Przelew do oszusta – jak odzyskać pieniądze po oszustwie internetowym?

Przelew do oszusta – co zrobić natychmiast?

W pierwszych godzinach po wykryciu oszustwa nie warto czekać na odpowiedź sprawcy. Skontaktuj się z bankiem przez oficjalną infolinię, aplikację lub inny kanał przeznaczony do zgłaszania fraudów. Poproś o pilną próbę zatrzymania przelewu, jeżeli nie został jeszcze wykonany, albo o uruchomienie procedury odzyskania środków i przekazanie zgłoszenia do banku odbiorcy, jeżeli pieniądze już wyszły z rachunku. W przypadku przelewu natychmiastowego okno na skuteczną reakcję jest szczególnie krótkie.

Zakres zabezpieczeń powinien odpowiadać rodzajowi incydentu. Jeżeli oszust uzyskał login, hasło, dane karty, kody, dostęp do telefonu, aplikacji bankowej albo urządzenia przez program do zdalnego pulpitu, zmień dane logowania z bezpiecznego urządzenia, wyloguj nieznane urządzenia i – zależnie od sytuacji – zastrzeż kartę, zablokuj BLIK lub czasowo zablokuj bankowość elektroniczną. Jeżeli natomiast sam wykonałeś przelew na rachunek wskazany przez fałszywego sprzedawcę i nie ujawniłeś danych uwierzytelniających, blokowanie wszystkich instrumentów płatniczych nie zawsze jest potrzebne.

Równolegle zabezpiecz potwierdzenia przelewów, numer rachunku odbiorcy, korespondencję e-mail i SMS, historię rozmów, zrzuty ekranu, adresy stron, numery telefonów, dane ogłoszeń i komunikaty wyświetlane podczas zatwierdzania operacji. Jeżeli oszustwo obejmowało fałszywą stronę, e-mail lub SMS, zgłoś je także do CERT Polska przez incydent.cert.pl albo usługę „Bezpiecznie w sieci” w aplikacji mObywatel; podejrzane SMS-y można przesyłać na bezpłatny numer 8080.

Jeżeli problem polegał na omyłkowym wskazaniu rachunku, przydatny jest także materiał o tym, jak wygląda odzyskanie pieniędzy po błędnym przelewie. Nie należy jednak utożsamiać zwykłej pomyłki w numerze konta z sytuacją, w której oszust celowo podał swój rachunek, a klient świadomie zlecił właśnie na niego płatność.

Trzy sytuacje, trzy różne drogi odzyskania pieniędzy

Sytuacja	Co jest najważniejsze	Główna ścieżka
Oszust sam wykonał operację albo klient nie wyraził zgody na konkretną transakcję	Ustalenie, czy transakcja była nieautoryzowana	Art. 40, 44–46 ustawy o usługach płatniczych; zgłoszenie do banku i żądanie zwrotu
Klient świadomie zlecił konkretną kwotę na rachunek wskazany przez oszusta	Przelew może być autoryzowany mimo oszustwa co do celu płatności	Pilny fraud/recall, reklamacja, organy ścigania i ewentualne roszczenia cywilne
Klient omyłkowo podał istniejący, ale niewłaściwy numer rachunku	Nieprawidłowy unikatowy identyfikator	Art. 143, 143a i 143b ustawy o usługach płatniczych

Czy bank musi zwrócić pieniądze po oszustwie?

Transakcja nieautoryzowana

Zgodnie z art. 40 ustawy o usługach płatniczych transakcję uważa się za autoryzowaną, jeżeli płatnik wyraził zgodę na jej wykonanie w sposób przewidziany w umowie z dostawcą. Jeżeli takiej zgody na konkretną operację nie było, może chodzić o transakcję nieautoryzowaną – nawet wtedy, gdy technicznie użyto prawidłowego loginu, kodu, PIN-u albo aplikacji.

