Zgłoszenie nękania osoby za granicą – kto może zawiadomić policję?

Zgłoszenie nękania przez osobę przebywającą za granicą

Jeżeli sprawca mieszka w Polsce albo czyny były kierowane z Polski, pokrzywdzona może zawiadomić o sprawie polską Policję lub prokuraturę. Zawiadomienie można złożyć ustnie do protokołu albo pisemnie. Podstawą jest art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, zgodnie z którym każdy, kto dowiedział się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić prokuratora lub Policję.

Trzeba jednak odróżnić zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa od wniosku o ściganie. W przypadku czynu z art. 190a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, czyli uporczywego nękania, postępowanie toczy się na wniosek pokrzywdzonego – wynika to wprost z art. 190a § 4 Kodeksu karnego. Oznacza to, że Pani zawiadomienie jako osoby trzeciej może uruchomić czynności sprawdzające, ale nie zastępuje wniosku pokrzywdzonej o ściganie.

W praktyce najbezpieczniej jest, aby pokrzywdzona sama wysłała do polskiej prokuratury lub Policji własne pismo, w którym: opisze zdarzenia, wskaże sprawcę, załączy dowody i wyraźnie napisze, że wnosi o ściganie sprawcy. To właśnie ten element ma znaczenie procesowe przy art. 190a § 4 Kodeksu karnego.

Czy można zgłosić sprawę „w imieniu” koleżanki?

Tak, ale tylko w określonym znaczeniu. Bez pełnomocnictwa może Pani złożyć własne zawiadomienie jako osoba, która wie o możliwym przestępstwie. Nie jest to jednak formalne działanie „zamiast” pokrzywdzonej. Będzie Pani raczej zawiadamiającą i ewentualnie świadkiem.

Jeżeli natomiast miałaby Pani składać wniosek o ściganie, odbierać pisma, przeglądać akta, wnosić zażalenia albo reprezentować pokrzywdzoną w postępowaniu, potrzebne jest umocowanie. Pokrzywdzony może ustanowić pełnomocnika na podstawie art. 87 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania karnego, przy czym pełnomocnikiem w postępowaniu karnym może być co do zasady adwokat albo radca prawny. Znajoma czy przyjaciółka nie staje się pełnomocnikiem procesowym tylko dlatego, że ofiara napisze upoważnienie.

Jeżeli więc pokrzywdzona chce, aby Pani jedynie przekazała organom posiadane materiały lub zawiadomiła o sprawie, odrębne pełnomocnictwo nie jest konieczne. Jeżeli jednak ma Pani występować za nią procesowo, potrzebny będzie zawodowy pełnomocnik.

Czy zgłoszenie świadka może być anonimowe?

Co do zasady nie. Anonimowe informacje mogą być impulsem operacyjnym dla organów, ale formalne zawiadomienie, z którego ma wynikać źródło wiedzy i możliwość przesłuchania, powinno zawierać dane zgłaszającego. Jeżeli składa Pani zawiadomienie albo zeznania, trzeba liczyć się z tym, że będzie Pani występować w sprawie jako świadek.

To nie oznacza jednak pełnej jawności danych adresowych dla sprawcy. Zgodnie z art. 148a § 1 Kodeksu postępowania karnego w protokole nie zamieszcza się danych dotyczących miejsca zamieszkania i miejsca pracy oraz numeru telefonu i adresu poczty elektronicznej pokrzywdzonych i świadków. Dane te trafiają do odrębnego załącznika adresowego do akt.

Dodatkowo art. 148a § 3 Kodeksu postępowania karnego przewiduje ochronę takich danych także wtedy, gdy pojawiają się w innych dokumentach. Z kolei art. 156a Kodeksu postępowania karnego ogranicza zasady udostępniania danych z załącznika adresowego.

W sprawach szczególnie niebezpiecznych można rozważać dalsze mechanizmy ochrony, ale zależą one od konkretnych okoliczności sprawy. Sam fakt obawy przed sprawcą nie oznacza jeszcze automatycznie statusu świadka anonimowego. Instytucja świadka anonimowego ma charakter wyjątkowy i wymaga spełnienia ustawowych przesłanek z art. 184 Kodeksu postępowania karnego.

Czym jest nękanie w rozumieniu prawa karnego?

Przestępstwo stalkingu reguluje art. 190a § 1 Kodeksu karnego. Przepis stanowi, że kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby dla niej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

W praktyce chodzi o zachowania powtarzalne i nachalne, takie jak wielokrotne telefony, wiadomości, śledzenie, obserwowanie, zakładanie nowych kont po zablokowaniu, kontaktowanie się z rodziną lub pracodawcą, publikowanie treści o ofierze czy inne działania naruszające prywatność. Nie każdy pojedynczy incydent będzie stalkingiem. Znaczenie mają częstotliwość, czas trwania, intensywność oraz realny wpływ na poczucie bezpieczeństwa ofiary.

