Handel papierosami bez akcyzy – co grozi?

Handel papierosami bez akcyzy – od czego zależy odpowiedzialność?

W sprawach dotyczących papierosów bez polskich znaków akcyzy kluczowe znaczenie ma nie tylko sam fakt posiadania lub sprzedaży towaru. Organy badają przede wszystkim: ilość papierosów, wartość narażonego na uszczuplenie podatku akcyzowego, sposób nabycia towaru, rolę podejrzanego, częstotliwość przewozów lub sprzedaży, źródło pochodzenia papierosów oraz to, czy sprawca działał samodzielnie, czy w porozumieniu z innymi osobami.

Najczęściej wchodzą w grę przepisy Kodeksu karnego skarbowego dotyczące tzw. paserstwa akcyzowego. Jeżeli w sprawie pojawia się element przemytu, przekroczenia granicy albo towaru pochodzącego z czynu zabronionego przeciwko obowiązkom celnym, prokurator lub finansowy organ postępowania przygotowawczego może dodatkowo analizować przepisy o paserstwie celnym.

Odrębną kwestią jest zarzut udziału w zorganizowanej grupie przestępczej. Taki zarzut znacząco podnosi wagę sprawy, ale nie wynika automatycznie z tego, że kilka osób znało się, kupowało od siebie towar albo uczestniczyło w kilku transakcjach. Konieczne jest wykazanie istnienia co najmniej minimalnej struktury organizacyjnej, pewnej trwałości współdziałania, podziału ról i świadomości udziału w grupie nastawionej na popełnianie przestępstw lub przestępstw skarbowych.

Jaka kara grozi za handel papierosami bez akcyzy?

Podstawowym przepisem w sprawach o obrót papierosami bez akcyzy jest art. 65 § 1 Kodeksu karnego skarbowego. Odpowiada na jego podstawie ten, kto nabywa, przechowuje, przewozi, przesyła lub przenosi wyroby akcyzowe stanowiące przedmiot czynu zabronionego, pomaga w ich zbyciu, przyjmuje takie wyroby albo pomaga w ich ukryciu.

Za czyn z art. 65 § 1 K.k.s. grozi grzywna do 720 stawek dziennych albo kara pozbawienia wolności, albo obie te kary łącznie. Jeżeli przepis szczególny nie określa innego wymiaru kary pozbawienia wolności, zgodnie z art. 27 § 1 K.k.s. kara ta trwa od 5 dni do 5 lat.

Jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie jest małej wartości, art. 65 § 3 K.k.s. przewiduje grzywnę do 720 stawek dziennych. Jeżeli natomiast kwota ta nie przekracza ustawowego progu, sprawa może być kwalifikowana jako wykroczenie skarbowe. Ustawowy próg odpowiada pięciokrotności minimalnego wynagrodzenia z czasu popełnienia czynu. W 2026 r., przy minimalnym wynagrodzeniu 4806 zł, próg ten wynosi 24 030 zł.

W praktyce oznacza to, że ocena sprawy wymaga ustalenia wartości towaru oraz wysokości podatku akcyzowego narażonego na uszczuplenie. To od tych kwot zależy, czy sprawa będzie traktowana jako wykroczenie skarbowe, przestępstwo skarbowe o mniejszej wadze, czy poważniejsze przestępstwo skarbowe.

Paserstwo akcyzowe i paserstwo celne

W sprawach dotyczących papierosów bez akcyzy często pojawia się art. 65 K.k.s., czyli paserstwo akcyzowe. Jeżeli jednak towar ma związek z naruszeniem obowiązków celnych, organy mogą rozważać także art. 91 K.k.s., czyli paserstwo celne.

Zgodnie z art. 91 § 1 K.k.s. odpowiedzialność może ponosić ten, kto nabywa, przechowuje, przewozi, przesyła lub przenosi towar stanowiący przedmiot czynu zabronionego określonego w art. 86-90 § 1 K.k.s., pomaga w jego zbyciu, przyjmuje go albo pomaga w jego ukryciu. Za taki czyn grozi grzywna do 720 stawek dziennych albo kara pozbawienia wolności do 3 lat, albo obie te kary łącznie.

Jeżeli kwota należności celnej albo wartość towaru w obrocie z zagranicą jest małej wartości, art. 91 § 3 K.k.s. przewiduje grzywnę do 720 stawek dziennych. Jeżeli kwota nie przekracza ustawowego progu, czyn może być wykroczeniem skarbowym.

Nie każdy przypadek sprzedaży papierosów bez polskich znaków akcyzy będzie automatycznie obejmował wszystkie wskazane przepisy. Kwalifikacja zależy od tego, jakie okoliczności wynikają z akt: skąd pochodził towar, kto go sprowadził, kto go przewoził, kto organizował sprzedaż i czy podejrzany znał pochodzenie papierosów.