Art. 45 tej ustawy nakłada na bank ciężar wykazania, że transakcja była autoryzowana, prawidłowo zapisana i niewadliwa technicznie. Samo zarejestrowane użycie instrumentu płatniczego nie wystarcza do udowodnienia, że klient rzeczywiście autoryzował transakcję ani że umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa doprowadził do jej wykonania.

Przy zgłoszonej transakcji nieautoryzowanej art. 46 ust. 1 przewiduje zwrot kwoty niezwłocznie, nie później niż do końca dnia roboczego następującego po dniu stwierdzenia takiej transakcji albo po otrzymaniu zgłoszenia. Bank może wstrzymać ten zwrot, jeżeli ma uzasadnione i należycie udokumentowane podstawy, by podejrzewać oszustwo ze strony zgłaszającego, i pisemnie poinformuje o tym organy ścigania.

Użytkownik powinien powiadomić bank niezwłocznie po stwierdzeniu nieautoryzowanej, niewykonanej lub nienależycie wykonanej transakcji. Art. 44 ust. 2 wyznacza graniczny termin 13 miesięcy od obciążenia rachunku albo od dnia, w którym transakcja miała być wykonana; po jego przekroczeniu roszczenia użytkownika wobec dostawcy z tych tytułów wygasają. Z praktycznego punktu widzenia nie należy jednak czekać – przy oszustwie znaczenie mają pierwsze godziny.

Art. 46 przewiduje także przypadki, w których płatnik może ponosić odpowiedzialność za nieautoryzowaną transakcję, w tym gdy doprowadził do niej umyślnie albo wskutek umyślnego lub rażąco niedbałego naruszenia obowiązków dotyczących instrumentu płatniczego. Sama ocena banku, że klient zachował się rażąco niedbale, nie zastępuje jednak dowodu. W materiałach UOKiK i Rzecznika Finansowego wyraźnie rozdziela się obowiązek szybkiego zwrotu od późniejszego sporu o ostateczną odpowiedzialność klienta.

Przelew świadomie zatwierdzony pod wpływem oszustwa

Inaczej należy ocenić sytuację, w której klient świadomie zlecił konkretną kwotę na konkretny rachunek, lecz zrobił to dlatego, że został wprowadzony w błąd co do celu płatności – na przykład zapłacił za nieistniejący samochód albo wpłacił środki na fałszywą inwestycję. Co do zasady nie jest to klasyczny przypadek transakcji nieautoryzowanej tylko dlatego, że odbiorca okazał się oszustem. Jeżeli problem dotyczy płatności kartą w lokalu i podejrzenia celowego zawyżenia rachunku, osobno opisujemy oszustwo w nocnym klubie.

Nie można jednak automatycznie uznać każdej operacji potwierdzonej kodem SMS lub w aplikacji za świadomie autoryzowaną. Trzeba ustalić, co klient rzeczywiście zatwierdził, jakie dane transakcji widział, czy zgoda dotyczyła tej samej kwoty i tego samego odbiorcy oraz czy oszust nie wykorzystał wykonanej przez klienta czynności uwierzytelniającej do innej operacji. Uwierzytelnienie jest czynnością techniczną; autoryzacja wymaga zgody na konkretną transakcję.

Jak złożyć reklamację do banku po przelewie do oszusta?

Reklamację składa się do banku albo innego dostawcy usług płatniczych prowadzącego rachunek lub obsługującego daną płatność. Od 13 lutego 2026 r. podmioty rynku finansowego mają obowiązek przyjmować reklamacje także elektronicznie; nadal można korzystać również z pozostałych przewidzianych prawem i regulaminem form, m.in. pisemnej lub ustnej. Warto wybrać kanał, który pozwala zachować potwierdzenie daty złożenia reklamacji.

W reklamacji podaj dane pozwalające zidentyfikować rachunek i transakcję, datę i godzinę operacji, kwotę, rachunek odbiorcy, dokładny opis przebiegu oszustwa oraz jednoznaczne żądanie. Jeżeli kwestionujesz autoryzację, napisz wprost, że nie wyraziłeś zgody na konkretną transakcję, i opisz, kto oraz w jaki sposób uzyskał dostęp do danych lub urządzenia. Jeżeli sam wykonałeś przelew, nie przedstawiaj go jako nieautoryzowanego – opisz rzeczywisty mechanizm oszustwa i zażądaj pilnego podjęcia działań służących odzyskaniu środków.

