Zwrot świadczenia 800+ lub 500+ za dziecko

Świadczenie 800+ a dawne 500+ - co zmieniło się po 2024 r.?

Świadczenie wychowawcze, dawniej powszechnie nazywane 500+, od 1 stycznia 2024 r. wynosi 800 zł miesięcznie na dziecko. Wynika to z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zmiana kwoty nie zmieniła jednak podstawowej zasady: świadczenie przysługuje osobie uprawnionej tylko wtedy, gdy spełnia warunki ustawowe.

W sprawach dotyczących wcześniejszych okresów organ bada przepisy obowiązujące w czasie wypłaty świadczenia. Dlatego przy żądaniu zwrotu świadczeń pobranych w latach, gdy kwota wynosiła 500 zł, rozliczenie dotyczy dawnych wypłat, ale ocena nienależnego pobrania nadal opiera się przede wszystkim na tym, czy osoba pobierająca miała prawo do świadczenia w danym miesiącu.

Który rodzic może pobierać świadczenie wychowawcze?

Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Są to dwa warunki, które trzeba oceniać łącznie.

W praktyce oznacza to, że nie wystarczy sama władza rodzicielska, płacenie alimentów albo finansowanie części potrzeb dziecka. Jeżeli dziecko stale mieszka z matką, a u ojca przebywa tylko czasowo, organ może uznać, że to matka jest rodzicem spełniającym warunek wspólnego zamieszkiwania. Z drugiej strony, jeżeli dziecko rzeczywiście mieszka naprzemiennie u obojga rodziców, trzeba sprawdzić, czy taki model opieki ma podstawę w orzeczeniu sądu.

Zobacz również:
wypłata świadczenia (zaktualizowany) 800+ wstecz

Opieka naprzemienna a podział świadczenia

Wyjątek od zasady pobierania świadczenia przez jednego rodzica przewiduje art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Przepis ten dotyczy sytuacji, w której dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji albo żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. Wtedy kwotę świadczenia ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującej za dany miesiąc.

Jeżeli rodzice faktycznie współpracują, ale nie mają orzeczenia sądu o opiece naprzemiennej, organ może nie potraktować tej sytuacji jako opieki naprzemiennej w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy. To ważne zwłaszcza wtedy, gdy dziecko raz mieszka dłużej u matki, raz u ojca, ale brak formalnego rozstrzygnięcia sądu rodzinnego.

Jeżeli model opieki nad dzieckiem ma być trwały, warto rozważyć uregulowanie go sądownie. W praktyce znaczenie może mieć także to, czy planowana jest wyprowadzka z dzieckiem, ponieważ zmiana miejsca zamieszkania dziecka wpływa na kontakty, codzienną pieczę i ocenę, z którym rodzicem dziecko rzeczywiście zamieszkuje.

Kiedy organ może żądać zwrotu 800+ albo dawnego 500+?

Podstawą żądania zwrotu jest art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z tym przepisem osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Art. 25 ust. 2 tej ustawy określa, kiedy świadczenie uważa się za nienależnie pobrane, w tym gdy zostało wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. W tym kontekście znaczenie ma również zwrot 500+ po latach.

W opisanej sytuacji organ może argumentować, że ojciec nie spełniał warunku z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, skoro dziecko zasadniczo mieszkało z matką, a ojciec nie miał sądowo ustalonej opieki naprzemiennej. To, że ojciec przelewał pieniądze córce i faktycznie wydawał je na jej potrzeby, jest bardzo ważne dowodowo i życiowo, ale nie zawsze wystarczy do uchylenia decyzji o zwrocie. Może natomiast mieć znaczenie przy ocenie dobrej wiary, przy wniosku o umorzenie, rozłożenie na raty albo odroczenie płatności.

Czy zgoda matki chroni ojca przed zwrotem świadczenia?

Sama zgoda matki na to, aby ojciec pobierał świadczenie, nie zastępuje warunków z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Organ bada nie tylko to, czy rodzice działali zgodnie, ale przede wszystkim to, czy osoba pobierająca świadczenie była osobą uprawnioną według ustawy.

