Opcje na akcje z USA a podatek w Polsce

Sprzedaż opcji na akcje z USA przez polskiego rezydenta

Jeżeli osoba fizyczna ma miejsce zamieszkania w Polsce w rozumieniu art. 3 ust. 1a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, czyli posiada w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych albo przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym, podlega w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu na podstawie art. 3 ust. 1 tej ustawy. Oznacza to obowiązek rozliczenia w Polsce całości dochodów, bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów.

W praktyce sprzedaż opcji na akcje przyznanych przez spółkę amerykańską trzeba rozpatrywać w dwóch płaszczyznach. Po pierwsze, należy ustalić, czy opcja jest pochodnym instrumentem finansowym i czy jej zbycie mieści się w źródle kapitały pieniężne. Po drugie, trzeba sprawdzić, czy sposób przyznania opcji nie powoduje powstania przychodu pracowniczego, zwłaszcza gdy opcje przyznano wyłącznie z uwagi na zatrudnienie i nie można było nimi swobodnie rozporządzać.

Czy opcja na akcje jest pochodnym instrumentem finansowym?

Art. 5a pkt 13 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych odsyła przy definicji pochodnych instrumentów finansowych do instrumentów finansowych wskazanych w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c-i ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi. Wśród tych instrumentów mieszczą się m.in. opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward i inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym może być papier wartościowy, waluta, stopa procentowa, indeks lub inny wskaźnik.

Jeżeli przyznane prawo jest rzeczywistą opcją, która daje uprawnienie do nabycia lub rozliczenia akcji, a następnie zostaje odpłatnie zbyte, przychód co do zasady kwalifikuje się do kapitałów pieniężnych. Podstawą jest art. 10 ust. 1 pkt 7 ustawy o PIT w związku z art. 17 ust. 1 pkt 10 tej ustawy, który obejmuje przychody z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających.

Podatek w Polsce: stawka 19% i PIT-38

Dochód z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających podlega opodatkowaniu 19% podatkiem na podstawie art. 30b ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dochodu tego nie łączy się z dochodami opodatkowanymi według skali podatkowej, co wynika z art. 30b ust. 5 tej ustawy.

Po zakończeniu roku podatkowego podatnik wykazuje taki dochód w zeznaniu PIT-38. Obowiązek złożenia PIT-38 wynika z art. 45 ust. 1a pkt 1 ustawy o PIT, a termin co do zasady upływa 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. W tym samym terminie należy zapłacić podatek wynikający z zeznania.

Jeżeli pośrednikiem jest polski dom maklerski lub inny polski podmiot zobowiązany do sporządzenia informacji podatkowej, podatnik może otrzymać PIT-8C. Jeżeli sprzedaż obsługuje broker z USA, zwykle nie wystawi on polskiej informacji PIT-8C, a podatnik musi samodzielnie ustalić przychód, koszty, kursy walut i wynik podatkowy.

Kiedy może powstać przychód ze stosunku pracy?

Nie każda opcja pracownicza automatycznie będzie rozliczana tak samo. Art. 12 ust. 1 ustawy o PIT stanowi, że za przychody ze stosunku pracy uważa się m.in. wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych otrzymanych od pracodawcy. Jeżeli więc opcje są przyznane wyłącznie jako element wynagrodzenia, nie są zbywalne na rynku i wynikają bezpośrednio z zatrudnienia, organ podatkowy może analizować, czy w danym momencie nie powstał przychód pracowniczy.

Istotne znaczenie mają dokumenty programu: regulamin planu motywacyjnego, umowa opcyjna, warunki vestingu, możliwość zbycia opcji, sposób rozliczenia, podmiot przyznający opcje oraz relacja między podatnikiem a spółką amerykańską. Inaczej można oceniać sprzedaż opcji zbywalnej na rynku, a inaczej wypłatę ekwiwalentu pieniężnego przez pracodawcę w zamian za anulowanie niezbywalnych praw.

Warto także pamiętać o art. 24 ust. 11-12a ustawy o PIT dotyczącym niektórych programów motywacyjnych opartych na akcjach. Przepisy te mogą odraczać moment opodatkowania do sprzedaży akcji, jeżeli spełnione są ustawowe warunki programu motywacyjnego, w tym dotyczące uchwały właściwego organu spółki akcyjnej i objęcia lub nabycia akcji. Jeżeli jednak podatnik nie obejmuje ani nie nabywa akcji, lecz wyłącznie sprzedaje lub rozlicza same opcje, zastosowanie tych przepisów wymaga szczególnej analizy i często nie będzie możliwe.

Umowa Polska-USA a prawo do opodatkowania

W relacji z USA nadal stosuje się Umowę między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o uniknięciu podwójnego opodatkowania i zapobieżeniu uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, podpisaną w Waszyngtonie dnia 8 października 1974 r. Zgodnie z art. 14 tej umowy osoba mająca miejsce zamieszkania w Polsce jest zasadniczo zwolniona w USA z opodatkowania zysku ze sprzedaży, zamiany lub innej dyspozycji walorami kapitałowymi, z wyjątkami wskazanymi w tym przepisie.

Jednym z praktycznie istotnych wyjątków z art. 14 umowy Polska-USA jest sytuacja, w której osoba fizyczna mająca miejsce zamieszkania w Polsce przebywa w USA przez okres lub okresy sięgające łącznie albo przekraczające 183 dni w roku podatkowym. Wtedy opodatkowanie w USA może wymagać dodatkowej analizy. Osobne zasady mogą dotyczyć także obywateli USA, posiadaczy zielonej karty albo osób, które według prawa amerykańskiego są uznawane za amerykańskich rezydentów podatkowych.

