Pełnienie funkcji w zarządzie spółki a możliwość rejestracji jako bezrobotny

Czy członek zarządu spółki z o.o. może być bezrobotny?

Od 1 czerwca 2025 r. podstawowym aktem regulującym rejestrację bezrobotnych jest ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Zgodnie z art. 2 pkt 1 tej ustawy status bezrobotnego może uzyskać osoba spełniająca ustawowe warunki, w tym osoba niezatrudniona, niewykonująca innej pracy zarobkowej oraz zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia.

W sprawach członków zarządu spółek najważniejszy jest właśnie warunek gotowości do pracy. Urząd pracy ocenia nie tylko to, czy dana osoba faktycznie pobiera wynagrodzenie, ale także to, czy ciąży na niej obowiązek prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania. W spółce z o.o. wynika to wprost z art. 201 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, zgodnie z którym zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę.

Dlatego PUP może uznać, że osoba wpisana do KRS jako członek zarządu nie pozostaje w pełnej, rzeczywistej i aktualnej gotowości do podjęcia pracy. Takie stanowisko było wielokrotnie akceptowane w orzecznictwie sądów administracyjnych wydanym na tle poprzedniej ustawy, a zachowuje znaczenie także obecnie, ponieważ przesłanka gotowości do pracy nadal pozostaje elementem definicji bezrobotnego.

Udziały w spółce a status bezrobotnego

Należy odróżnić posiadanie udziałów od pełnienia funkcji w zarządzie. Sam fakt, że dana osoba ma 20% udziałów w spółce z o.o., nie oznacza jeszcze, że prowadzi działalność gospodarczą ani że nie może zarejestrować się jako bezrobotna. Inaczej może być w przypadku wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., ponieważ art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych traktuje wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność.

Przy udziale 20% kluczowe jest więc nie samo posiadanie udziałów, lecz to, czy osoba pełni funkcję członka zarządu, pobiera wynagrodzenie, wykonuje czynności na rzecz spółki albo podlega ubezpieczeniom z innego tytułu. Jeżeli osoba jest wyłącznie mniejszościowym wspólnikiem i nie działa w organach spółki, sytuacja jest inna niż wtedy, gdy widnieje w KRS jako członek zarządu.

Brak wynagrodzenia z zarządu nie zawsze wystarczy

To, że członek zarządu nie otrzymuje pieniędzy ze spółki, nie przesądza jeszcze o prawie do rejestracji jako bezrobotny. Z art. 201 § 1 Kodeksu spółek handlowych wynika ustawowy zakres kompetencji zarządu: prowadzenie spraw spółki oraz reprezentacja spółki wobec osób trzecich, urzędów i sądów. Obowiązki te istnieją niezależnie od tego, czy spółka osiąga dochód i czy członek zarządu pobiera wynagrodzenie.

Jeżeli członek zarządu odbiera korespondencję, podpisuje dokumenty, kontaktuje się z urzędami, bankiem lub kontrahentami, urząd pracy może potraktować to jako wykonywanie realnych czynności organizacyjnych na rzecz spółki. W konsekwencji może uznać, że dana osoba nie spełnia warunku gotowości do podjęcia pracy w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia.

Jeżeli natomiast osoba figuruje w zarządzie tylko formalnie, spółka faktycznie nie działa, nie zatrudnia pracowników, nie osiąga przychodów, a dana osoba jest gotowa natychmiast podjąć pracę, istnieją argumenty do odwołania. Trzeba jednak liczyć się z tym, że praktyka urzędów pracy i dominująca linia orzecznicza są dla członków zarządu dość rygorystyczne.

Gotowość do podjęcia pracy w praktyce urzędu pracy

Gotowość do podjęcia pracy nie jest oceniana wyłącznie subiektywnie. Nie wystarczy więc samo oświadczenie: „mogę podjąć pracę od jutra”. Organ może badać, czy obiektywna sytuacja osoby nie koliduje z pełną gotowością do zatrudnienia.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 3204/15, wskazano, że gotowość do podjęcia pracy musi istnieć zarówno w dniu rejestracji, jak i przez cały okres korzystania ze statusu bezrobotnego. Podobnie w wyroku WSA w Gliwicach z 24 stycznia 2019 r., sygn. akt IV SA/Gl 963/18, zaakcentowano, że gotowość powinna oznaczać realną, faktyczną i aktualną możliwość podjęcia pracy.

W sprawach członków zarządu sądy administracyjne często przyjmowały, że funkcja w zarządzie spółki prawa handlowego ogranicza taką gotowość. Przykładowo wskazywano tak w wyrokach NSA z 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 1982/14, NSA z 16 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 2666/17, WSA w Bydgoszczy z 21 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 1139/21, oraz WSA we Wrocławiu z 11 maja 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 503/22.

Czy urząd pracy musi zbadać konkretną sytuację?

Urząd pracy nie powinien poprzestać wyłącznie na automatycznym stwierdzeniu, że dana osoba widnieje w KRS. Z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego wynika obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy, zebrania materiału dowodowego i oceny dowodów.