Nie oznacza to jednak, że zgoda matki i przeznaczenie pieniędzy na dziecko są bez znaczenia. W odwołaniu można podnosić, że nie doszło do celowego wyłudzenia, świadczenie było zużywane na potrzeby dziecka, a rodzice działali w przekonaniu, że ich porozumienie jest wystarczające. Takie okoliczności mogą być szczególnie istotne, gdy organ rozważa ulgę w spłacie na podstawie art. 25 ust. 10 ustawy, czyli umorzenie należności, rozłożenie na raty albo odroczenie terminu płatności.

Odwołanie od decyzji MOPS lub gminy

Jeżeli decyzję wydał MOPS, GOPS, urząd miasta albo inny organ właściwy gminy, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Od decyzji przysługuje odwołanie na podstawie art. 127 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 129 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Informacja, że organ pierwszej instancji nie znalazł podstaw do zastosowania art. 132 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, nie oznacza przegrania sprawy. Art. 132 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego pozwala organowi, który wydał decyzję, samodzielnie ją uchylić albo zmienić, jeżeli uzna odwołanie w całości za zasadne. Jeżeli organ tego nie robi, sprawa powinna zostać przekazana organowi odwoławczemu, najczęściej samorządowemu kolegium odwoławczemu.

Po decyzji organu odwoławczego możliwa jest skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wynika to z art. 3 § 2 pkt 1 oraz art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Termin na wniesienie skargi wynosi zasadniczo 30 dni od doręczenia rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżoną decyzję.

Co z decyzją o zwrocie 300+ na wyprawkę szkolną?

Świadczenie Dobry Start, czyli tzw. 300+, jest odrębnym świadczeniem od 800+ i jest regulowane przepisami programu Dobry Start. Obecnie podstawowe zasady wynikają z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu Dobry Start. Dla wcześniejszych wypłat, np. z 2020 r., trzeba sprawdzić przepisy obowiązujące w danym okresie oraz treść konkretnej decyzji.

Jeżeli organ żąda zwrotu 300+, nie wystarczy samo wykazanie, że pieniądze wydano na podręczniki lub wyprawkę. Trzeba jeszcze wykazać, że osoba, która pobrała świadczenie, była uprawniona do jego pobrania według przepisów programu. Faktury i potwierdzenia wydatków warto jednak dołączyć, ponieważ mogą pomóc przy wykazywaniu dobrej wiary, rzeczywistego przeznaczenia środków na dziecko oraz przy ewentualnym wniosku o ulgę w spłacie.

Czy można uniknąć zapłaty 7500 zł?

Jeżeli decyzja o zwrocie stanie się ostateczna i nie zostanie uchylona przez sąd administracyjny, organ może dochodzić zwrotu kwoty uznanej za nienależnie pobraną. Wysokość 7500 zł zależy od liczby miesięcy objętych decyzją oraz od tego, czy organ doliczył odsetki. Każdorazowo trzeba sprawdzić, za jakie miesiące organ żąda zwrotu i czy w każdym z tych miesięcy ojciec rzeczywiście nie spełniał warunków ustawowych.

Jeżeli nie ma podstaw do skutecznego zakwestionowania samego obowiązku zwrotu, warto złożyć wniosek o zastosowanie ulgi. Art. 25 ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci pozwala organowi, w szczególnie uzasadnionych okolicznościach dotyczących sytuacji rodziny, umorzyć kwotę nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami w całości albo w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć należność na raty.

We wniosku o ulgę trzeba opisać sytuację rodziny, dochody, stałe koszty utrzymania, zobowiązania, stan zdrowia, koszty dziecka oraz to, że świadczenie zostało przeznaczone na potrzeby dziecka. Dobrze dołączyć potwierdzenia przelewów na konto dziecka, faktury za szkołę, leczenie, ubrania, zajęcia dodatkowe oraz oświadczenie matki, że pieniądze były przeznaczane na córkę.

Jakie argumenty podnieść w odwołaniu?

