Samochód bez akcyzy po zakupie – co zrobić?

Dlaczego brak akcyzy blokuje rejestrację samochodu?

Przy rejestracji samochodu osobowego sprowadzonego z zagranicy urząd wymaga dokumentu dotyczącego akcyzy. Wynika to z art. 72 ust. 1 pkt 6a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Przepis ten przewiduje, że do wniosku o rejestrację pojazdu dołącza się dokument potwierdzający zapłatę akcyzy na terytorium kraju, dokument potwierdzający brak obowiązku zapłaty akcyzy albo zaświadczenie stwierdzające zwolnienie od akcyzy, jeżeli samochód osobowy jest pojazdem, którego dotyczą przepisy akcyzowe.

Dlatego samo posiadanie faktury zakupu od sprzedawcy nie zawsze wystarcza do uzyskania stałego, potocznie nazywanego twardym, dowodu rejestracyjnego. Faktura potwierdza nabycie pojazdu, ale nie zastępuje dokumentu akcyzowego wymaganego przez art. 72 ust. 1 pkt 6a ustawy Prawo o ruchu drogowym.

Pozwolenie czasowe, czyli potocznie miękki dowód, jest rozwiązaniem tymczasowym. Z art. 74 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym wynika możliwość czasowej rejestracji pojazdu z urzędu po złożeniu wniosku o rejestrację. Brak dokumentu akcyzowego może jednak uniemożliwić zakończenie procedury rejestracyjnej wydaniem stałego dowodu rejestracyjnego.

Samochód osobowy jako przedmiot opodatkowania akcyzą

Podstawowe zasady opodatkowania samochodów osobowych określa ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym. Zgodnie z art. 100 ust. 1 tej ustawy przedmiotem opodatkowania akcyzą w przypadku samochodu osobowego jest:

• import samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym, z wyłączeniem przypadków wskazanych w art. 100 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym,
• nabycie wewnątrzwspólnotowe samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym,
• pierwsza sprzedaż na terytorium kraju samochodu osobowego niezarejestrowanego na terytorium kraju, jeżeli samochód został wyprodukowany w kraju albo nie została od niego zapłacona akcyza z tytułu importu lub nabycia wewnątrzwspólnotowego.

Jeżeli przedsiębiorca sprowadza samochód z innego państwa UE i następnie sprzedaje go w Polsce, najczęściej mamy do czynienia z nabyciem wewnątrzwspólnotowym samochodu osobowego. W takim przypadku szczególne znaczenie ma art. 100 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku akcyzowym. Szerzej o tym, jak działa zakup samochodu z UE w kontekście podatkowym, warto czytać łącznie z zasadami akcyzy.

Samochód osobowy jako przedmiot opodatkowania akcyzą może być też objęty zwolnieniem, ale tylko wtedy, gdy spełnione są konkretne warunki ustawowe. Przykładowo, osobne zasady dotyczą mienia przesiedlenia i sytuacji osób powracających z zagranicy. W takim przypadku pomocny może być materiał omawiający akcyzę od samochodu przy powrocie do Polski.

Kto powinien zapłacić akcyzę po sprowadzeniu auta?

Podatnikiem akcyzy jest podmiot dokonujący czynności podlegającej opodatkowaniu. Wynika to z art. 102 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym, który odnosi się do podmiotów dokonujących czynności lub będących w sytuacjach powodujących powstanie obowiązku podatkowego w akcyzie.

Jeżeli sprzedawca prowadzący działalność gospodarczą sprowadził samochód do Polski, a następnie sprzedał go kupującemu, to w typowej sytuacji obowiązki akcyzowe powinny obciążać sprzedawcę jako podmiot, który dokonał nabycia wewnątrzwspólnotowego albo pierwszej sprzedaży pojazdu bez zapłaconej akcyzy. Nie można jednak ocenić tego wyłącznie na podstawie faktury. Znaczenie mają dokumenty importowe, dokumenty nabycia w UE, data przemieszczenia pojazdu, dane poprzednich właścicieli i to, kto faktycznie dokonał czynności opodatkowanej.

W przypadku samochodów osobowych ustawa o podatku akcyzowym przewiduje obowiązki deklaracyjne i płatnicze. Zgodnie z art. 106 ust. 2 ustawy o podatku akcyzowym podatnik jest obowiązany złożyć deklarację uproszczoną w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego, nie później jednak niż w dniu rejestracji samochodu osobowego na terytorium kraju. Z art. 106 ust. 3 ustawy o podatku akcyzowym wynika natomiast obowiązek obliczenia i zapłaty akcyzy w terminie 30 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego, nie później jednak niż w dniu rejestracji pojazdu.

Czy kupujący może odpowiadać za akcyzę, której nie zapłacił sprzedawca?