Jeżeli problem dotyczy np. telefonu lub wiadomości, pomocny może być także materiał o udowodnieniu stalkingu i inwigilacji. W sprawach obejmujących internet i komunikatory warto porównać także odpowiedzialność za nękanie w internecie.

Jakie pismo najlepiej złożyć?

Najlepszym rozwiązaniem jest pisemne zawiadomienie pokrzywdzonej skierowane do prokuratury rejonowej albo komendy Policji właściwej dla miejsca działania sprawcy lub miejsca, gdzie czyn był odczuwalny. W piśmie warto zawrzeć:

• dane pokrzywdzonej i wskazanie, że przebywa za granicą,
• dane sprawcy, jeśli są znane,
• opis zachowań w układzie chronologicznym,
• wyraźny wniosek o ściganie na podstawie art. 190a § 4 Kodeksu karnego,
• listę dowodów i świadków,
• informację, czy sprawa była zgłaszana także za granicą,
• prośbę o przesłuchanie zdalne lub w drodze pomocy prawnej, jeśli przyjazd do Polski jest utrudniony.

Do pisma warto dołączyć kopie wiadomości, zrzuty ekranu, historię połączeń, nagrania, linki do profili, dane świadków oraz krótką tabelę z datami zdarzeń. Im bardziej uporządkowany materiał, tym łatwiej organowi ocenić uporczywość zachowania.

Jeżeli nękanie pochodzi od byłego partnera lub osoby z bliskiej relacji, pomocny może być również materiał o nękaniu przez byłego partnera.

Czy pokrzywdzona musi przyjechać do Polski?

Niekoniecznie. Kodeks postępowania karnego dopuszcza przeprowadzanie niektórych czynności przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie ich na odległość, jeżeli spełnione są warunki proceduralne. W praktyce organy mogą też korzystać z pomocy prawnej lub współpracy międzynarodowej. To jednak nie jest automatyzm – sposób przesłuchania zależy od decyzji prowadzącego postępowanie i realnych możliwości organizacyjnych.

Dlatego w piśmie warto od razu wskazać, że pokrzywdzona mieszka za granicą, podać jej dane kontaktowe do korespondencji procesowej oraz złożyć wniosek o przesłuchanie na odległość albo za pośrednictwem właściwego organu państwa pobytu.

Jakie konsekwencje grożą sprawcy?

Za czyn z art. 190a § 1 Kodeksu karnego grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Jeżeli następstwem uporczywego nękania jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, zastosowanie może mieć art. 190a § 3 Kodeksu karnego, przewidujący surowszą odpowiedzialność.

W zależności od treści działań sprawcy w grę mogą wchodzić także inne przepisy, np. groźby karalne z art. 190 § 1 Kodeksu karnego, zniesławienie z art. 212 Kodeksu karnego, zniewaga z art. 216 Kodeksu karnego albo bezprawne uzyskiwanie informacji. Kwalifikacja prawna zawsze zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego i zgromadzonych dowodów.

FAQ

Czy mogę sama zgłosić Policji, że moja koleżanka jest nękana?

Tak. Na podstawie art. 304 § 1 Kodeksu postępowania karnego może Pani zawiadomić o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Nie zastępuje to jednak wniosku pokrzywdzonej o ściganie z art. 190a § 4 Kodeksu karnego.

Czy do zgłoszenia potrzebuję pełnomocnictwa od koleżanki?

Nie, jeśli składa Pani jedynie zawiadomienie jako osoba mająca wiedzę o sprawie. Tak, jeżeli miałaby Pani działać procesowo za pokrzywdzoną, ale wtedy pełnomocnikiem powinien być co do zasady adwokat lub radca prawny.

Czy sprawca pozna mój adres?

Co do zasady nie z protokołu. Dane adresowe i kontaktowe świadka oraz pokrzywdzonego są wyłączane do załącznika adresowego na podstawie art. 148a Kodeksu postępowania karnego.

Czy zgłoszenie może być całkowicie anonimowe?

Nie, jeśli ma to być formalne zawiadomienie i materiał dowodowy w sprawie. Anonimowa informacja może dotrzeć do organów, ale nie daje Pani statusu formalnego zgłaszającego bez ujawnienia danych.

Czy osoba mieszkająca we Francji może złożyć zawiadomienie do polskiej prokuratury pocztą?

Tak. Może wysłać pismo bezpośrednio do polskiego organu. Warto własnoręcznie je podpisać i wyraźnie zawrzeć w nim wniosek o ściganie sprawcy.

Czy jedno lub dwa telefony wystarczą do uznania sprawy za stalking?

Zwykle nie. Art. 190a § 1 Kodeksu karnego wymaga uporczywego nękania, więc znaczenie ma powtarzalność, intensywność i skutek dla pokrzywdzonego.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 190a § 1, § 3 i § 4.

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego – Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555, w szczególności art. 87, art. 148a, art. 156a, art. 184 i art. 304 § 1.

3. Postanowienie Sądu Najwyższego z 21 grudnia 2020 r., sygn. IV KK 253/20 – dotyczące oceny uporczywości zachowania przy stalkingu.