Jeżeli podatnik jest wyłącznie polskim rezydentem podatkowym, nie jest rezydentem ani obywatelem USA i nie przekracza limitu pobytu wskazanego w umowie, sprzedaż opcji jako zysk kapitałowy zwykle powinna być opodatkowana w Polsce. W praktyce amerykański broker może wymagać formularza W-8BEN, który potwierdza status podatnika jako osoby niebędącej podatnikiem amerykańskim. Brak prawidłowego formularza może powodować problemy techniczne, raportowe lub potrącenia według zasad amerykańskich.

Zobacz również:
Jeżeli rozliczasz inne dochody z USA, znaczenie może mieć ta sama umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania. W przypadku szerszej działalności lub udziału w podmiotach zagranicznych warto też sprawdzić zasady dotyczące dochodów w USA.

Co zrobić, gdy w USA pobrano podatek?

Jeżeli USA pobrały podatek mimo że zgodnie z art. 14 umowy Polska-USA dochód powinien być opodatkowany wyłącznie w Polsce, w pierwszej kolejności należy ustalić przyczynę pobrania podatku: brak formularza W-8BEN, błędna kwalifikacja wypłaty, status rezydencji podatkowej, obywatelstwo USA albo inny obowiązek wynikający z prawa amerykańskiego.

Jeżeli opodatkowanie jest niezgodne z umową, podatnik może korzystać z procedur przewidzianych przez prawo amerykańskie, w tym wniosku o zwrot podatku w USA, a także z procedury wzajemnego porozumiewania się. Art. 22 ust. 1 umowy Polska-USA przewiduje, że jeżeli osoba uważa, iż działania jednego lub obu państw powodują opodatkowanie niezgodne z umową, może przedłożyć sprawę właściwej władzy państwa, w którym ma miejsce zamieszkania albo którego jest obywatelem.

W polskiej praktyce sprawy w procedurze wzajemnego porozumiewania się prowadzi Szef Krajowej Administracji Skarbowej jako właściwy organ w sprawach MAP. Procedura ta nie zastępuje jednak terminowego złożenia polskiego PIT-38, jeżeli zgodnie z polską ustawą o PIT powstał obowiązek rozliczenia dochodu.

Jak przeliczyć dolary na złote?

Art. 11a ust. 1 ustawy o PIT stanowi, że przychody w walutach obcych przelicza się na złote według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu. Jeżeli więc przychód powstaje w dniu sprzedaży opcji lub w dniu realizacji zlecenia przez brokera, należy zastosować średni kurs NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego ten dzień.

Koszty poniesione w walucie obcej przelicza się zgodnie z art. 11a ust. 2 ustawy o PIT według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień poniesienia kosztu. Do kosztów można zaliczyć wyłącznie wydatki prawidłowo udokumentowane i pozostające w związku z przychodem.

Koszty uzyskania przychodu przy sprzedaży opcji

Przy sprzedaży opcji znaczenie ma art. 23 ust. 1 pkt 38a ustawy o PIT. Przepis ten wyłącza z kosztów bieżących wydatki związane z nabyciem pochodnych instrumentów finansowych do czasu realizacji praw, rezygnacji z realizacji praw albo odpłatnego zbycia tych instrumentów. W praktyce oznacza to, że koszt nabycia opcji może być rozpoznany dopiero przy sprzedaży lub rozliczeniu opcji, jeżeli podatnik rzeczywiście poniósł taki koszt i potrafi go udokumentować.

Do kosztów mogą należeć m.in. cena nabycia opcji, prowizje brokera i opłaty transakcyjne, jeżeli są bezpośrednio związane ze sprzedażą. Jeżeli opcje zostały przyznane nieodpłatnie, koszt może wynosić 0, chyba że wcześniej u podatnika rozpoznano i opodatkowano przychód z tytułu otrzymania świadczenia. W takim przypadku trzeba indywidualnie ustalić, czy opodatkowana wartość może wpływać na koszt podatkowy przy późniejszym zbyciu.

Jak bezpiecznie przygotować rozliczenie?

Przed złożeniem PIT-38 warto zgromadzić pełną dokumentację: regulamin programu opcyjnego, umowę przyznania opcji, potwierdzenia vestingu, historię transakcji z brokera, potwierdzenia prowizji, daty transakcji, kursy NBP oraz dokumenty potwierdzające ewentualny podatek pobrany w USA.

Jeżeli kwota jest znaczna albo istnieje spór co do kwalifikacji przychodu, można wystąpić o interpretację indywidualną. Art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa przewiduje możliwość uzyskania interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie. We wniosku trzeba dokładnie opisać program, rolę pracodawcy, sposób nabycia i zbycia opcji oraz pytanie dotyczące skutków podatkowych.

Zobacz również:
Jeżeli przedmiotem transakcji nie są same opcje, lecz akcje otrzymane lub darowane, przydatne może być omówienie zasad akcje a podatek.

FAQ

Źródła

• Art. 3 ust. 1 i 1a, art. 5a pkt 13, art. 10 ust. 1 pkt 7, art. 11a ust. 1 i 2, art. 12 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 10, art. 23 ust. 1 pkt 38a, art. 24 ust. 11-12a, art. 30b ust. 1 i 5, art. 45 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c-i ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi.
• Art. 14 i art. 22 ust. 1 Umowy między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o uniknięciu podwójnego opodatkowania i zapobieżeniu uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, podpisanej w Waszyngtonie dnia 8 października 1974 r.
• Art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.