Intercyza przed ślubem a dotacja z urzędu pracy

Co dzieje się z majątkiem po ślubie

Z chwilą zawarcia małżeństwa między małżonkami powstaje z mocy prawa wspólność majątkowa ustawowa, chyba że wcześniej albo później zawrą oni umowę majątkową małżeńską. Wynika to wprost z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę, dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków oraz dochody z majątku wspólnego i osobistego małżonków – art. 31 § 2 pkt 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Oznacza to, że przy zwykłej wspólności ustawowej także dochody z działalności gospodarczej prowadzonej po ślubie co do zasady zasilają majątek wspólny.

Majątek osobisty każdego z małżonków określa art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Należą do niego m.in. przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej, przedmioty nabyte przez dziedziczenie lub darowiznę, prawa niezbywalne przysługujące tylko jednej osobie czy przedmioty nabyte w zamian za składniki majątku osobistego.

W praktyce w opisanej sytuacji kluczowe jest to, że sam ślub uruchamia wspólność ustawową automatycznie. Dlatego jeżeli umowa o dofinansowanie albo warunki zabezpieczenia spłaty zakazują istnienia wspólności majątkowej, nie warto czekać z intercyzą do czasu po ślubie.

Jak ustanowić rozdzielność majątkową

Małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć, ograniczyć, ustanowić rozdzielność majątkową albo rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków – art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Taka umowa jest nazywana potocznie intercyzą.

W opisanym stanie faktycznym najbezpieczniejsze rozwiązanie to zawarcie intercyzy przed ślubem. Wtedy po zawarciu małżeństwa nie powstanie wspólność ustawowa, bo od początku będzie obowiązywał ustrój umownej rozdzielności majątkowej.

Jeżeli umowa byłaby zawarta dopiero po ślubie, to do chwili podpisania aktu notarialnego wspólność ustawowa jednak istniałaby. To może mieć znaczenie, gdy urząd pracy albo instytucja udzielająca środków wymaga zachowania określonego zabezpieczenia przez cały wskazany okres.

Przy rozdzielności majątkowej każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed ustanowieniem rozdzielności, jak i majątek nabyty później, a każdy zarządza nim samodzielnie – art. 51 i art. 51¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy intercyza rozwiązuje problem wobec urzędu pracy i poręczenia

Co do zasady tak, ale tylko wtedy, gdy odpowiada konkretnym wymogom umowy i została zawarta we właściwym czasie. Sama intercyza nie zmienia treści zobowiązania wobec urzędu pracy ani odpowiedzialności poręczyciela wynikającej z umowy poręczenia. Ona reguluje przede wszystkim stosunki majątkowe między małżonkami.

Dlatego trzeba koniecznie sprawdzić brzmienie umowy o dofinansowanie, regulaminu przyznania środków oraz dokumentów dotyczących poręczenia. W wielu przypadkach urząd wymaga, aby przez określony czas beneficjent nie pozostawał we wspólności majątkowej z poręczycielem albo aby współmałżonek poręczyciela nie uzyskał pośrednio dostępu do majątku, z którego mogłaby być prowadzona egzekucja.

Jeżeli przyszła żona jest poręczycielem, istotne jest także to, że poręczyciel odpowiada według zasad wynikających z samej umowy poręczenia i przepisów Kodeksu cywilnego, a nie na podstawie przepisów o wspólności małżeńskiej. Intercyza nie usuwa zatem odpowiedzialności poręczyciela, ale może zapobiegać konfliktowi z warunkami zabezpieczenia ustanowionymi przez urząd.

W razie wątpliwości najlepiej uzyskać z urzędu pracy potwierdzenie, czy po upływie oznaczonego w umowie okresu dopuszczalny będzie powrót do wspólności ustawowej. Takie potwierdzenie warto mieć na piśmie, bo praktyka urzędów wynika głównie z treści zawartej umowy i regulaminu danego programu, a nie z jednego ogólnego przepisu.

Powrót do wspólności ustawowej po zakończeniu obowiązków

Umowę majątkową małżeńską można zmienić albo rozwiązać. Wynika to z art. 47 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Także taka zmiana wymaga formy aktu notarialnego.

Jeżeli małżonkowie rozwiążą umowę ustanawiającą rozdzielność majątkową, powstaje między nimi wspólność ustawowa, chyba że strony postanowią inaczej – art. 47 § 2 zdanie drugie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W praktyce oznacza to, że po upływie okresu wymaganego przez urząd pracy możecie udać się do notariusza i zawrzeć nową umowę, która przywróci wspólność ustawową. Taki powrót do wspólności działa co do zasady na przyszłość, a nie wstecz. Nie powoduje więc automatycznie, że rzeczy nabyte wcześniej w czasie rozdzielności staną się majątkiem wspólnym.