To zależy od stanu faktycznego. Sama okoliczność, że sprzedawca nie zapłacił akcyzy, nie oznacza automatycznie, że urząd może od razu żądać podatku od każdego kolejnego kupującego. Kluczowy jest art. 100 ust. 1a pkt 2 ustawy o podatku akcyzowym.

Zgodnie z art. 100 ust. 1a pkt 2 ustawy o podatku akcyzowym przedmiotem opodatkowania jest również nabycie lub posiadanie samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej w Polsce, jeżeli nie można ustalić podmiotu, który dokonał wcześniejszej czynności podlegającej opodatkowaniu, a w wyniku kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej albo postępowania podatkowego nie ustalono, że podatek został zapłacony.

W praktyce oznacza to, że organ powinien najpierw badać wcześniejszy obrót pojazdem i ustalić podmiot, który powinien rozliczyć akcyzę. Jeżeli kupujący posiada fakturę z danymi przedsiębiorcy, NIP, REGON, dane pojazdu i dokumenty nabycia, ma mocny argument, że wcześniejszy podmiot jest możliwy do ustalenia. Nie wyklucza to jednak postępowania podatkowego, zwłaszcza gdy dokumenty są niepełne albo nie wynika z nich jasno, kto sprowadził samochód.

Podobne stanowisko wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt III SA/Po 643/11. Sąd wskazał, że przed obciążeniem posiadacza lub nabywcy akcyzą organ powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe i ustalić, czy akcyza została zapłacona oraz kto był zobowiązany do jej zapłaty. Orzeczenie zapadło na gruncie poprzednio analizowanego stanu prawnego, ale pozostaje przydatne jako argument dotyczący konieczności ustalenia wcześniejszego podatnika i przeprowadzenia postępowania dowodowego.

Co zrobić krok po kroku, gdy sprzedawca nie zapłacił akcyzy?

Najrozsądniejsze działanie zależy od tego, czy sprzedawca jest osiągalny, jakie dokumenty ma kupujący i czy urząd wszczął jakiekolwiek postępowanie. W typowej sprawie warto wykonać następujące kroki:

1. Zabezpiecz dokumenty – fakturę, umowę, dowód zapłaty ceny, dokumenty zagraniczne pojazdu, potwierdzenia przelewów, korespondencję ze sprzedawcą, ogłoszenie sprzedaży i potwierdzenie wydania auta.
2. Wezwij sprzedawcę pisemnie – zażądaj zapłaty akcyzy albo przekazania dokumentu potwierdzającego jej zapłatę. Wezwanie wyślij listem poleconym albo przez e-Doręczenia, jeżeli sprzedawca ich używa.
3. Złóż wyjaśnienia w urzędzie komunikacji – wskaż, że brak dokumentu akcyzowego wynika z działania sprzedawcy i zapytaj, jaki konkretnie dokument jest wymagany do zakończenia rejestracji.
4. Skontaktuj się z właściwym organem KAS – w sprawach akcyzy dotyczących samochodów właściwy jest co do zasady naczelnik urzędu skarbowego właściwy w sprawach akcyzy. W praktyce czynności często obsługiwane są elektronicznie przez PUESC.
5. Rozważ wniosek o zaświadczenie lub informację – podstawę wniosku o zaświadczenie stanowi art. 306a § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, jeżeli urzędowego potwierdzenia wymaga przepis prawa albo wnioskodawca ma interes prawny.
6. Oceń roszczenia wobec sprzedawcy – jeżeli brak akcyzy uniemożliwia rejestrację pojazdu, można żądać usunięcia problemu, zwrotu poniesionych kosztów, odszkodowania albo w określonych sytuacjach odstąpić od umowy.

Wniosek o zaświadczenie albo informację w sprawie akcyzy

Jeżeli kupujący nie może uzyskać od sprzedawcy potwierdzenia zapłaty akcyzy, może wystąpić do organu podatkowego o zaświadczenie albo o informację, wskazując swój interes prawny. Interes prawny wynika z tego, że bez dokumentu akcyzowego urząd rejestrujący może odmówić zakończenia rejestracji pojazdu na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 6a ustawy Prawo o ruchu drogowym.

Podstawą żądania zaświadczenia jest art. 306a § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie, jeżeli urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa albo osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego.

Trzeba jednak pamiętać o ograniczeniach wynikających z tajemnicy skarbowej. Art. 293 § 1 Ordynacji podatkowej chroni indywidualne dane zawarte w aktach podatkowych. Organ może więc odmówić ujawnienia szczegółowych informacji o rozliczeniach sprzedawcy, jeżeli uzna, że naruszałoby to tajemnicę skarbową. Mimo to warto złożyć wniosek, ponieważ często potrzebne jest choćby urzędowe potwierdzenie, czy dla konkretnego VIN istnieje dokument pozwalający na rejestrację.

