Wynagrodzenie za zastępstwa w szkole

Wynagrodzenie za doraźne zastępstwa nauczyciela bibliotekarza

Podstawowa zasada wynika z art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. Przepis ten stanowi, że wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i za godziny doraźnych zastępstw wypłaca się według stawki osobistego zaszeregowania nauczyciela, z uwzględnieniem dodatku za warunki pracy.

Oznacza to, że punktem wyjścia nie jest wynagrodzenie nauczyciela zastępowanego, lecz stawka osobistego zaszeregowania nauczyciela, który faktycznie prowadzi zastępstwo. Stawka osobistego zaszeregowania jest powiązana przede wszystkim z wynagrodzeniem zasadniczym nauczyciela, jego stopniem awansu zawodowego, poziomem wykształcenia oraz ewentualnym dodatkiem za warunki pracy, jeżeli takie warunki występują.

Jednocześnie art. 30 ust. 6 pkt 2 Karty Nauczyciela zobowiązuje organ prowadzący szkołę będący jednostką samorządu terytorialnego do określenia w regulaminie wynagradzania szczegółowych warunków obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe oraz za godziny doraźnych zastępstw. Dlatego w konkretnej sprawie trzeba sprawdzić nie tylko Kartę Nauczyciela, lecz także regulamin wynagradzania obowiązujący w danej gminie, powiecie lub województwie.

Czym jest godzina doraźnego zastępstwa?

Definicję godziny doraźnego zastępstwa zawiera art. 35 ust. 2a Karty Nauczyciela. Zgodnie z tym przepisem jest to przydzielona nauczycielowi godzina zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć, której realizacja następuje w zastępstwie nieobecnego nauczyciela.

Ma to praktyczne znaczenie. Jeżeli nauczyciel bibliotekarz prowadzi zastępstwo ponad swoje obowiązkowe tygodniowe pensum, zasadniczo powinna to być odpłatna godzina doraźnego zastępstwa. Jeżeli jednak dyrektor przesuwa nauczyciela w ramach już zaplanowanych godzin pracy i nie dochodzi do pracy ponad obowiązkowy tygodniowy wymiar zajęć, szkoła może twierdzić, że nie powstała odrębna płatna godzina doraźnego zastępstwa. Taka ocena zależy od planu zajęć, ewidencji godzin i faktycznego polecenia dyrektora.

W praktyce trzeba odróżniać godziny ponadwymiarowe od doraźnych zastępstw. Obie kategorie są wymienione w art. 35 Karty Nauczyciela, ale ich przydzielanie i rozliczanie może wyglądać inaczej w dokumentacji szkoły. Odrębnej oceny wymaga sytuacja, gdy dyrektor nie tylko wyznacza zastępstwo, ale także łączy grupy; zobacz zasady zastępstwa łączonego w szkole.

Dlaczego nauczyciel bibliotekarz może mieć niższą stawkę godzinową?

Różnica najczęściej wynika z pensum. Art. 42 ust. 3 Karty Nauczyciela określa tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć dla poszczególnych stanowisk nauczycielskich. Nauczyciele prowadzący zajęcia dydaktyczne w szkołach mają co do zasady pensum 18 godzin, natomiast nauczyciele bibliotekarze bibliotek szkolnych mają pensum 30 godzin.

Jeżeli regulamin wynagradzania przewiduje obliczanie stawki za jedną godzinę przez podzielenie miesięcznej stawki wynagrodzenia zasadniczego przez miesięczną liczbę godzin wynikającą z pensum danego nauczyciela, nauczyciel z pensum 30 godzin otrzyma niższą stawkę za jedną godzinę niż nauczyciel z pensum 18 godzin, mimo że miesięczne wynagrodzenie zasadnicze może być takie samo.

Nie można więc automatycznie przyjąć, że szkoła narusza prawo tylko dlatego, że nauczyciel bibliotekarz otrzymuje za zastępstwo niższą stawkę niż nauczyciel przedmiotowy. Kluczowe jest to, czy szkoła stosuje prawidłowy regulamin wynagradzania oraz czy dana godzina została prawidłowo zakwalifikowana jako godzina doraźnego zastępstwa.