Jeżeli chcecie, aby określone składniki majątku nabyte w czasie rozdzielności weszły później do majątku wspólnego, trzeba to rozwiązać odrębnie i świadomie, np. przez odpowiednią konstrukcję umowną. W zależności od rodzaju składnika może to wymagać dodatkowej czynności prawnej, a czasem wywoływać także skutki podatkowe lub wpływać na sytuację wierzycieli.

Przy planowaniu takiego kroku warto też uwzględnić koszty intercyzy, bo po stronie praktycznej znaczenie mają zarówno taksa notarialna, jak i liczba późniejszych czynności potrzebnych do uporządkowania majątku.

Co z majątkiem i długami w okresie rozdzielności

W czasie rozdzielności każdy z małżonków nabywa składniki majątkowe do własnego majątku osobistego. Dotyczy to również nieruchomości, samochodów, oszczędności czy wyposażenia firmy, o ile nie są nabywane wspólnie na współwłasność w częściach ułamkowych.

Jeżeli jeden z małżonków zaciąga zobowiązanie w czasie rozdzielności, drugi nie staje się z tego powodu automatycznie dłużnikiem. Inaczej będzie tylko wtedy, gdy sam podpisze umowę, udzieli poręczenia, przystąpi do długu albo powstanie inna odrębna podstawa odpowiedzialności.

Trzeba jednak pamiętać, że rozdzielność majątkowa nie uchyla obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, przewidzianego w art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie jest więc tak, że po zawarciu intercyzy małżonkowie stają się wobec siebie całkowicie „obcy finansowo”. Zmienia się ustrój majątkowy, ale nie znikają podstawowe obowiązki rodzinne.

W sprawach związanych z firmą przydatny może być także materiał o tym, jak działa intercyza i działalność gospodarcza.

Najczęstsze błędy w podobnych sytuacjach

• zawarcie ślubu przed podpisaniem aktu notarialnego, mimo że warunki dotacji wymagają braku wspólności od pierwszego dnia małżeństwa,
• założenie, że intercyza „kasuje” odpowiedzialność poręczyciela wobec urzędu,
• powrót do wspólności bez wcześniejszego sprawdzenia, czy umowa o dofinansowanie nadal tego nie ogranicza,
• brak dokumentowania, kto finansował zakupy dokonywane w czasie rozdzielności,
• przekonanie, że po przywróceniu wspólności cały wcześniejszy majątek automatycznie staje się wspólny.

Praktyczna kolejność działania

FAQ

Czy intercyzę trzeba podpisać przed ślubem?

Nie zawsze, ale w opisanej sytuacji zwykle to najlepsze rozwiązanie. Jeżeli warunki dotacji albo poręczenia wymagają, by wspólność majątkowa w ogóle nie powstała, akt notarialny należy zawrzeć jeszcze przed ślubem.

Czy zwykła umowa pisemna między narzeczonymi wystarczy?

Nie. Zgodnie z art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego umowa majątkowa małżeńska wymaga formy aktu notarialnego. Bez tego jest nieważna.

Czy po zakończeniu umowy z urzędem pracy można wrócić do wspólności?

Tak, co do zasady jest to możliwe na podstawie art. 47 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Trzeba jednak wcześniej upewnić się, że umowa o dofinansowanie nie przewiduje dłuższego okresu ograniczeń.

Czy majątek kupiony podczas rozdzielności stanie się wspólny po jej zniesieniu?

Nie automatycznie. Co do zasady pozostaje majątkiem tego małżonka, który go nabył w okresie rozdzielności.

Czy intercyza chroni przed długami współmałżonka?

W wielu sytuacjach ogranicza ryzyko związane ze wspólnością majątkową, ale nie usuwa odpowiedzialności, jeśli drugi małżonek sam podpisał zobowiązanie, został poręczycielem albo wynika ona z innej podstawy prawnej. Zakres ochrony zależy od konkretnego długu i konkretnej umowy.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 31 § 1 i § 2, art. 33, art. 47 § 1 i § 2, art. 51, art. 51¹, ISAP.

2. Art. 51 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

3. W zakresie skutków wobec urzędu pracy i poręczenia – każdorazowo treść konkretnej umowy o dofinansowanie, regulamin programu oraz dokumentu poręczenia.