Ile może wynieść grzywna za papierosy bez akcyzy?

Grzywna za przestępstwo skarbowe jest wymierzana w stawkach dziennych. Sąd najpierw określa liczbę stawek, a następnie wysokość jednej stawki dziennej. Co do zasady liczba stawek wynosi od 10 do 720, chyba że Kodeks karny skarbowy przewiduje inne rozwiązanie, np. przy karze łącznej.

Wysokość jednej stawki zależy od dochodów sprawcy, jego warunków osobistych i rodzinnych, stosunków majątkowych oraz możliwości zarobkowych. W 2026 r. jedna stawka dzienna nie może być niższa niż 160,20 zł i nie może przekraczać 64 080 zł. Maksymalna grzywna 720 stawek dziennych może więc teoretycznie wynieść 46 137 600 zł, choć w praktyce sąd dobiera stawkę do sytuacji majątkowej sprawcy.

Jeżeli sprawca popełnił kilka przestępstw skarbowych, sąd może wymierzyć karę łączną. W sprawach karnoskarbowych kara łączna grzywny nie może przekroczyć 1080 stawek dziennych. Przy maksymalnej stawce z 2026 r. daje to teoretycznie 69 206 400 zł, ale takie wartości mają przede wszystkim znaczenie graniczne, a nie typowe dla zwykłych spraw.

Zorganizowana grupa przestępcza przy handlu papierosami bez akcyzy

Jeżeli prokurator zarzuca udział w zorganizowanej grupie, podstawą jest art. 258 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten obejmuje udział w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego. Aktualnie za taki czyn grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

Sam fakt, że podejrzany kupował papierosy od innej osoby, przewoził je albo dalej sprzedawał, nie musi jeszcze oznaczać udziału w grupie przestępczej. Dla zarzutu z art. 258 § 1 K.k. istotne jest, czy istniała zorganizowana grupa mająca na celu popełnianie przestępstw skarbowych, czy podejrzany świadomie w niej uczestniczył, czy znał jej przestępczy cel i czy jego zachowanie wpisywało się w podział ról.

W praktyce obrona powinna więc sprawdzić, czy materiał dowodowy rzeczywiście potwierdza udział w strukturze, czy jedynie pojedyncze transakcje albo kontakty handlowe. Ma to zasadnicze znaczenie, bo zarzut z art. 258 K.k. może istotnie wpływać na wymiar kary, ocenę społecznej szkodliwości czynu, zabezpieczenie majątkowe oraz strategię procesową.

Więcej o tym, czym jest zorganizowana grupa mająca na celu popełnienie przestępstwa, wyjaśniamy w materiale: art. 258 K.k. szczegółowo.

Stałe źródło dochodu i nadzwyczajne obostrzenie kary

Jeżeli organy uznają, że sprawca uczynił sobie z popełniania przestępstw skarbowych stałe źródło dochodu, sąd stosuje nadzwyczajne obostrzenie kary. Tak samo może być, gdy przestępstwo skarbowe popełniono działając w zorganizowanej grupie albo związku mającym na celu popełnienie przestępstwa skarbowego.

Nie każde kilkukrotne zachowanie oznacza automatycznie stałe źródło dochodu. Trzeba ustalić, czy działalność była powtarzalna, zorganizowana, nastawiona na zarobek i czy miała dla sprawcy rzeczywiste znaczenie dochodowe. Warto też sprawdzić, czy organy nie wywodzą tej okoliczności wyłącznie z ogólnych założeń, bez konkretnych dowodów.

Jeżeli kilka zachowań zostało podjętych w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu tego samego zamiaru albo z wykorzystaniem takiej samej sposobności, art. 6 § 2 K.k.s. pozwala traktować je jako jeden czyn zabroniony. Przy czynach polegających na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej krótki odstęp czasu oznacza okres do 6 miesięcy.

Czy przyjąć karę zaproponowaną przez prokuratora?

Propozycja prokuratora może dotyczyć skazania bez przeprowadzania pełnej rozprawy, potocznie nazywanego dobrowolnym poddaniem się karze. Nie należy jednak oceniać takiej propozycji wyłącznie przez pryzmat tego, że kara wydaje się łagodniejsza niż ustawowe maksimum.

Przed podjęciem decyzji trzeba odpowiedzieć na kilka pytań: czy podejrzany przyznaje się do wszystkich elementów zarzutu, czy kwestionuje udział w grupie, czy prawidłowo ustalono wartość akcyzy i należności celnych, czy istnieją podstawy do zabezpieczenia majątku, czy wyrok będzie oznaczał obowiązek zapłaty określonych kwot oraz jakie będą skutki wpisu do Krajowego Rejestru Karnego.