Do reklamacji dołącz lub wskaż dowody: potwierdzenie transakcji, korespondencję, zrzuty ekranu, treść komunikatów autoryzacyjnych, zawiadomienie o przestępstwie oraz informacje o przejęciu urządzenia lub danych. Możesz również zażądać szczegółowego uzasadnienia stanowiska banku i wskazania danych, na których się opiera, takich jak logi, sposób uwierzytelnienia, urządzenia czy historia logowań, o ile są istotne dla oceny sprawy.

Przy reklamacji dotyczącej praw i obowiązków wynikających z ustawy o usługach płatniczych obowiązuje szczególny termin z art. 15a tej ustawy: dostawca powinien odpowiedzieć w ciągu 15 dni roboczych od otrzymania reklamacji. Tylko w szczególnie skomplikowanym przypadku termin może zostać wydłużony do maksymalnie 35 dni roboczych; dostawca musi wtedy wyjaśnić przyczynę opóźnienia, wskazać okoliczności wymagające ustalenia i podać przewidywany termin odpowiedzi. Terminy 30 i 60 dni z ogólnej ustawy reklamacyjnej dotyczą pozostałych spraw rynku finansowego, a nie zastępują szczególnego reżimu reklamacji związanej z usługą płatniczą.

W razie niedotrzymania właściwego terminu ustawa reklamacyjna przewiduje skutek w postaci uznania reklamacji za rozpatrzoną zgodnie z wolą klienta. Nie należy tego jednak mylić z obowiązkiem D+1. Jeżeli spełnione są przesłanki art. 46 ustawy o usługach płatniczych, bank ma obowiązek dokonać zwrotu w terminie właściwym dla nieautoryzowanej transakcji i nie może odkładać tego wyłącznie do czasu zakończenia postępowania reklamacyjnego.

Po negatywnym rozpatrzeniu reklamacji można rozważyć postępowanie interwencyjne albo polubowne przed Rzecznikiem Finansowym, a w razie potrzeby także drogę sądową. Zawiadomienie UOKiK może mieć znaczenie przy praktykach naruszających zbiorowe interesy konsumentów, ale nie zastępuje indywidualnego dochodzenia roszczeń.

Błędny numer konta a konto wskazane przez oszusta

Przy zwykłym przelewie bankowym unikatowym identyfikatorem jest co do zasady numer rachunku bankowego. Jeżeli klient omyłkowo wskaże istniejący, ale niewłaściwy numer rachunku, art. 143 ustawy o usługach płatniczych przewiduje szczególny mechanizm odzyskania pieniędzy. Nie jest to ten sam reżim co zwrot nieautoryzowanej transakcji.

Dostawca płatnika powinien nie później niż w ciągu 3 dni roboczych od zgłoszenia informacji o przelewie wykonanym z użyciem nieprawidłowego unikatowego identyfikatora uruchomić procedurę z art. 143a. Jeżeli rachunek odbiorcy prowadzi inny bank, bank płatnika zwraca się do niego o podjęcie działań służących odzyskaniu kwoty. Jeżeli odbiorca zwróci pieniądze, przepisy regulują przekazanie ich z rachunku zwrotu z powrotem płatnikowi.

Jeżeli działania te nie doprowadzą do odzyskania środków w ciągu 30 dni od zgłoszenia, płatnik może złożyć pisemne żądanie udostępnienia danych odbiorcy potrzebnych do dochodzenia roszczenia. Art. 143b przewiduje następnie krótkie, trzydniowe terminy na udostępnienie danych przez bank prowadzący rachunek odbiorcy albo na ich przekazanie między bankami i płatnikowi.

