienie faktów w sposób chronologiczny i wskazanie, że zachowanie sprawcy nie jest przypadkowe ani jednorazowe. W piśmie warto zawrzeć:

• dane pokrzywdzonego,
• opis zachowań sprawcy i okres, w którym występują,
• liczbę połączeń dziennie lub tygodniowo,
• treść gróźb lub innych wypowiedzi,
• informację, czy sprawca dzwoni z numeru zastrzeżonego,
• opis skutków: lęk, zaburzenie spokoju, konieczność zmiany numeru, problemy ze snem, obawa o bezpieczeństwo,
• wykaz załączników i dowodów,
• wniosek o ściganie sprawcy.

Jeżeli sprawca jest znany tylko częściowo, nie trzeba samodzielnie ustalać wszystkich danych. Wystarczy wskazać znane informacje i zawnioskować o ich sprawdzenie. W sprawach telefonicznych często istotne jest szybkie zabezpieczenie danych, dlatego nie należy zwlekać ze zgłoszeniem.

FAQ

Czy 10 telefonów dziennie może być stalkingiem?

Tak, może, jeżeli połączenia są powtarzalne, niechciane i powodują uzasadnione poczucie zagrożenia, poniżenia, udręczenia albo istotnie naruszają prywatność. Sama liczba połączeń nie przesądza jeszcze sprawy, ale jest bardzo ważną okolicznością dowodową.

Czy numer zastrzeżony uniemożliwia ustalenie sprawcy?

Nie. Dla pokrzywdzonego numer może być niewidoczny, ale w postępowaniu karnym organy ścigania mogą podejmować czynności zmierzające do ustalenia źródła połączeń. Dlatego należy zachować daty i godziny połączeń oraz wskazać operatora i numer telefonu pokrzywdzonego.

Czy mogę nagrywać rozmowy od osoby, która mnie nęka?

Jeżeli pokrzywdzony uczestniczy w rozmowie, nagranie może być istotnym dowodem w sprawie. Nie należy jednak publikować nagrań w internecie ani udostępniać ich osobom postronnym. Najbezpieczniej przekazać je policji, prokuraturze albo prawnikowi analizującemu sprawę.

Czy trzeba znać dane sprawcy, aby złożyć zawiadomienie?

Nie. Zawiadomienie można złożyć także wtedy, gdy sprawca jest nieznany albo znany tylko częściowo. W zawiadomieniu trzeba wskazać wszystkie posiadane informacje, na przykład numer telefonu, imię, kraj, profil w internecie, charakter głosu lub inne okoliczności pomagające w identyfikacji.

Czy stalking jest ścigany z urzędu?

Przestępstwa z art. 190a § 1 i § 2 Kodeksu karnego są ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, że w zawiadomieniu należy wyraźnie zażądać ścigania sprawcy. Po złożeniu wniosku organy prowadzą postępowanie według reguł procesu karnego.

Co zrobić, gdy w telefonach pojawiają się groźby?

Należy dokładnie zapisać treść gróźb, datę i godzinę rozmowy oraz zabezpieczyć nagranie, jeżeli istnieje. W zawiadomieniu warto wskazać, że oprócz stalkingu sprawa może dotyczyć także groźby karalnej z art. 190 Kodeksu karnego.

Czy blokowanie numeru wystarczy?

Blokowanie numeru może ograniczyć kontakt, ale nie zabezpiecza sprawy dowodowo i nie zawsze zatrzymuje sprawcę. Jeżeli nękanie trwa, sprawca zmienia numery albo stosuje groźby, lepiej równolegle dokumentować zdarzenia i rozważyć zawiadomienie organów ścigania.

Źródła

• Kodeks karny, w szczególności art. 190, art. 190a, art. 115 § 14 oraz przepisy o miejscu popełnienia czynu – oficjalny wykaz aktu w systemie ELI/Sejm.
• Kodeks postępowania karnego – przepisy dotyczące zawiadomienia o przestępstwie, wniosku o ściganie i czynności dowodowych – oficjalny wykaz aktu w systemie ELI/Sejm.