Jeżeli materiał dowodowy jest mocny, propozycja prokuratora może ograniczyć ryzyko surowszego wyroku. Jeżeli jednak wątpliwy jest przede wszystkim zarzut udziału w zorganizowanej grupie albo zakres przypisanej działalności, przyjęcie propozycji bez analizy akt może utrwalić kwalifikację, której dałoby się skutecznie bronić w sądzie.

O tym, jak działa dobrowolne poddanie się karze, piszemy szerzej w osobnym opracowaniu.

Dostęp do akt w postępowaniu przygotowawczym

Na etapie postępowania przygotowawczego podejrzany i jego obrońca mogą składać wniosek o udostępnienie akt. Zgodnie z art. 156 § 5 K.p.k. akta w toku postępowania przygotowawczego udostępnia się stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym za zgodą prowadzącego postępowanie przygotowawcze. Prokurator może również udostępnić akta w postaci elektronicznej.

Jeżeli odmówiono udostępnienia akt w postępowaniu przygotowawczym, stronie przysługuje zażalenie. Aktualnie na zarządzenie prokuratora zażalenie przysługuje do sądu. W praktyce warto we wniosku wskazać, że dostęp do akt jest potrzebny do oceny propozycji zakończenia sprawy, przygotowania obrony oraz weryfikacji wyliczeń należności publicznoprawnych.

Po skierowaniu aktu oskarżenia do sądu dostęp do akt jest co do zasady szerszy. Strony, obrońcy i pełnomocnicy mogą przeglądać akta sądowe oraz sporządzać odpisy i kopie, z zastrzeżeniem ograniczeń wynikających z przepisów szczególnych, np. dotyczących informacji niejawnych.

Czy prokuratura albo urząd mogą zająć komputer, samochód lub inne rzeczy?

W sprawie karnoskarbowej możliwe jest zabezpieczenie majątkowe. Może ono obejmować mienie podejrzanego, jeżeli ma zabezpieczać grzywnę, przepadek przedmiotów, ściągnięcie równowartości przepadku, przepadek korzyści majątkowej, zwrot korzyści albo należność publicznoprawną uszczuploną czynem zabronionym.

Art. 131 K.k.s. pozwala zabezpieczyć grożące środki karne, a art. 132a K.k.s. przewiduje tymczasowe zajęcie mienia ruchomego osoby podejrzanej, jeżeli zachodzi obawa usunięcia tego mienia. W praktyce może to dotyczyć np. pieniędzy, samochodu, sprzętu elektronicznego albo innych wartościowych rzeczy, jeżeli organy uznają, że są potrzebne do zabezpieczenia wykonania przyszłego orzeczenia.

Trzeba odróżnić przepadek przedmiotów od zabezpieczenia majątkowego. Przepadek może dotyczyć np. samych papierosów, opakowań, przedmiotów służących do popełnienia czynu albo korzyści pochodzącej z przestępstwa skarbowego. Zabezpieczenie majątkowe ma natomiast zapewnić, że przyszła grzywna, przepadek, równowartość przepadku lub należność publicznoprawna będą możliwe do wyegzekwowania.

Fakt prowadzenia sprawy karnej skarbowej nie zwalnia od obowiązku zapłaty należności publicznoprawnej. Art. 15 K.k.s. stanowi, że orzeczenie w sprawie o przestępstwo skarbowe albo wykroczenie skarbowe nie zwalnia od obowiązku uiszczenia należności publicznoprawnej. Wyjątki dotyczą sytuacji, w których orzeczono przepadek przedmiotów, ściągnięcie ich równowartości albo obowiązek uiszczenia równowartości pieniężnej dotyczący tych przedmiotów.

Kara łączna i kilka wyroków w sprawach karnoskarbowych

Jeżeli w jednej sprawie pojawia się kilka czynów lub kilka kwalifikacji, trzeba odróżnić zbieg przepisów od zbiegu przestępstw. Art. 7 K.k.s. przewiduje, że gdy ten sam czyn wyczerpuje znamiona określone w dwóch albo więcej przepisach Kodeksu karnego skarbowego, przypisuje się tylko jedno przestępstwo skarbowe albo jedno wykroczenie skarbowe na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy ten sam czyn będący przestępstwem skarbowym wyczerpuje jednocześnie znamiona przestępstwa z innej ustawy, np. Kodeksu karnego. Wtedy zgodnie z art. 8 K.k.s. stosuje się każdy z tych przepisów. Ma to znaczenie zwłaszcza przy zestawieniu zarzutów karnoskarbowych z art. 65 K.k.s. lub art. 91 K.k.s. oraz zarzutu z art. 258 K.k.

