Sprzedaż odziedziczonego mieszkania a majątek osobisty, czy nowa nieruchomość będzie tylko moja?

Majątek osobisty a wspólność ustawowa – co mówi prawo?

Zgodnie z art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.):

Do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

1. przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;

2. przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;

3. prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;

4. przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;

5. prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;

6. przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;

7. wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;

8. przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;

9. prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;

10. przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Sprzedaż odziedziczonego mieszkania i zakup nowego – kiedy pozostaje majątkiem osobistym?

Jeśli zatem spadek nabyła tylko Pani do swojego majątku osobistego (np. rodzice nie zapisali mieszkania w testamencie zarówno Pani, jak i mężowi, lecz odziedziczyła je wyłącznie Pani), co wynika z testamentu, postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia od notariusza – to mieszkanie jest tylko Pani (o ile nie zostało wniesione do majątku wspólnego przed notariuszem). Wówczas – gdy mieszkanie dziedziczyła wyłącznie Pani i nie wniosła go Pani do majątku wspólnego – wszystko, co nabędzie Pani w zamian za Pani majątek (czyli kwotę ze sprzedaży mieszkania), również będzie tylko Pani własnością, pod warunkiem że w umowie sprzedaży nie postanowi Pani inaczej i nie wniesie mieszkania do majątku wspólnego.

Znaczenie aktu notarialnego i rola notariusza

Proszę jednak w każdym akcie notarialnym sprzedaży pilnować, by zaznaczyć, że nabywa Pani mieszkanie do majątku osobistego w zamian za składniki majątku osobistego. Notariusz uwzględni to w akcie. Być może będzie wymagał dowodu, że mieszkanie, które Pani sprzedała i za które ma Pani środki na zakup nowego, stanowiło tylko Pani własność, np. postanowienia sądu lub aktu poświadczenia dziedziczenia. 

Stanowisko sądów – przykłady orzecznictwa

Sąd okręgowy w Białymstoku w postanowieniu z 4.02.2011 r., II Ca 23/11, wskazał:

Nabycie rzeczy do majątku osobistego małżonka musi wynikać z oświadczenia tego małżonka oraz z całokształtu okoliczności istotnych prawnie z punktu widzenia przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Działanie surogacji może być jednak zmodyfikowane wolą małżonka, na którego rzecz surogacja ma nastąpić. Mianowicie, małżonek ten może postanowić, że nabyty przedmiot wejdzie w skład majątku wspólnego. Wola uchylenia surogacji musi być wyrażona w tej samej czynności prawnej, przez którą nastąpiło nabycie danego przedmiotu majątkowego.

SO w Gdańsku w wyroku z 19.11.2013 r., XV C 686/13, orzekł:

Art. 33 pkt 10 K.r.o. ustanawia zasadę surogacji składników majątkowych, która oznacza zastępowanie poszczególnych składników majątkowych innymi składnikami w miejsce wyłączonych. Celem surogacji jest zachowanie globalnej wartości majątku. Przedmiot majątkowy wchodzi do majątku osobistego tylko, gdy zostaje nabyty przez małżonka przy użyciu wyłącznie środków z majątku osobistego. W przeciwnym razie przedmiot majątkowy powinien zostać zaliczony do majątku wspólnego, a na rzecz majątku osobistego, z którego pochodził wydatek, działałaby surogacja wartościowa przez powstanie w nim roszczenia o zwrot wydatku na majątek wspólny (por. System Prawa Prywatnego, Tom 11, Prawo rodzinne i opiekuńcze, pod red. T. Smyczyńskiego, Warszawa 2009, s. 311-321).

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
3. Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - Dz.U. 1991 nr 22 poz. 91