Niestawienie się na badanie w ZUS a status bezrobotnego

Wezwanie bezrobotnego do lekarza orzecznika ZUS

Lekarz orzecznik ZUS może kontrolować prawidłowość orzekania o czasowej niezdolności do pracy oraz prawidłowość wystawiania zaświadczeń lekarskich. Wynika to z art. 59 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Przepis dotyczy zaświadczeń lekarskich, czyli także sytuacji, w której zwolnienie lekarskie zostało przedstawione w urzędzie pracy w celu usprawiedliwienia niestawiennictwa.

Zgodnie z art. 59 ust. 3 tej ustawy lekarz orzecznik ZUS może w szczególności przeprowadzić badanie w wyznaczonym miejscu albo w miejscu pobytu osoby kontrolowanej, skierować ją na badanie specjalistyczne, zażądać dokumentacji medycznej od lekarza wystawiającego zwolnienie albo zlecić wykonanie badań pomocniczych. Wezwanie z ZUS należy więc traktować poważnie, nawet jeżeli bezrobotny nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych.

Jeżeli sprawa dotyczy statusu osoby bezrobotnej, przydatne mogą być także materiały z działu bezrobocie i urząd pracy oraz z działu sprawy z ZUS.

Co grozi za niestawienie się w ZUS?

Najważniejszy skutek niestawienia się na badanie wynika z art. 59 ust. 6 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Jeżeli osoba wezwana uniemożliwi badanie albo nie dostarczy posiadanych wyników badań lub dokumentacji w wyznaczonym terminie, zaświadczenie lekarskie traci ważność od dnia następującego po tym terminie.

W praktyce oznacza to, że ZUS może uznać, iż zwolnienie lekarskie nie usprawiedliwia dalszej niezdolności do pracy od dnia następującego po wyznaczonym terminie badania. Jeżeli zwolnienie było podstawą usprawiedliwienia nieobecności w powiatowym urzędzie pracy, urząd pracy może zażądać wyjaśnień i ocenić, czy nieobecność była usprawiedliwiona.

Sama nieobecność w ZUS nie jest jednak tym samym co niestawienie się w powiatowym urzędzie pracy. Status bezrobotnego nie powinien zostać utracony wyłącznie dlatego, że dana osoba nie pojawiła się u lekarza orzecznika ZUS. Znaczenie ma to, czy urząd pracy uzna, że bezrobotny nadal spełnia warunki rejestracji, jest zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia oraz czy jego nieobecności są należycie usprawiedliwione.

Jak usprawiedliwić nieobecność na badaniu w ZUS?

Najbezpieczniej nie czekać do dnia badania. Jeżeli wiesz, że nie możesz stawić się w wyznaczonym terminie, złóż do ZUS krótkie pismo z prośbą o wyznaczenie nowego terminu. W piśmie wskaż numer sprawy lub dane z wezwania, datę badania, przyczynę niestawiennictwa oraz dołącz dokumenty potwierdzające przeszkodę.

Usprawiedliwieniem mogą być zwłaszcza okoliczności obiektywne, np. hospitalizacja, nagłe pogorszenie stanu zdrowia, brak możliwości przemieszczania się potwierdzony medycznie, wypadek albo inna przeszkoda niezależna od osoby wezwanej. Jeżeli przyczyna pojawiła się nagle, należy niezwłocznie poinformować ZUS telefonicznie lub przez PUE ZUS, a następnie potwierdzić to pisemnie.

Czy bezrobotny straci status po zakwestionowaniu zwolnienia?

Nie zawsze. Zakwestionowanie zwolnienia przez ZUS może spowodować problem z usprawiedliwieniem nieobecności albo z wykazaniem czasowej niezdolności do pracy, ale decyzję w sprawie statusu bezrobotnego podejmuje starosta działający przez powiatowy urząd pracy. W sprawach od 1 czerwca 2025 r. podstawą jest ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia. W sprawach wcześniejszych stosowano ustawę z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Dla stanów faktycznych sprzed 1 czerwca 2025 r. istotne były zwłaszcza art. 33 ust. 4 pkt 4 oraz art. 33 ust. 4 pkt 9 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Pierwszy przepis dotyczył niestawienia się w powiatowym urzędzie pracy w wyznaczonym terminie i braku powiadomienia w terminie 7 dni o uzasadnionej przyczynie. Drugi dotyczył pozostawania niezdolnym do pracy wskutek choroby przez nieprzerwany okres 90 dni.

W aktualnej praktyce urzędy pracy nadal badają przede wszystkim, czy osoba zarejestrowana spełnia warunki posiadania statusu bezrobotnego, czy pozostaje zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia oraz czy jej nieobecności i okresy choroby są prawidłowo usprawiedliwione. Jeżeli choroba trwa krótko i została prawidłowo wykazana, samo zwolnienie lekarskie nie powinno automatycznie oznaczać utraty statusu.

Jeżeli temat dotyczy dłuższej choroby osoby zarejestrowanej w urzędzie pracy, zobacz również omówienie problemu: bezrobotny na zwolnieniu lekarskim przez ponad 90 dni.

Co z ubezpieczeniem zdrowotnym?

Osoba zarejestrowana jako bezrobotna korzysta z ubezpieczenia zdrowotnego na zasadach związanych z rejestracją w urzędzie pracy. Jeżeli urząd pracy pozbawi statusu bezrobotnego, może to oznaczać utratę tego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego. Dlatego w razie sporu nie należy ignorować korespondencji z PUP ani ZUS.

Jeżeli nie masz prawa do zasiłku dla bezrobotnych, niestawienie się w ZUS zwykle nie spowoduje utraty samego świadczenia pieniężnego, bo świadczenia nie pobierasz. Nadal jednak konsekwencją może być zakwestionowanie zwolnienia oraz problem ze statusem bezrobotnego i ubezpieczeniem zdrowotnym.

Co zrobić krok po kroku?

• Sprawdź dokładnie wezwanie z ZUS: datę, godzinę, miejsce badania, numer sprawy i pouczenie o skutkach niestawiennictwa.
• Jeżeli nie możesz przyjść, skontaktuj się z ZUS przed terminem i złóż wniosek o zmianę terminu.
• Dołącz dokumenty potwierdzające przyczynę, np. zaświadczenie lekarskie, kartę informacyjną leczenia szpitalnego, dokumentację z izby przyjęć albo inny wiarygodny dowód.
• Poinformuj powiatowy urząd pracy, że zostałeś wezwany przez ZUS i że wystąpiłeś o zmianę terminu albo złożyłeś wyjaśnienia.
• Zachowaj potwierdzenia nadania pism, potwierdzenia z PUE ZUS, e-maile oraz notatki z rozmów telefonicznych.
• Jeżeli otrzymasz decyzję niekorzystną, sprawdź termin i tryb odwołania wskazany w pouczeniu.

Warto pamiętać, że inne aktywności osoby bezrobotnej również mogą wpływać na status w urzędzie pracy. Przykładowo odrębne zasady dotyczą zawierania umów cywilnoprawnych, o czym szerzej piszemy w materiale: umowa o dzieło a status bezrobotnego.

FAQ

Źródła

• Art. 59 ust. 1-7 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
• Art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia.
• Art. 33 ust. 4 pkt 4 i pkt 9 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, stosowanej do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie nowych przepisów.