Roszczenia wobec sprzedawcy samochodu

Jeżeli sprzedawca zapewniał, że samochód jest gotowy do rejestracji, a w rzeczywistości nie zapłacił akcyzy i nie przekazał dokumentu wymaganego przez art. 72 ust. 1 pkt 6a ustawy Prawo o ruchu drogowym, kupujący może kierować wobec niego roszczenia cywilne.

Jeżeli sprzedaż nie jest sprzedażą konsumencką albo do sprawy stosuje się rękojmię z Kodeksu cywilnego, podstawowe znaczenie mają art. 556, art. 556¹, art. 560 i art. 561 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Kupujący może żądać usunięcia wady, obniżenia ceny, a przy wadzie istotnej także odstąpić od umowy, o ile spełnione są przesłanki ustawowe.

Jeżeli kupującym jest konsument, a sprzedawcą przedsiębiorca, przy umowach zawartych od 1 stycznia 2023 r. stosuje się przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta dotyczące zgodności towaru z umową, w szczególności art. 43b, art. 43d i art. 43e tej ustawy. Samochód, którego nie można zarejestrować z powodu braku wymaganego dokumentu akcyzowego, może być oceniany jako towar niezgodny z umową, jeżeli z umowy, zapewnień sprzedawcy albo okoliczności sprzedaży wynikało, że auto ma nadawać się do normalnej rejestracji i użytkowania w Polsce.

Niezależnie od reżimu odpowiedzialności za wadę lub niezgodność towaru z umową, można rozważyć roszczenie odszkodowawcze z art. 471 Kodeksu cywilnego. Przepis ten przewiduje odpowiedzialność dłużnika za szkodę wynikłą z niewykonania albo nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik nie odpowiada.

Jeżeli z okoliczności wynika, że sprzedawca od początku wprowadzał kupującego w błąd, pobrał cenę i celowo ukrył brak akcyzy, można rozważyć także zawiadomienie organów ścigania. W konkretnym stanie faktycznym może wchodzić w grę art. 286 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, czyli oszustwo. Sam spór o dokumenty nie zawsze jest jednak przestępstwem, dlatego przed złożeniem zawiadomienia warto ocenić dowody.

Czy opłaca się samodzielnie zapłacić akcyzę za samochód?

Zapłata akcyzy przez kupującego może czasem praktycznie odblokować rejestrację, ale nie zawsze jest prawnie neutralna. Przed zapłatą trzeba ustalić, czy kupujący rzeczywiście jest podatnikiem akcyzy w rozumieniu art. 102 ust. 1 w związku z art. 100 ust. 1a pkt 2 ustawy o podatku akcyzowym, czy też podatnikiem powinien być sprzedawca.

Jeżeli kupujący zapłaci akcyzę, aby uzyskać dokument potrzebny do rejestracji, powinien zachować wszystkie dowody zapłaty i następnie żądać od sprzedawcy zwrotu poniesionej kwoty, jeżeli to sprzedawca był zobowiązany do jej rozliczenia. Podstawą takiego roszczenia może być art. 471 Kodeksu cywilnego, a w zależności od okoliczności także przepisy o rękojmi albo o zgodności towaru z umową.

Przed samodzielną zapłatą warto poprosić organ podatkowy o wskazanie, na jakiej podstawie kupujący ma wystąpić jako podatnik i czy dokument po zapłacie pozwoli zakończyć rejestrację. Pozwoli to uniknąć sytuacji, w której kupujący poniesie koszt, a problem dokumentów nadal nie zostanie rozwiązany.

Praktyczne porównanie działań

FAQ

Podsumowanie

Brak zapłaconej akcyzy po zakupie samochodu sprowadzonego z zagranicy to problem zarówno podatkowy, jak i cywilny. Dla rejestracji najważniejszy jest dokument wymagany przez art. 72 ust. 1 pkt 6a ustawy Prawo o ruchu drogowym. Dla odpowiedzialności podatkowej kluczowe są natomiast art. 100, art. 102 i art. 106 ustawy o podatku akcyzowym.

Jeżeli sprzedawca jest znany i wystawił fakturę, kupujący powinien konsekwentnie wykazywać, że to sprzedawca powinien rozliczyć akcyzę, a jednocześnie zabezpieczać swoje roszczenia cywilne. Przed zapłatą akcyzy z własnych środków warto ustalić z organem podatkowym podstawę takiego działania i skutki dla rejestracji pojazdu.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym - Dz.U. 2009 nr 3 poz. 11
2. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym.
3. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.
4. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
5. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.
6. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
7. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt III SA/Po 643/11.