Papierosy bez akcyzy w sklepie – co grozi sprzedawcy i czy przeszukanie było legalne?

Jaka odpowiedzialność grozi za papierosy bez akcyzy w sklepie?

W opisanej sytuacji najczęściej rozważana jest odpowiedzialność za tzw. paserstwo akcyzowe z art. 65 § 1-4 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy. Przepis ten obejmuje m.in. nabywanie, przechowywanie, przewożenie, przesyłanie, przenoszenie wyrobów akcyzowych pochodzących z czynu zabronionego, a także pomoc w ich zbyciu, przyjmowanie ich lub pomoc w ukryciu.

W praktyce oznacza to, że odpowiedzialność może powstać nie tylko przy bezpośredniej sprzedaży. Wystarczyć może samo przechowywanie w sklepie papierosów bez polskich znaków akcyzy albo pomoc w ich sprzedaży „spod lady”, jeśli z materiału dowodowego będzie wynikać wiedza o pochodzeniu towaru.

Trzeba jednak podkreślić, że odpowiedzialność karna skarbowa jest zawsze odpowiedzialnością osobistą. Sam wpis w CEIDG, najem lokalu czy formalne prowadzenie sklepu na daną osobę nie wystarczą do przypisania winy, jeżeli faktycznie to inna osoba zajmowała się towarem i obrotem. Organ musi wykazać, kto rzeczywiście działał, kto miał dostęp do wyrobów i kto wiedział o ich pochodzeniu.

Wykroczenie skarbowe czy przestępstwo skarbowe?

O tym, czy sprawa będzie traktowana jako wykroczenie skarbowe czy przestępstwo skarbowe, decyduje przede wszystkim ustawowy próg z art. 53 § 3 i § 6 Kodeksu karnego skarbowego. W sprawach skarbowych próg ten jest powiązany z minimalnym wynagrodzeniem za pracę obowiązującym w czasie popełnienia czynu.

Zgodnie z art. 53 § 3 Kodeksu karnego skarbowego wykroczeniem skarbowym jest czyn zabroniony, gdy kwota uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej albo wartość przedmiotu czynu nie przekracza pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia w czasie jego popełnienia, chyba że kodeks stanowi inaczej. Powyżej tego progu co do zasady wchodzi już w grę przestępstwo skarbowe.

Dlatego w podobnych sprawach kluczowe jest ustalenie, jaka była kwota akcyzy i ewentualnie VAT narażonych na uszczuplenie. Sama liczba paczek nie przesądza jeszcze o kwalifikacji prawnej. Przy 65 paczkach często sprawa kończy się na niższym poziomie odpowiedzialności, ale nie można tego przyjąć automatycznie bez wyliczenia organu.

Jakie kary mogą grozić sprzedawcy lub właścicielowi sklepu?

Jeżeli czyn zostanie zakwalifikowany jako wykroczenie skarbowe, sąd może orzec grzywnę w granicach określonych dla wykroczeń skarbowych, zgodnie z art. 48 § 1-4 Kodeksu karnego skarbowego. W części spraw możliwe jest także zakończenie postępowania mandatem karnym skarbowym, ale tylko wtedy, gdy przepisy i okoliczności na to pozwalają.

Jeżeli organ uzna czyn za przestępstwo skarbowe z art. 65 § 1 Kodeksu karnego skarbowego, grozi kara grzywny do 720 stawek dziennych, kara pozbawienia wolności do lat 3 albo obie te kary łącznie. Przy typie uprzywilejowanym z art. 65 § 3 Kodeksu karnego skarbowego, gdy kwota podatku narażonego na uszczuplenie jest małej wartości, wchodzi w grę grzywna do 720 stawek dziennych.

Wysokość grzywny przy przestępstwie skarbowym ustala się według zasad z art. 23 § 1-3 Kodeksu karnego skarbowego. Sąd określa liczbę stawek oraz wysokość jednej stawki dziennej, biorąc pod uwagę m.in. dochody, warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe sprawcy.