Na taką potrzebę indywidualnej oceny zwracał uwagę między innymi WSA w Krakowie w wyroku z 21 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 1493/17. Sąd podkreślił, że pełnienie funkcji w organach spółki samo przez się nie zawsze musi wykluczać gotowość do pracy, jeżeli organ nie ustalił, jaki jest rzeczywisty zakres działalności spółki i obowiązków danej osoby.

Ten pogląd może być przydatny w odwołaniu, zwłaszcza gdy spółka nie prowadzi faktycznej działalności, nie osiąga przychodów, nie zatrudnia pracowników, a członek zarządu wykonuje jedynie incydentalne czynności techniczne. Trzeba jednak pamiętać, że istnieje także liczne orzecznictwo niekorzystne dla członków zarządu.

Jak odwołać się od odmowy rejestracji?

Jeżeli PUP odmówi rejestracji jako bezrobotny, powinien wydać decyzję administracyjną. Zgodnie z art. 127 § 1 i art. 129 § 1 oraz § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego od decyzji wydanej w pierwszej instancji przysługuje odwołanie, które wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od doręczenia decyzji. W tego typu sprawach organem odwoławczym jest zasadniczo wojewoda.

W odwołaniu warto wskazać konkretne okoliczności: brak wynagrodzenia, brak faktycznej działalności spółki, brak pracowników, brak przychodów, sporadyczny charakter czynności, gotowość do pracy w pełnym wymiarze oraz brak innych tytułów do ubezpieczeń. Jeżeli wojewoda utrzyma decyzję, możliwa jest skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 30 dni od doręczenia decyzji drugiej instancji, zgodnie z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Rezygnacja z zarządu przed rejestracją

Jeżeli celem jest przede wszystkim uzyskanie statusu bezrobotnego i ubezpieczenia zdrowotnego, praktycznie najbezpieczniejsze jest zakończenie funkcji w zarządzie przed rejestracją. Zgodnie z art. 202 § 4 Kodeksu spółek handlowych mandat członka zarządu wygasa między innymi wskutek rezygnacji albo odwołania. Do rezygnacji członka zarządu stosuje się odpowiednio przepisy o wypowiedzeniu zlecenia przez przyjmującego zlecenie, co wynika z art. 202 § 5 Kodeksu spółek handlowych w związku z art. 746 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.

W praktyce warto zadbać o dowód doręczenia rezygnacji spółce albo o uchwałę wspólników o odwołaniu. Wpis zmiany w KRS ma duże znaczenie dowodowe, ale wygaśnięcie mandatu następuje co do zasady z chwilą skutecznego odwołania lub złożenia rezygnacji, a nie dopiero z chwilą dokonania wpisu w rejestrze. Jeżeli zarząd jest jednoosobowy albo rezygnacja dotyczy ostatniego członka zarządu, należy dodatkowo sprawdzić szczególne zasady z art. 202 § 6 Kodeksu spółek handlowych.

Ubezpieczenie zdrowotne osoby bezrobotnej

Jednym z powodów rejestracji w urzędzie pracy jest ubezpieczenie zdrowotne. Z art. 66 ust. 1 pkt 24 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wynika, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby bezrobotne niepodlegające temu obowiązkowi z innego tytułu. Zgłoszenia dokonuje urząd pracy.

Jeżeli jednak członek zarządu pobiera wynagrodzenie z tytułu powołania, może powstać odrębny tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 35a tej samej ustawy. Wtedy argument o braku ubezpieczenia może nie być skuteczny, bo organ będzie badał także inne podstawy ubezpieczenia.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sprawie urząd pracy może mieć podstawy do odmowy rejestracji, ale nie dlatego, że siostra ma 20% udziałów w spółce. Decydujące jest to, że pełni funkcję członka zarządu, a z art. 201 § 1 Kodeksu spółek handlowych wynika obowiązek prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania. Brak wynagrodzenia i brak dochodów spółki są ważnymi argumentami, lecz nie zawsze przesądzają o prawie do statusu bezrobotnego.

Jeżeli decyzja została wydana, można ją zaskarżyć i wykazywać, że w konkretnej sytuacji funkcja w zarządzie nie wyłącza realnej gotowości do pracy. Jeżeli jednak celem jest szybka i bezpieczna rejestracja, najpewniejszym rozwiązaniem jest wcześniejsza rezygnacja z zarządu albo odwołanie z funkcji oraz przedstawienie dokumentów w urzędzie pracy.

Źródła

1. Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia, Dz.U. 2025 poz. 620, w szczególności art. 2 pkt 1.
2. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, w szczególności art. 201 § 1, art. 202 § 4, art. 202 § 5 i art. 202 § 6 - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037.
3. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 8 ust. 6 pkt 4.
4. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w szczególności art. 66 ust. 1 pkt 24 i art. 66 ust. 1 pkt 35a.
5. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 127 § 1 oraz art. 129 § 1 i § 2.
6. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w szczególności art. 53 § 1.
7. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 3204/15.
8. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 1982/14.
9. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 2666/17.
10. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt IV SA/Gl 963/18.
11. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 1493/17.
12. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 maja 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 503/22.