Intercyza przed ślubem, darowizna i działalność gospodarcza

Czym jest intercyza i jakie wywołuje skutki

Intercyza to potoczna nazwa małżeńskiej umowy majątkowej. Jej podstawą jest art. 47 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Z przepisu tego wynika, że małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego: Powiązanym zagadnieniem jest intercyza przed ślubem a dotacja z urzędu pracy.

• rozszerzyć wspólność ustawową,
• ograniczyć wspólność ustawową,
• ustanowić rozdzielność majątkową,
• ustanowić rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.

Jeżeli umowa została podpisana przed ślubem, zaczyna działać z chwilą zawarcia małżeństwa. Jeżeli została podpisana po ślubie, wywołuje skutki od momentu jej zawarcia, a nie wstecz.

W praktyce najczęściej chodzi o ustanowienie rozdzielności majątkowej. Wtedy każdy z małżonków ma własny majątek i sam nim zarządza. Jeżeli chcesz porównać rozwiązania zawierane przed i po ślubie, zobacz też: spisanie intercyzy.

Co dzieje się z majątkiem po ślubie przy rozdzielności majątkowej

Zasadą jest wspólność ustawowa. Wynika to z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami wspólność majątkowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.

Jeżeli jednak przed ślubem została zawarta umowa ustanawiająca rozdzielność majątkową, ta wspólność nie powstaje. Zastosowanie ma wtedy art. 51¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed ustanowieniem rozdzielności, jak i majątek nabyty później.

W praktyce oznacza to, że:

• wynagrodzenie za pracę każdego z małżonków należy do jego majątku,
• dochody z działalności gospodarczej prowadzonej przez jednego z małżonków należą do niego,
• rzeczy kupione po ślubie za własne środki jednego z małżonków co do zasady należą do jego majątku,
• każdy samodzielnie odpowiada za własne zobowiązania, z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z przepisów o odpowiedzialności za zobowiązania zaciągane dla zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny.

Trzeba jednak odróżnić ustrój majątkowy od sposobu nabycia konkretnej rzeczy. Jeżeli małżonkowie mimo rozdzielności kupią nieruchomość razem i w akcie notarialnym oboje zostaną wskazani jako nabywcy, powstanie współwłasność w częściach ułamkowych według treści umowy, a nie „majątek wspólny” w rozumieniu art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Darowizna nieruchomości od rodziców – czy wchodzi do majątku wspólnego

Co do zasady nie. Zgodnie z art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do majątku osobistego każdego z małżonków należą przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił.

To oznacza, że nawet przy zwykłej wspólności ustawowej darowizna nieruchomości od rodziców dla córki albo syna z reguły trafia do majątku osobistego obdarowanego. Intercyza nie jest więc konieczna tylko po to, aby sama darowizna była „osobna”.

Dla bezpieczeństwa warto jednak, aby w akcie notarialnym darowizny jednoznacznie wskazać:

• kto jest wyłącznym obdarowanym,
• że darowizna jest dokonywana wyłącznie na rzecz jednego małżonka,
• czy darczyńca chce, aby nieruchomość weszła do majątku osobistego obdarowanego.

Jeżeli darczyńca wyraźnie postanowi, że darowizna ma wejść do majątku wspólnego małżonków, taki skutek jest możliwy. Właśnie dlatego treść aktu notarialnego ma tu duże znaczenie.

Jeżeli rozważasz również ochronę majątku na wypadek kryzysu małżeńskiego, pomocny może być materiał o: zabezpieczenie majątku rozwód.

Czy do darowizny trzeba podpisywać dodatkową intercyzę

Nie ma takiego ogólnego obowiązku. Jeżeli intercyza już obowiązuje, nie trzeba zawierać kolejnej umowy majątkowej tylko dlatego, że rodzice przekazują nieruchomość jednemu z małżonków.

Jeżeli intercyzy nie ma, to i tak art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego chroni darowiznę jako majątek osobisty obdarowanego, o ile darczyńca nie postanowi inaczej.

Dodatkowa umowa może być potrzebna tylko wtedy, gdy strony chcą świadomie uregulować ustrój majątkowy szerzej, na przykład dlatego, że planują wspólne inwestycje, kredyt lub potrzebują rozdzielić odpowiedzialność za zobowiązania. W takim przypadku znaczenie może mieć zarówno umowa o rozdzielności, jak i późniejsze rozliczenia między małżonkami.