Niezależnie od samej grzywny bardzo istotną konsekwencją jest przepadek przedmiotów. W sprawach o wyroby akcyzowe sąd może, a w wielu układach faktycznych musi, orzec przepadek towaru na podstawie art. 29 § 1 i 2 Kodeksu karnego skarbowego. W praktyce oznacza to utratę papierosów, a czasem również dodatkowe koszty związane z ich przechowaniem lub zniszczeniem.

Jeżeli sprawa dotyczy szerszego obrotu, a nie tylko przechowywania, organy mogą badać również czyny z art. 63 Kodeksu karnego skarbowego lub inne przepisy dotyczące obrotu wyrobami akcyzowymi. W bardziej złożonych stanach faktycznych trzeba też brać pod uwagę, czy nie pojawi się zarzut dotyczący przemyt papierosów.

Czy właściciel sklepu odpowiada automatycznie za towar znaleziony w lokalu?

Nie. W prawie karnym skarbowym nie działa automatyzm polegający na tym, że zawsze odpowiada osoba wpisana jako przedsiębiorca. Konieczne jest ustalenie sprawstwa albo współsprawstwa konkretnej osoby według zasad wynikających z art. 9 § 1-3 Kodeksu karnego skarbowego.

Jeżeli sklep był zarejestrowany na Panią, ale faktycznie prowadził go mąż, znaczenie będą miały m.in. takie okoliczności jak: kto przyjmował dostawy, kto miał klucze do zaplecza, kto kontaktował się z dostawcami, kto sprzedawał papierosy, czy były one widoczne dla personelu, czy były ujmowane w ewidencji, i czy właścicielka wiedziała o ich obecności.

Nie można jednak zakładać, że formalny właściciel jest całkowicie bezpieczny. Jeżeli z dowodów będzie wynikać zgoda na taki handel, tolerowanie go lub współdziałanie, odpowiedzialność może zostać przypisana także właścicielowi sklepu.

Czy przeszukanie sklepu bez nakazu było zgodne z prawem?

Co do zasady przeszukanie regulują art. 219-236 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, stosowane w sprawach skarbowych na podstawie art. 113 § 1 Kodeksu karnego skarbowego. Zgodnie z art. 220 § 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego przeszukania dokonuje prokurator albo Policja na polecenie sądu lub prokuratora, a postanowienie należy okazać osobie, u której czynność jest przeprowadzana.

Jednocześnie art. 220 § 3 Kodeksu postępowania karnego przewiduje wyjątek. W wypadkach niecierpiących zwłoki, gdy postanowienie sądu lub prokuratora nie mogło zostać wydane wcześniej, organ może okazać nakaz kierownika jednostki albo legitymację służbową, a następnie musi zwrócić się niezwłocznie do sądu lub prokuratora o zatwierdzenie przeszukania.

To oznacza, że brak wcześniejszego „papierowego” nakazu przy wejściu do sklepu nie przesądza jeszcze o bezprawności czynności. Kluczowe jest to:

• czy funkcjonariusze podali podstawę przeszukania,
• czy okazali legitymację lub nakaz kierownika jednostki,
• czy sporządzono protokół czynności,
• czy pouczono o prawie żądania doręczenia postanowienia zatwierdzającego przeszukanie,
• czy rzeczywiście zachodził wypadek niecierpiący zwłoki.

Jeżeli osoba, u której dokonano przeszukania, zgłosi takie żądanie do protokołu, postanowienie sądu lub prokuratora w przedmiocie zatwierdzenia powinno być doręczone w terminie 7 dni od daty czynności – wprost wynika to z art. 220 § 3 Kodeksu postępowania karnego.

Jeżeli były uchybienia, można rozważyć złożenie zażalenia na przeszukanie i zatrzymanie rzeczy na podstawie art. 236 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Termin i skuteczność takiego środka zależą jednak od momentu doręczenia dokumentów i przebiegu czynności, więc tu znaczenie ma konkretny stan faktyczny.