Art. 143c dotyczy szczególnego przypadku usługi przekazu pieniężnego świadczonej przez biuro usług płatniczych. Przy typowym przelewie bankowym zasadnicze znaczenie mają art. 143, 143a i 143b.

Przelew na rachunek celowo podany przez oszusta nie staje się automatycznie przelewem na błędny numer rachunku. Jeżeli klient chciał wysłać pieniądze właśnie na wskazany IBAN, ponieważ został przekonany, że należy on do sprzedawcy albo platformy inwestycyjnej, problemem jest oszustwo co do celu płatności, a nie zwykła omyłka w unikatowym identyfikatorze. Nadal należy niezwłocznie zgłosić fraud i prosić bank o próbę odzyskania środków.

Błędna nazwa odbiorcy – czy bank powinien ją sprawdzić?

Przy wykonywaniu przelewu według numeru rachunku sama niezgodność nazwy odbiorcy z posiadaczem rachunku nie przesądza o odpowiedzialności banku. Art. 143 ust. 1 ustawy o usługach płatniczych wiąże prawidłowe wykonanie zlecenia z unikatowym identyfikatorem, a inne informacje podane przez użytkownika nie zmieniają tej zasady.

Sąd Najwyższy w wyroku z 9 kwietnia 2025 r., II CSKP 966/23, wskazał, że przy podaniu nieprawidłowego numeru rachunku banki nie odpowiadają za sam skutek takiego wskazania, a ich obowiązki koncentrują się na pomocy płatnikowi w odzyskaniu środków. Orzeczenie to odzwierciedla reżim ustawy o usługach płatniczych, który różni się od starszego orzecznictwa powstałego przed wejściem w życie tych regulacji.

Nie oznacza to, że bank nigdy nie może ponosić odpowiedzialności. Osobno należy badać, czy transakcja była nieautoryzowana, czy bank prawidłowo wykonał obowiązki ustawowe i bezpieczeństwa oraz czy po zgłoszeniu fraudu zareagował zgodnie z prawem. Nie warto jednak opierać całej reklamacji wyłącznie na argumencie, że nazwa odbiorcy nie zgadzała się z numerem konta.

Zastrzeżenie PESEL i kradzież tożsamości

Po wycieku danych trzeba rozdzielić kilka sytuacji. Jeżeli dowód osobisty fizycznie zaginął, należy zgłosić utratę i doprowadzić do jego unieważnienia zgodnie z procedurą administracyjną; w razie kradzieży dokumentu zgłoszenie na policji powoduje jego unieważnienie. Jeżeli istnieje podejrzenie, że dane z dowodu zostały już wykorzystane bez uprawnienia, można zgłosić kradzież tożsamości i unieważnić dowód po uprawdopodobnieniu takiego zdarzenia. Samo ujawnienie kopii dokumentu nie zawsze oznacza natomiast, że dowód należy automatycznie unieważnić.

Niezależnie od tego, gdy istnieje ryzyko wykorzystania danych do zaciągania zobowiązań, warto zastrzec numer PESEL. Można to zrobić przez mObywatel, gov.pl albo w urzędzie. Od 1 czerwca 2024 r. określone instytucje mają obowiązek sprawdzać zastrzeżenie przed zawarciem m.in. objętych przepisami umów kredytu lub pożyczki.

Skutek zastrzeżenia jest istotny: w odniesieniu do umów objętych ustawą, jeżeli instytucja zawrze taką umowę mimo zastrzeżonego PESEL, przepisy mogą wyłączyć możliwość dochodzenia wynikającego z niej roszczenia od konsumenta oraz zbycia tej wierzytelności, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków. Zastrzeżenie działa jednak na przyszłość i nie zastępuje reklamacji ani zgłoszenia już wykonanego nadużycia.

Warto zachować potwierdzenie zastrzeżenia PESEL, monitorować próby użycia danych i reagować na każde żądanie zapłaty dotyczące umowy, której nie zawierałeś. W takim przypadku należy zażądać dokumentacji, zakwestionować zobowiązanie i dołączyć dowody zgłoszenia kradzieży tożsamości.

