Testament znaleziony po latach co zrobić ze spadkiem

Testament znaleziony po latach a zakończona sprawa spadkowa

Jeżeli po prawomocnym zakończeniu sprawy spadkowej odnaleziono testament, nie oznacza to, że sprawy nie da się już uporządkować. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku potwierdza stan prawny, ale może zostać zmienione, jeżeli okaże się, że spadek nabyła inna osoba albo udziały spadkobierców są inne niż wcześniej stwierdzono.

W opisanej sytuacji kluczowe jest to, że testament wskazuje inną osobę jako spadkobiercę. Jeżeli testament jest ważny i nie został skutecznie odwołany, dziedziczenie powinno nastąpić zgodnie z wolą spadkodawcy, a nie według dziedziczenia ustawowego przyjętego wcześniej przez sąd.

Nie należy natomiast zakładać automatycznie, że samo znalezienie testamentu powoduje natychmiastowe odzyskanie mieszkania albo pieniędzy. Najpierw trzeba formalnie ujawnić testament i doprowadzić do zmiany dokumentu potwierdzającego dziedziczenie.

Obowiązek złożenia testamentu w sądzie lub u notariusza

Zgodnie z art. 646 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego osoba, u której znajduje się testament, ma obowiązek złożyć go w sądzie spadku, gdy dowie się o śmierci spadkodawcy, chyba że złożyła go u notariusza. Dotyczy to także testamentu znalezionego wiele lat po śmierci spadkodawcy.

Sądem spadku jest co do zasady sąd rejonowy ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a jeżeli tego miejsca w Polsce nie da się ustalić, sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. W praktyce do pisma warto dołączyć odpis aktu zgonu, wskazać, kiedy i w jakich okolicznościach testament został odnaleziony, oraz podać sygnaturę poprzedniej sprawy spadkowej, jeżeli jest znana.

Uchylenie się od złożenia testamentu może rodzić odpowiedzialność za szkodę, a sąd może nałożyć grzywnę. Dlatego nie warto zwlekać, nawet jeżeli dokument został odnaleziony przypadkowo albo sprawa rodzinna wydaje się konfliktowa.

Wniosek o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku

Podstawą działania jest art. 679 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis pozwala wykazać, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą albo że jej udział jest inny niż wynika z prawomocnego postanowienia. Jeżeli dowód zostanie przeprowadzony, sąd zmienia postanowienie i stwierdza nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.

Wniosek może złożyć każdy zainteresowany, a więc przede wszystkim osoba wskazana w odnalezionym testamencie jako spadkobierca. W opisanej sprawie najbezpieczniej byłoby, aby wniosek złożyła córka jako spadkobierczyni testamentowa, ewentualnie przy udziale innych osób zainteresowanych.

Trzeba jednak pamiętać o ograniczeniu dotyczącym uczestników poprzedniego postępowania. Osoba, która brała udział w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku, może żądać zmiany postanowienia tylko wtedy, gdy opiera żądanie na podstawie, której nie mogła powołać wcześniej, i składa wniosek przed upływem roku od dnia, w którym uzyskała taką możliwość. Przy odnalezionym testamencie szczególnie ważne będzie więc wykazanie daty jego odnalezienia.

We wniosku należy żądać zmiany wcześniejszego postanowienia, wskazać poprzednich uczestników, dołączyć testament, opisać okoliczności jego odnalezienia i przedstawić dokumenty stanu cywilnego potrzebne do ustalenia kręgu spadkobierców. Co do zasady od wniosku w sprawie spadkowej pobierana jest opłata stała, a szczegóły warto sprawdzić w aktualnej informacji sądu właściwego dla sprawy.

Czy można odzyskać mieszkanie sprzedane przez rzekomych spadkobierców?

Sprzedaż mieszkania przez osoby, które miały prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, nie jest automatycznie nieważna tylko dlatego, że później odnaleziono testament. Art. 1025 § 2 Kodeksu cywilnego wprowadza domniemanie, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą.

Dodatkowo art. 1028 Kodeksu cywilnego chroni osobę trzecią, która nabyła prawo należące do spadku od osoby legitymującej się stwierdzeniem nabycia spadku albo poświadczeniem dziedziczenia, choć w rzeczywistości spadkobiercą nie była. Nabywca co do zasady nabywa prawo, chyba że działał w złej wierze.