Działalność gospodarcza jednego z małżonków a intercyza

Przy rozdzielności majątkowej przedsiębiorca prowadzi działalność we własnym majątku. Dochody z tej działalności nie tworzą majątku wspólnego, lecz należą do tego małżonka, który je uzyskuje. Wynika to z konstrukcji rozdzielności majątkowej określonej w art. 51¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Ma to znaczenie praktyczne zwłaszcza wtedy, gdy jedna osoba prowadzi biznes obarczony ryzykiem gospodarczym. Sama intercyza nie wyłącza jednak automatycznie wszelkich ryzyk wobec drugiego małżonka. Ocena odpowiedzialności za konkretne długi może zależeć od tego:

• kto podpisał umowę,
• czy drugi małżonek udzielił poręczenia lub przystąpił do długu,
• czy zobowiązanie było związane ze zwykłymi potrzebami rodziny,
• czy doszło do wspólnego nabycia określonych składników majątku.

Przy planowaniu intercyzy wiele osób bierze pod uwagę także stronę praktyczną i koszty notarialne. W tym zakresie możesz przeczytać również o: koszty intercyzy.

Czy można zatrudnić małżonka w swojej firmie

Tak, co do zasady jest to dopuszczalne. Przepisy nie zakazują zatrudnienia małżonka ani na podstawie umowy o pracę, ani na podstawie umowy cywilnoprawnej. Trzeba jednak osobno ocenić skutki w ZUS.

Kluczowy jest art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tym przepisem za osobę współpracującą z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się między innymi małżonka, jeżeli:

• pozostaje z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym, oraz
• współpracuje przy prowadzeniu działalności.

Jeżeli oba warunki są spełnione, ZUS zwykle traktuje małżonka jako osobę współpracującą, a nie „zwykłego” pracownika dla celów ubezpieczeniowych. To ma bezpośredni wpływ na rodzaj i wysokość składek.

W tych sprawach ogromne znaczenie ma rzeczywisty stan faktyczny, a nie tylko nazwa umowy. Sam podpis pod umową o pracę nie przesądza jeszcze o tym, że ZUS potraktuje małżonka jak typowego pracownika.

Na co zwrócić uwagę przed podpisaniem intercyzy

Przed wizytą u notariusza warto ustalić nie tylko to, czy ma być rozdzielność majątkowa, ale również jaki ma być dalszy model funkcjonowania małżonków. Praktycznie ważne są zwłaszcza:

• planowane zakupy nieruchomości po ślubie,
• źródła finansowania zakupów,
• prowadzenie działalności gospodarczej przez jedną lub obie strony,
• zamiar przyjmowania darowizn od rodziny,
• ryzyko zadłużenia i odpowiedzialności kontraktowej,
• sposób dokumentowania nakładów jednego małżonka na majątek drugiego.

Intercyza nie rozwiązuje wszystkich problemów automatycznie. Czasem potrzebne są także odpowiednie zapisy w aktach notarialnych nabycia, umowach pożyczki, darowizny lub dokumentach firmowych.

FAQ

Czy intercyza przed ślubem całkowicie wyłącza majątek wspólny?

Jeżeli umowa ustanawia rozdzielność majątkową, to od dnia ślubu nie powstaje wspólność ustawowa z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie oznacza to jednak, że małżonkowie nie mogą niczego kupić razem – mogą, ale wtedy powstaje współwłasność w częściach ułamkowych.

Czy pensja po ślubie przy intercyzie jest wspólna?

Nie, przy rozdzielności majątkowej wynagrodzenie za pracę należy co do zasady do majątku tego małżonka, który je otrzymuje. Jest to konsekwencja art. 51¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy darowizna od rodziców wymaga dodatkowej intercyzy?

Nie. Sama darowizna dla jednego małżonka zwykle wchodzi do jego majątku osobistego na podstawie art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, chyba że darczyńca postanowi inaczej.

Czy można podpisać intercyzę już po ślubie?

Tak. Art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala zawrzeć małżeńską umowę majątkową także w trakcie małżeństwa, zawsze w formie aktu notarialnego.

Czy firma jednego z małżonków przy intercyzie należy do obojga?

Co do zasady nie. Przy rozdzielności majątkowej przedsiębiorstwo i dochody z działalności należą do małżonka prowadzącego firmę, chyba że określone składniki zostały nabyte wspólnie lub strony zawarły odrębne umowy.

Czy małżonka lub małżonka zawsze można rozliczać w ZUS jak zwykłego pracownika?

Nie. Jeżeli małżonek pozostaje z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracuje przy działalności, może zostać uznany za osobę współpracującą na podstawie art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – ISAP.

2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – ISAP.

3. W artykule powołano w szczególności art. 31 § 1, art. 33 pkt 2, art. 47 § 1 oraz art. 51¹ ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, a także art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.