Umowa o dzieło a status bezrobotnego

Umowa o dzieło a status bezrobotnego po zmianie przepisów

Podstawą prawną nie jest już ustawa z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, ponieważ została uchylona. Obecnie zasady rejestracji, utraty statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku wynikają z ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia.

Zgodnie z art. 2 pkt 1 tej ustawy bezrobotnym jest między innymi osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, niemająca stałego źródła dochodu, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej oraz zarejestrowana w PUP, o ile spełnia pozostałe warunki ustawowe.

Kluczowe znaczenie ma definicja innej pracy zarobkowej. Art. 2 pkt 9 ustawy wskazuje, że obejmuje ona wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło oraz umowy o świadczenie usług, do której odpowiednio stosuje się przepisy o zleceniu.

Oznacza to, że jeżeli osoba zarejestrowana jako bezrobotna rozpoczyna wykonywanie dzieła za wynagrodzeniem, przestaje spełniać jeden z podstawowych warunków posiadania statusu bezrobotnego. Nie jest przy tym rozstrzygające, że umowa o dzieło zwykle nie jest oskładkowana tak jak umowa o pracę albo zlecenie. Dla urzędu pracy ważne jest to, czy dana osoba wykonuje inną pracę zarobkową.

Czy trzeba zawiadomić PUP o umowie o dzieło?

Tak. Art. 67 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia stanowi, że bezrobotny zawiadamia PUP o okolicznościach powodujących utratę statusu bezrobotnego w terminie 7 dni od daty ich wystąpienia. Podjęcie wykonywania umowy o dzieło jest właśnie taką okolicznością, jeżeli oznacza wykonywanie pracy lub świadczenie usług za wynagrodzeniem.

W praktyce najlepiej zgłosić sprawę niezwłocznie po zawarciu umowy albo najpóźniej po rozpoczęciu jej wykonywania, nie czekając na wypłatę wynagrodzenia. Warto zachować potwierdzenie zgłoszenia: kopię pisma, potwierdzenie z systemu elektronicznego albo adnotację z urzędu.

Jeżeli osoba bezrobotna nie zawiadomi PUP w terminie, urząd może wydać decyzję o utracie statusu od dnia, w którym bezrobotny przestał spełniać warunki ustawowe. Jeżeli pobierany był zasiłek, decyzja o pozbawieniu statusu oznacza także pozbawienie prawa do tego zasiłku. W razie wypłaty świadczeń za okres, w którym status już nie przysługiwał, urząd może żądać ich zwrotu na zasadach właściwych dla nienależnie pobranych świadczeń.

Czy kwota 600 zł brutto ma znaczenie?

Przy umowie o dzieło sama kwota 600 zł brutto nie przesądza o zachowaniu statusu bezrobotnego. Problemem nie jest wysokość wynagrodzenia, lecz to, że umowa o dzieło została wprost wymieniona w definicji innej pracy zarobkowej.

W przepisach pojawia się próg połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę, ale dotyczy on innych sytuacji, w szczególności przychodów i niektórych zasad dotyczących prawa do zasiłku po ponownej rejestracji. Nie oznacza to, że osoba bezrobotna może bezpiecznie wykonywać umowę o dzieło poniżej takiego progu bez informowania PUP.

Najbezpieczniejsze stanowisko jest więc następujące: jeśli osoba zarejestrowana jako bezrobotna wykonuje dzieło na podstawie odpłatnej umowy, powinna zgłosić to do urzędu pracy, a PUP oceni utratę statusu zgodnie z aktualnymi przepisami.

Co z ponowną rejestracją po zakończeniu dzieła?

Po zakończeniu wykonywania dzieła można ponownie zarejestrować się jako osoba bezrobotna, jeżeli w dniu rejestracji spełnia się warunki z ustawy: nie wykonuje się już innej pracy zarobkowej, nie ma się stałego źródła dochodu i jest się zdolnym oraz gotowym do podjęcia pracy.

Jeżeli osoba miała prawo do zasiłku i utraciła status na okres krótszy niż 365 dni z powodu podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, działalności gospodarczej albo określonego przychodu, art. 226 ustawy przewiduje mechanizm prawa do zasiłku na okres skrócony. Co do zasady znaczenie ma wtedy ponowna rejestracja w PUP w terminie 14 dni od dnia ustania zatrudnienia albo zaprzestania wykonywania innej pracy zarobkowej.

Jeżeli więc umowa o dzieło trwa miesiąc i po jej wykonaniu osoba nie ma już pracy ani innego tytułu zarobkowego, może zgłosić się do PUP ponownie. Jeśli jednak co miesiąc zawierane są kolejne umowy o dzieło i w praktyce praca jest wykonywana regularnie, trudno mówić o spełnianiu warunku niewykonywania innej pracy zarobkowej. W takiej sytuacji ponowna rejestracja jako bezrobotny może być kwestionowana.

Umowa o dzieło a ubezpieczenie zdrowotne

Utrata statusu bezrobotnego może mieć praktyczne skutki także dla ubezpieczenia zdrowotnego. Osoba zarejestrowana jako bezrobotna jest zgłaszana do ubezpieczenia zdrowotnego przez urząd pracy, jeżeli nie ma innego tytułu do ubezpieczenia. Po utracie statusu ten tytuł odpada.

Umowa o dzieło co do zasady nie daje automatycznie takiej ochrony jak umowa o pracę. Dlatego po wyrejestrowaniu z PUP trzeba sprawdzić, czy istnieje inny tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego, na przykład zgłoszenie przez członka rodziny, inna umowa, działalność albo dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne. To szczególnie ważne przy krótkich i powtarzanych umowach o dzieło.

FAQ

Źródła i podstawy prawne

• Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia, w szczególności art. 2 pkt 1 i 9, art. 62, art. 65, art. 67, art. 226 oraz art. 246: tekst aktu w systemie ELI.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, przepisy o umowie o dzieło, w szczególności art. 627 i następne: tekst aktu w ISAP.