W praktyce oznacza to, że kupujący mieszkanie nie musi go zwracać, jeżeli kupił je od osób ujawnionych jako spadkobiercy i nie wiedział o wadliwości ich uprawnienia. Inaczej można oceniać sytuację, gdy kupujący wiedział o testamencie, o sporze spadkowym albo o tym, że sprzedający nie są rzeczywistymi spadkobiercami. Taka ocena wymaga jednak dowodów.

Roszczenia spadkobiercy testamentowego wobec osób, które sprzedały spadek

Jeżeli sąd zmieni postanowienie i stwierdzi, że spadkobiercą jest osoba wskazana w testamencie, może ona dochodzić rozliczeń od osób, które wcześniej władały majątkiem jako spadkobiercy. Podstawą może być art. 1029 Kodeksu cywilnego, który pozwala żądać wydania spadku albo poszczególnych przedmiotów należących do spadku.

Gdy przedmiot spadku został już sprzedany i nie można go wydać w naturze, w grę wchodzi żądanie zwrotu uzyskanej korzyści albo jej wartości. W takich sprawach istotne mogą być przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, w szczególności art. 405 Kodeksu cywilnego. Osoba, która bez podstawy prawnej uzyskała korzyść majątkową kosztem innej osoby, powinna wydać korzyść w naturze, a gdy nie jest to możliwe, zwrócić jej wartość.

Nie zawsze będzie to proste roszczenie o całą cenę sprzedaży. Trzeba ustalić, kto i ile otrzymał, czy pieniądze nadal istnieją, czy zostały zużyte, czy rzekomi spadkobiercy działali w dobrej czy złej wierze oraz czy mogą podnieść zarzut przedawnienia. Im starsza sprawa, tym dokładniejszej analizy wymagają daty i dokumenty.

Zachowek dla dzieci pominiętych w testamencie

Zmiana postanowienia spadkowego na korzyść spadkobiercy testamentowego nie oznacza jeszcze, że pominięci w testamencie najbliżsi krewni nie mają żadnych praw. Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy dziedziczyliby z ustawy, może przysługiwać zachowek.

Co do zasady zachowek wynosi połowę wartości udziału spadkowego, który przypadałby przy dziedziczeniu ustawowym. Jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo zstępny uprawniony jest małoletni, zachowek wynosi dwie trzecie takiego udziału. W konkretnej sprawie trzeba jednak uwzględnić m.in. darowizny, zapisy windykacyjne, ewentualne wydziedziczenie, zrzeczenie się dziedziczenia albo wcześniejsze rozliczenia.

Ważna jest aktualna treść art. 1007 § 1 Kodeksu cywilnego: roszczenia z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu. To istotna zmiana względem starszych opracowań, w których można spotkać termin 3-letni.

Jak praktycznie uporządkować sprawę po znalezieniu testamentu?

Najpierw należy zabezpieczyć oryginał testamentu i nie nanosić na nim żadnych notatek. Następnie trzeba złożyć testament w sądzie spadku albo u notariusza. Jeżeli istnieje już prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, kolejnym krokiem jest wniosek o jego zmianę.

Warto zebrać dokumenty dotyczące poprzedniej sprawy: sygnaturę akt, odpis postanowienia, dokumenty sprzedaży mieszkania, potwierdzenia podziału ceny, akty stanu cywilnego i ewentualną korespondencję rodzinną dotyczącą testamentu. Takie dokumenty mogą być potrzebne zarówno w sprawie o zmianę postanowienia, jak i przy późniejszych rozliczeniach.

Jeżeli mieszkanie zostało sprzedane, warto równolegle sprawdzić księgę wieczystą, umowę sprzedaży i cenę transakcyjną. Dopiero po ustaleniu, kto uzyskał korzyść i w jakiej wysokości, można sensownie formułować wezwanie do zapłaty albo pozew.

Źródła

• Kodeks postępowania cywilnego: art. 646 i art. 679.
• Kodeks cywilny: art. 118, art. 405, art. 409, art. 991, art. 1007, art. 1025, art. 1028 i art. 1029.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: przepisy dotyczące opłat w sprawach spadkowych.