Co warto zrobić od razu po zatrzymaniu papierosów?

W praktyce najważniejsze jest szybkie uporządkowanie sytuacji dowodowej. W podobnej sprawie warto:

• dokładnie przeczytać protokół przeszukania i protokół zatrzymania rzeczy,
• sprawdzić, jakie wyroby i w jakiej liczbie wpisano do protokołu,
• ustalić, czy zgłoszono żądanie doręczenia postanowienia o zatwierdzeniu przeszukania,
• ustalić, kto złożył wyjaśnienia na miejscu i w jakim charakterze,
• zabezpieczyć dowody dotyczące faktycznego prowadzenia sklepu i obrotu towarem.

Nie warto składać pochopnych wyjaśnień tylko po to, aby „zamknąć sprawę”. W sprawach karnych skarbowych jedno zdanie z protokołu potrafi przesądzić o tym, czy organ uzna daną osobę za sprawcę, współsprawcę czy jedynie osobę formalnie związaną ze sklepem.

Czy można zakończyć sprawę łagodniej?

W części spraw jest to możliwe. Jeżeli czyn stanowi przestępstwo skarbowe, można analizować instytucję dobrowolnego poddania się odpowiedzialności przewidzianą w art. 17 § 1-2 oraz art. 143 § 1 pkt 1 Kodeksu karnego skarbowego. Warunki zastosowania tej instytucji zależą jednak od rodzaju czynu, postawy sprawcy, uregulowania należności publicznoprawnej, zgody organu oraz braku przeszkód ustawowych.

Przy wykroczeniach skarbowych sprawa bywa kończona mandatem karnym skarbowym, ale przyjęcie mandatu oznacza zgodę na odpowiedzialność. Dlatego przed jego przyjęciem warto ocenić, czy organ prawidłowo ustalił sprawcę oraz czy wyliczenie kwoty uszczuplenia jest poprawne.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak bardzo wynik sprawy zależy od ustalenia roli konkretnej osoby i od prawidłowego zabezpieczenia dowodów.

FAQ

Czy 65 paczek papierosów bez akcyzy zawsze oznacza przestępstwo?

Nie. O kwalifikacji decyduje przede wszystkim kwota podatku narażonego na uszczuplenie i okoliczności sprawy, zgodnie z art. 53 § 3 Kodeksu karnego skarbowego.

Czy można odpowiadać, jeśli papierosy należały do męża albo pracownika?

Tak, ale tylko wtedy, gdy organ wykaże Pani udział, wiedzę lub zgodę na przechowywanie albo sprzedaż. Sama formalna własność sklepu nie wystarcza do skazania.

Czy policja może wejść do sklepu bez nakazu?

Tak, w wypadku niecierpiącym zwłoki, na zasadach z art. 220 § 3 Kodeksu postępowania karnego. Później czynność musi zostać zatwierdzona przez sąd lub prokuratora.

Czy można żądać dokumentu potwierdzającego legalność przeszukania?

Tak. Należy zgłosić do protokołu żądanie doręczenia postanowienia o zatwierdzeniu przeszukania. Organ powinien je doręczyć w terminie 7 dni od czynności.

Czy przyjęcie mandatu to dobry pomysł?

Nie zawsze. Przyjęcie mandatu oznacza zgodę na odpowiedzialność, więc wcześniej warto sprawdzić, czy organ prawidłowo ustalił sprawcę i wysokość uszczuplenia.

Źródła

• art. 9 § 1-3, art. 17 § 1-2, art. 23 § 1-3, art. 29 § 1-2, art. 48 § 1-4, art. 53 § 3 i § 6, art. 65 § 1-4, art. 113 § 1, art. 143 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy
• art. 219-236, w szczególności art. 220 § 1-3 oraz art. 236 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
• ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym – w zakresie definicji i zasad opodatkowania wyrobów tytoniowych