Zgłoszenie oszustwa policji lub prokuraturze

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa można złożyć na policji lub w prokuraturze. Opisz chronologicznie zdarzenie, wskaż kwotę szkody, numery rachunków, dane kontaktowe sprawcy, nazwy stron, adresy e-mail, numery telefonów i linki do ogłoszeń oraz dołącz potwierdzenia przelewów i korespondencję. Warto wskazać, że liczy się pilne ustalenie rachunku odbiorcy i zabezpieczenie środków, jeżeli nadal jest to możliwe.

Postępowanie karne może doprowadzić do ustalenia sprawcy, zabezpieczenia pieniędzy albo orzeczenia obowiązku naprawienia szkody. W praktyce cyberoszuści często wykorzystują rachunki innych osób, zagraniczne konta, kryptowaluty i fałszywe dane, dlatego odzyskanie środków bywa trudne. Potwierdzenie zawiadomienia jest jednak ważnym dowodem w sporze z bankiem, pożyczkodawcą lub inną instytucją.

Dochodzenie pieniędzy od oszusta lub właściciela rachunku

Droga cywilna może obejmować roszczenia przeciwko sprawcy, posiadaczowi rachunku albo innej osobie, która uzyskała korzyść, jeżeli konkretne okoliczności pozwalają przypisać jej obowiązek zwrotu lub odpowiedzialność odszkodowawczą. Podstawą mogą być m.in. przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu lub czynach niedozwolonych. Nie ma jednak automatycznej zasady, że każdy formalny właściciel rachunku odpowiada za całą szkodę – znaczenie ma jego rola, przepływ pieniędzy i podstawa prawna roszczenia.

Największym problemem bywa ustalenie danych pozwanego oraz późniejsza egzekucja. Przy rzeczywiście błędnym numerze rachunku art. 143b daje szczególną drogę uzyskania danych odbiorcy po bezskutecznej 30-dniowej procedurze odzyskiwania środków. W innych wariantach dane mogą być ustalane także w postępowaniu karnym.

Jeżeli sprawa ma element zagraniczny, trzeba dodatkowo ocenić jurysdykcję, prawo właściwe i możliwość wykonania orzeczenia. Przy fałszywych inwestycjach i kryptowalutach należy też uważać na firmy, które po pierwszym oszustwie obiecują odzyskanie pieniędzy za kolejną opłatą z góry.

Oszustwo internetowe a art. 286 Kodeksu karnego

Podstawowym przepisem w typowych sprawach wyłudzenia jest art. 286 § 1 Kodeksu karnego. Odpowiada za oszustwo ten, kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie jej w błąd, wyzyskanie błędu albo niezdolności do należytego pojmowania działania. Typ podstawowy jest zagrożony karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

Przy analizie art. 286 Kodeksu karnego znaczenie ma skutek majątkowy; szerzej omawiamy niekorzystne rozporządzenie mieniem jako znamię oszustwa. W przypadku fałszywego sklepu, fikcyjnego samochodu lub inwestycji trzeba ustalić m.in., czy sprawca już w chwili pobierania pieniędzy działał z zamiarem oszukania pokrzywdzonego.

Jeżeli oszust przejął dane, grozi ich ujawnieniem, bezprawnie uzyskał informacje albo podszył się pod inną osobę, możliwe są również inne kwalifikacje prawne. Więcej o odpowiedzialności sprawcy wyjaśniamy w materiale dotyczącym sankcji za oszustwo internetowe.

Najczęstsze pytania o przelew do oszusta

Ile czasu mam na zgłoszenie nieautoryzowanej transakcji?

Zgłoszenia należy dokonać niezwłocznie po stwierdzeniu problemu. Art. 44 ust. 2 ustawy o usługach płatniczych przewiduje graniczny termin 13 miesięcy od obciążenia rachunku albo od dnia, w którym transakcja miała być wykonana. Po jego przekroczeniu roszczenia wobec dostawcy z tytułu nieautoryzowanej, niewykonanej lub nienależycie wykonanej transakcji wygasają.