Jak oblicza się stawkę za zastępstwo?

Karta Nauczyciela nie podaje jednego matematycznego wzoru dla każdej szkoły. Art. 30 ust. 6 pkt 2 Karty Nauczyciela odsyła w tym zakresie do regulaminu wynagradzania organu prowadzącego. W regulaminach najczęściej spotyka się mechanizm polegający na ustaleniu stawki za jedną godzinę przez podzielenie miesięcznej stawki wynagrodzenia zasadniczego, z ewentualnym dodatkiem za warunki pracy, przez miesięczną liczbę godzin zajęć wynikającą z tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin nauczyciela.

Jeżeli regulamin wynagradzania wprost przewiduje, że przy zastępstwach stosuje się pensum nauczyciela realizującego zastępstwo, szkoła może obliczać stawkę nauczyciela bibliotekarza według jego pensum. Jeżeli jednak regulamin wskazuje na wymiar zajęć, w ramach których zastępstwo jest realizowane, albo zawiera inne szczególne postanowienia, trzeba zastosować właśnie te postanowienia.

Czy szkoła musi płacić według pensum nauczyciela zastępowanego?

Nie ma obecnie przepisu Karty Nauczyciela, który wprost nakazywałby w każdej sytuacji obliczać wynagrodzenie za doraźne zastępstwo według pensum nauczyciela zastępowanego. Art. 35 ust. 3 Karty Nauczyciela mówi o stawce osobistego zaszeregowania nauczyciela, któremu wynagrodzenie jest wypłacane, a art. 30 ust. 6 pkt 2 Karty Nauczyciela przekazuje szczegółowy sposób obliczania do regulaminu wynagradzania.

Dlatego twierdzenie, że nauczyciel bibliotekarz zawsze powinien otrzymać stawkę jak nauczyciel przedmiotowy z pensum 18 godzin, byłoby zbyt kategoryczne. Taka stawka może być należna, jeżeli wynika z regulaminu wynagradzania, utrwalonej i zgodnej z prawem praktyki u pracodawcy albo gdy dyrektor błędnie zastosował regulamin. Nie wynika jednak automatycznie z samego faktu prowadzenia lekcji w zastępstwie nauczyciela przedmiotowego.

Warto także pamiętać o art. 18^3c § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, zgodnie z którym pracownicy mają prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości. Przepis ten może mieć znaczenie na podstawie art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela, ale ocena nierównego traktowania wymaga porównania konkretnych obowiązków, kwalifikacji, odpowiedzialności i podstaw naliczania wynagrodzenia. Sama różnica pensum wynikająca z Karty Nauczyciela nie przesądza jeszcze o dyskryminacji.

Co powinien zrobić nauczyciel, gdy stawka za zastępstwa wydaje się zaniżona?

W pierwszej kolejności warto wystąpić do dyrektora szkoły o pisemne wyjaśnienie sposobu obliczenia stawki za doraźne zastępstwa. Dobrze poprosić o wskazanie konkretnego przepisu regulaminu wynagradzania, zastosowanego pensum, liczby godzin przyjętej do obliczeń oraz składników wynagrodzenia uwzględnionych przy wyliczeniu.

Następnie należy porównać wyliczenia z regulaminem wynagradzania organu prowadzącego. Jeżeli regulamin został naruszony, nauczyciel może złożyć do dyrektora pisemny wniosek o korektę i wypłatę wyrównania. W piśmie warto wskazać miesiące, liczbę godzin zastępstw, stawkę zastosowaną przez szkołę oraz stawkę, która zdaniem nauczyciela wynika z regulaminu.

Jeżeli sprawa nie zostanie wyjaśniona polubownie, nauczyciel może dochodzić roszczeń przed sądem pracy. Na podstawie art. 291 § 1 Kodeksu pracy roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. W przypadku nauczycieli przepis ten stosuje się w zakresie nieuregulowanym Kartą Nauczyciela na podstawie art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela.