Odwołanie powinno być dopasowane do treści decyzji. Jeżeli organ błędnie ustalił, że dziecko nie zamieszkiwało z ojcem, trzeba przedstawić dowody faktycznego pobytu dziecka u ojca: harmonogram, wiadomości, zeznania świadków, potwierdzenia zakupów, dowody opłacania zajęć, leczenia lub wyjazdów. Jeżeli dziecko rzeczywiście mieszkało głównie z matką, odwołanie oparte wyłącznie na zgodzie rodziców może być niewystarczające.

Warto też sprawdzić, czy organ prawidłowo ustalił okres zwrotu, czy uwzględnił wszystkie dokumenty oraz czy prawidłowo pouczył strony. Jeżeli organ żąda zwrotu za okres, w którym ojciec faktycznie sprawował codzienną opiekę nad dzieckiem i dziecko u niego mieszkało, należy to precyzyjnie wykazać. Jeżeli problemem jest brak orzeczenia o opiece naprzemiennej, trzeba uczciwie wskazać, że art. 5 ust. 2a ustawy wymaga orzeczenia sądu.

FAQ

Czy ojciec musi oddać 500+, jeżeli wszystko przekazywał dziecku?

Może być do tego zobowiązany, jeżeli organ wykaże, że nie miał prawa do świadczenia w danym okresie. Przekazywanie pieniędzy dziecku nie zawsze uchyla obowiązek zwrotu, ale jest ważnym argumentem przy odwołaniu i przy wniosku o umorzenie, raty albo odroczenie płatności.

Czy porozumienie rodziców wystarczy, aby świadczenie pobierał ojciec?

Nie zawsze. Art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy wymaga, aby dziecko wspólnie zamieszkiwało z rodzicem i pozostawało na jego utrzymaniu. Zgoda drugiego rodzica nie zastępuje tych warunków.

Czy opieka naprzemienna musi być ustalona przez sąd?

Dla podziału świadczenia na podstawie art. 5 ust. 2a ustawy istotne jest, aby opieka naprzemienna wynikała z orzeczenia sądu i była wykonywana w porównywalnych oraz powtarzających się okresach. Sama nieformalna praktyka rodziców może nie wystarczyć.

Ile czasu jest na odwołanie od decyzji o zwrocie?

W sprawach prowadzonych według Kodeksu postępowania administracyjnego odwołanie wnosi się zasadniczo w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który ją wydał. Wynika to z art. 129 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Czy po decyzji SKO można jeszcze walczyć?

Tak. Od decyzji organu odwoławczego można wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zasadniczy termin wynosi 30 dni od doręczenia rozstrzygnięcia, zgodnie z art. 53 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Czy można dostać świadczenie wstecz, jeżeli pobierał je drugi rodzic?

To zależy od okresu, złożonych wniosków i treści decyzji. Co do zasady organy rygorystycznie podchodzą do wypłat za okresy minione, jeżeli właściwy rodzic nie złożył skutecznego wniosku w terminie. Warto jednak osobno zbadać dokumenty, bo czasem spór dotyczy nie tylko prawa do świadczenia, ale także błędnego ustalenia dat.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji ryzyko zwrotu świadczenia jest realne, jeżeli córka formalnie i faktycznie mieszkała głównie z matką, a ojciec nie miał sądowo ustalonej opieki naprzemiennej. Nie oznacza to jednak, że rodzice są bezbronni. Trzeba dokładnie sprawdzić decyzje, okresy objęte zwrotem, podstawy prawne, dowody faktycznego pobytu dziecka oraz sposób wydatkowania pieniędzy.

Jeżeli odwołanie nie doprowadzi do uchylenia decyzji, warto równolegle przygotować wniosek o ulgę w spłacie na podstawie art. 25 ust. 10 ustawy. Wniosek powinien być dobrze udokumentowany i pokazywać, że pieniądze zostały wydane na potrzeby dziecka, a jednorazowy zwrot byłby nadmiernym obciążeniem dla rodziny.

Źródła

• Art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 1, art. 5 ust. 2a, art. 25 ust. 1, art. 25 ust. 2 oraz art. 25 ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
• Art. 127 § 1, art. 129 § 1 i § 2 oraz art. 132 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
• Art. 3 § 2 pkt 1 oraz art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu Dobry Start.