Czy zatwierdzenie operacji kodem SMS albo w aplikacji oznacza, że transakcja była autoryzowana?

Nie zawsze. Kod, PIN, biometrię lub potwierdzenie w aplikacji można traktować jako element uwierzytelnienia, ale autoryzacja wymaga świadomej zgody na konkretną transakcję. Art. 45 ust. 2 stanowi, że samo zarejestrowane użycie instrumentu płatniczego nie wystarcza do udowodnienia autoryzacji.

Czy bank może odmówić zwrotu, powołując się na rażące niedbalstwo klienta?

Rażące niedbalstwo może mieć znaczenie dla ostatecznej odpowiedzialności płatnika na podstawie art. 46, ale bank musi je wykazać. Samo stwierdzenie, że klient podał kod, kliknął link albo zainstalował aplikację, nie przesądza automatycznie o rażącym niedbalstwie. Obowiązek szybkiego zwrotu D+1 i późniejszy spór o odpowiedzialność należy rozróżniać.

Czym różni się błędny numer konta od przelewu na konto podane przez oszusta?

Przy błędnym numerze rachunku klient chciał zapłacić właściwej osobie, ale omyłkowo wskazał inny unikatowy identyfikator. Wtedy działa procedura z art. 143a i 143b. Przy oszustwie klient może natomiast świadomie wysłać pieniądze na dokładnie ten rachunek, który podał sprawca – wtedy nie jest to automatycznie „błędny IBAN”.

Czy można cofnąć przelew natychmiastowy?

Jeżeli przelew natychmiastowy został już wykonany i środki trafiły na rachunek odbiorcy, bank płatnika co do zasady nie może jednostronnie odwrócić tej operacji. Trzeba jednak od razu zgłosić fraud i poprosić o próbę odzyskania środków; szybka reakcja może mieć znaczenie, zanim pieniądze zostaną dalej przetransferowane lub wypłacone.

Co zrobić po oszustwie BLIK?

Najpierw ustal, czy świadomie zgodziłeś się na konkretną płatność lub wypłatę, czy oszust wykonał operację bez Twojej zgody, wykorzystując przejęty kod, telefon lub dostęp do bankowości. Techniczne użycie BLIK-a nie rozstrzyga samo w sobie kwestii autoryzacji. Zgłoś zdarzenie bankowi, zabezpiecz dostęp do aplikacji i zawiadom organy ścigania.

Czy chargeback działa przy zwykłym przelewie bankowym?

Nie. Chargeback jest mechanizmem związanym z płatnościami kartowymi i zasadami organizacji kartowych, a nie klasycznym poleceniem przelewu na rachunek bankowy. Przy zwykłym przelewie trzeba korzystać z właściwych procedur bankowych i ustawowych opisanych wyżej.

Źródła

• Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 623 ze zm., w szczególności art. 15a, 40, 44–46 oraz 143–143c – ELI.
• Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 823 – ELI.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 286 – ISAP.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu i czynach niedozwolonych – ISAP.
• Sąd Najwyższy, wyrok z 9 kwietnia 2025 r., II CSKP 966/23, omówiony w Biuletynie Sądu Najwyższego nr 9/2025 – SN.
• UOKiK – materiały o nieautoryzowanych transakcjach, autoryzacji, uwierzytelnieniu i ciężarze dowodu – finanse.uokik.gov.pl.
• Rzecznik Finansowy – FAQ o transakcjach nieautoryzowanych oraz informacja o reklamacjach od 13 lutego 2026 r..
• Gov.pl – zastrzeżenie numeru PESEL oraz zgłoszenie nieuprawnionego wykorzystania danych i unieważnienie dowodu.
• CERT Polska – aktualne kanały zgłaszania phishingu i oszustw internetowych: formularz incydent.cert.pl, mObywatel „Bezpiecznie w sieci” i numer 8080 – CERT Polska.