Kiedy wynagrodzenie za zastępstwa jest wypłacane?

Zgodnie z art. 39 ust. 4 Karty Nauczyciela składniki wynagrodzenia, których wysokość może być ustalona dopiero na podstawie już wykonanych prac, wypłaca się miesięcznie lub jednorazowo z dołu w ostatnim dniu miesiąca. Wynagrodzenie za godziny doraźnych zastępstw jest typowym składnikiem zależnym od faktycznie zrealizowanych godzin, dlatego w praktyce jest rozliczane po ich wykonaniu.

Jeżeli nauczyciel nie otrzymuje szczegółowego zestawienia, powinien prowadzić własną ewidencję: data zastępstwa, klasa, przedmiot lub rodzaj zajęć, nazwisko nieobecnego nauczyciela, liczba godzin i informacja, czy godzina była ponad obowiązkowy tygodniowy wymiar zajęć. Taka dokumentacja ułatwia późniejsze wyliczenie ewentualnej niedopłaty.

FAQ

Czy nauczyciel bibliotekarz zawsze dostaje mniej za zastępstwo?

Nie zawsze. Niższa stawka może wynikać z pensum 30 godzin i z regulaminu wynagradzania, ale ostateczne wyliczenie zależy od stawki osobistego zaszeregowania, liczby godzin przyjętej w regulaminie oraz ewentualnych dodatków za warunki pracy.

Czy za każde zastępstwo należy się dodatkowe wynagrodzenie?

Nie za każde. Art. 35 ust. 2a Karty Nauczyciela wiąże godzinę doraźnego zastępstwa z pracą powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć. Jeżeli zastępstwo zostało wykonane w ramach obowiązkowego wymiaru, sprawa wymaga analizy planu pracy i polecenia dyrektora.

Czy dyrektor może sam ustalić dowolny sposób liczenia stawki?

Nie. Dyrektor powinien stosować art. 35 ust. 3 Karty Nauczyciela oraz regulamin wynagradzania wydany na podstawie art. 30 ust. 6 pkt 2 Karty Nauczyciela. Sposób naliczania powinien być możliwy do wyjaśnienia i zgodny z tym regulaminem.

Czy można żądać wyrównania za poprzednie miesiące?

Tak, jeżeli wynagrodzenie zostało zaniżone. Trzeba jednak pamiętać o przedawnieniu. Na podstawie art. 291 § 1 Kodeksu pracy roszczenia pracownicze co do zasady przedawniają się po 3 latach, a do nauczycieli przepis ten stosuje się na podstawie art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela.

Jakie dokumenty warto zebrać przed złożeniem wniosku o wyrównanie?

Warto mieć regulamin wynagradzania organu prowadzącego, paski płacowe, wykaz zrealizowanych zastępstw, plan zajęć, informację o pensum oraz pisemne wyliczenie szkoły. Bez tych dokumentów trudno ocenić, czy zastosowana stawka jest prawidłowa.

Podsumowanie

Nauczyciel bibliotekarz nie ma automatycznego prawa do stawki za zastępstwo obliczonej tak jak dla nauczyciela przedmiotowego z pensum 18 godzin. Z art. 35 ust. 3 Karty Nauczyciela wynika zasada stawki osobistego zaszeregowania, a szczegółowy wzór powinien wynikać z regulaminu wynagradzania organu prowadzącego. Jeżeli regulamin został zastosowany prawidłowo, niższa stawka może być zgodna z prawem. Jeżeli jednak szkoła błędnie liczy godziny, pomija dodatki albo stosuje wzór sprzeczny z regulaminem, nauczyciel może domagać się korekty i wyrównania.

Źródła

• Art. 30 ust. 6 pkt 2, art. 35 ust. 2a i ust. 3, art. 39 ust. 4, art. 42 ust. 3 oraz art. 91c ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela: ISAP.
• Art. 18^3c § 1 oraz art. 291 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy: ISAP.
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy: ISAP.