Jeżeli zapadło kilka wyroków, może pojawić się problem kary łącznej. Zasady jej ustalania zależą od rodzaju kar, dat czynów i treści wyroków. Więcej o tym, jak działa kara łączna, omawiamy w powiązanym materiale.

FAQ

Czy za papierosy bez akcyzy zawsze grozi więzienie?

Nie zawsze. Przy mniejszej wartości sprawa może zakończyć się grzywną, a przy wartości nieprzekraczającej ustawowego progu może być traktowana jako wykroczenie skarbowe. Kara pozbawienia wolności staje się realniejsza przy większej skali działalności, powtarzalności, działaniu w grupie, stałym źródle dochodu albo znacznym uszczupleniu należności publicznoprawnych.

Czy samo kupienie papierosów bez akcyzy jest karalne?

Tak, jeżeli nabywca wie albo – w określonych przypadkach – powinien i może przypuszczać, że wyroby akcyzowe stanowią przedmiot czynu zabronionego. Odpowiedzialność zależy od okoliczności zakupu, ilości towaru, ceny, oznaczeń, sposobu sprzedaży i świadomości nabywcy.

Czy udział w zorganizowanej grupie można zarzucić każdemu, kto sprzedawał papierosy od kilku osób?

Nie. Zarzut z art. 258 § 1 K.k. wymaga wykazania zorganizowanej grupy albo związku, celu popełniania przestępstw lub przestępstw skarbowych oraz świadomego udziału podejrzanego. Zwykłe kontakty handlowe, jednorazowy zakup albo luźna znajomość z innymi osobami nie muszą wystarczyć do przypisania tego przestępstwa.

Czy warto zgodzić się na karę proponowaną przez prokuratora?

To zależy od akt sprawy. Jeżeli dowody są mocne, a propozycja jest wyraźnie korzystniejsza niż ryzyko po procesie, zgoda może być racjonalna. Jeżeli jednak wątpliwy jest zarzut grupy, wysokość uszczuplenia, liczba czynów albo rola podejrzanego, zgodę należy poprzedzić dokładną analizą.

Czy organy mogą zająć komputer albo samochód podejrzanego?

Tak, jeżeli istnieją podstawy do zabezpieczenia majątkowego albo tymczasowego zajęcia mienia ruchomego. Nie oznacza to jednak, że każdy wartościowy przedmiot może być zatrzymany dowolnie. Zabezpieczenie powinno mieć związek z grożącą grzywną, przepadkiem, równowartością przepadku, korzyścią majątkową albo należnością publicznoprawną.

Czy zapłata akcyzy kończy sprawę karną skarbową?

Sama zapłata należności publicznoprawnej nie zawsze kończy postępowanie, ale może mieć duże znaczenie dla odpowiedzialności, wymiaru kary i możliwości nadzwyczajnego złagodzenia. W niektórych sytuacjach uiszczenie należności przed zamknięciem przewodu sądowego ogranicza zastosowanie określonych podstaw nadzwyczajnego obostrzenia kary.

Czy wyrok za przestępstwo skarbowe trafia do KRK?

Co do zasady prawomocne skazanie za przestępstwo skarbowe jest ujawniane w Krajowym Rejestrze Karnym. Inaczej mogą wyglądać skutki wykroczenia skarbowego albo szczególnych trybów zakończenia sprawy. Dlatego przy ocenie propozycji prokuratora trzeba brać pod uwagę nie tylko wysokość grzywny, ale również skutki skazania.

Podsumowanie

Handel papierosami bez akcyzy może prowadzić do poważnych konsekwencji: grzywny w stawkach dziennych, przepadku towaru, obowiązku zapłaty uszczuplonych należności publicznoprawnych, zabezpieczenia majątkowego, a w poważniejszych sprawach również kary pozbawienia wolności. Największe znaczenie mają skala działalności, wartość uszczuplenia, dowody na świadomość sprawcy oraz to, czy organy próbują wykazać działanie w zorganizowanej grupie.

Przy zarzucie z art. 258 K.k. nie należy poprzestawać na ogólnym twierdzeniu prokuratury, że istniała grupa. Trzeba sprawdzić, czy z akt wynika struktura, trwałość, podział ról i świadomy udział podejrzanego. Dopiero po takiej analizie można odpowiedzialnie ocenić, czy przyjęcie propozycji prokuratora jest korzystne, czy lepiej prowadzić obronę przed sądem.

Źródła

• Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, w szczególności art. 6, art. 7, art. 8, art. 15, art. 23, art. 27, art. 37, art. 39, art. 53, art. 65, art. 91, art. 131 i art. 132a.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 258.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 156 i art. 159.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2025 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2026 r.