Małżeństwo z obcokrajowcem a pobyt w UE

Opisana sytuacja wymaga rozróżnienia kilku spraw: zawarcia małżeństwa, krótkiego wjazdu do strefy Schengen, pobytu dłuższego niż 3 miesiące w państwie UE innym niż Polska oraz pobytu w Polsce jako małżonka obywatelki polskiej. To są odrębne procedury i sam ślub nie zastępuje wniosku o dokument pobytowy.

Ślub z obcokrajowcem nie oznacza automatycznego pobytu

Małżeństwo z obywatelem Polski albo innego państwa UE jest istotną podstawą do ubiegania się o pobyt, ale nie działa automatycznie. Urząd może wymagać dokumentów potwierdzających ważne i rzeczywiste małżeństwo, wspólne plany pobytowe, legalny wjazd, ważny paszport, ubezpieczenie zdrowotne oraz środki utrzymania, jeżeli wymaga tego dana procedura.

Samo zawarcie małżeństwa nie oznacza również automatycznej zmiany obywatelstwa. Małżonek może pozostać przy swoim obywatelstwie, a odrębnie można analizować, jak wygląda obywatelstwo a małżeństwo z cudzoziemcem.

Prawo małżonka spoza UE do pobytu z obywatelem UE

Podstawowym aktem prawnym jest dyrektywa 2004/38/WE dotycząca prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu. Ma ona znaczenie wtedy, gdy obywatel UE korzysta ze swobody przemieszczania się, czyli mieszka lub zamierza mieszkać w państwie członkowskim innym niż państwo swojego obywatelstwa. Dla obywatelki polskiej będzie to więc np. pobyt w Niderlandach, Francji, Niemczech czy innym państwie UE, ale co do zasady nie zwykły pobyt w Polsce.

Za członka rodziny w tym reżimie uważa się przede wszystkim małżonka. Ochrona może obejmować także zarejestrowanego partnera, ale tylko wtedy, gdy prawo państwa przyjmującego traktuje taki związek w sposób porównywalny do małżeństwa. Dzieci, wnuki, rodzice i dziadkowie mogą korzystać z uprawnień w określonych sytuacjach, zwłaszcza gdy są na utrzymaniu obywatela UE albo jego małżonka.

Najważniejsze jest to, że małżonek spoza UE ma prawo towarzyszyć obywatelowi UE albo do niego dołączyć, ale jego prawo pobytu jest w dużej mierze pochodne od prawa pobytu obywatela UE. Jeżeli obywatel UE nie spełnia warunków pobytu powyżej 3 miesięcy w państwie przyjmującym, małżonek spoza UE może mieć problem z uzyskaniem albo utrzymaniem karty pobytu.

Krótkoterminowy wjazd do strefy Schengen

Aktualnie obywatele Kosowa posiadający paszport biometryczny mogą podróżować do strefy Schengen bez wizy na pobyt krótkoterminowy do 90 dni w każdym okresie 180 dni. Jest to istotna zmiana względem stanu prawnego sprzed 2024 r. Ruch bezwizowy nie oznacza jednak prawa do pracy, stałego zamieszkania ani automatycznej legalizacji pobytu po ślubie.

Przy wjeździe nadal mogą być sprawdzane warunki pobytu krótkoterminowego, w tym cel podróży, środki utrzymania, dokument podróży, ubezpieczenie medyczne, planowany termin wyjazdu oraz brak wpisu do celów odmowy wjazdu. Jeżeli pobyt ma trwać dłużej niż 90 dni albo ma prowadzić do zamieszkania z małżonkiem w danym państwie, trzeba sprawdzić właściwą procedurę pobytową.

Strefa Schengen liczy obecnie 29 państw: 25 państw UE oraz 4 państwa nienależące do UE, czyli Islandię, Norwegię, Szwajcarię i Liechtenstein. Do strefy Schengen należą już także Chorwacja oraz Bułgaria i Rumunia. Irlandia i Cypr nie są częścią strefy Schengen, dlatego dla tych państw należy weryfikować odrębne zasady wjazdu i pobytu.

Pobyt powyżej 3 miesięcy w Niderlandach, Francji lub innym państwie UE

Jeżeli obywatelka polska mieszka w Niderlandach albo przeprowadzi się do Francji, jej małżonek spoza UE może ubiegać się o dokument pobytowy jako członek rodziny obywatela UE. Przy pobycie dłuższym niż 3 miesiące obywatel UE powinien spełniać jeden z podstawowych warunków: pracować, prowadzić działalność gospodarczą, studiować i mieć środki oraz ubezpieczenie albo posiadać wystarczające środki utrzymania i pełne ubezpieczenie zdrowotne.

W przypadku studentki utrzymywanej przez rodziców znaczenie mogą mieć realne i udokumentowane środki utrzymania, np. regularne wsparcie rodziców, potwierdzenia przelewów, zaświadczenia o dochodach, umowa najmu albo dokumenty dotyczące zakwaterowania. Nie można jednak przyjąć z góry, że samo zaświadczenie o zarobkach rodziców zawsze wystarczy. Urząd ocenia, czy środki są rzeczywiście dostępne dla obywatelki UE i jej małżonka oraz czy pobyt nie będzie stanowił nieuzasadnionego obciążenia dla systemu pomocy społecznej państwa przyjmującego.

Dyrektywa 2004/38/WE zakłada, że państwo członkowskie nie powinno sztywno określać jednej kwoty jako wystarczającej dla wszystkich przypadków, lecz powinno uwzględniać sytuację osobistą. W praktyce jednak poszczególne państwa stosują własne formularze, progi orientacyjne i wymogi dowodowe, dlatego przed przeprowadzką trzeba sprawdzić aktualne wymagania właściwego urzędu migracyjnego.

Czy przy pierwszej karcie pobytu wymagana jest znajomość języka?

W procedurze o kartę pobytu członka rodziny obywatela UE co do zasady nie wymaga się znajomości języka państwa przyjmującego jako warunku samego wydania pierwszej karty pobytu. Takie wymogi mogą jednak pojawiać się w procedurach krajowych, przy integracji, pobycie stałym, obywatelstwie albo w szczególnych programach łączenia rodzin przewidzianych przez prawo danego państwa.

Dlatego w opisanej sytuacji trzeba ustalić, czy partner będzie występował jako małżonek obywatelki UE korzystającej ze swobody przemieszczania się, czy w ramach zwykłej krajowej procedury imigracyjnej danego państwa. To może całkowicie zmienić listę wymaganych dokumentów.

Karta pobytu członka rodziny obywatela UE

Małżonek spoza UE, który przebywa z obywatelem UE w państwie przyjmującym dłużej niż 3 miesiące, powinien wystąpić o kartę pobytu członka rodziny obywatela UE. Zgodnie z dyrektywą dokument ten powinien zostać wydany nie później niż w ciągu 6 miesięcy od złożenia wniosku, a samo zaświadczenie o złożeniu wniosku powinno zostać wydane niezwłocznie.

Typowe dokumenty to ważny paszport cudzoziemca, dokument potwierdzający pobyt obywatela UE w państwie przyjmującym, akt małżeństwa oraz dokumenty wykazujące, że obywatel UE spełnia warunki pobytu, np. umowa o pracę, potwierdzenie prowadzenia działalności, zaświadczenie z uczelni, ubezpieczenie zdrowotne i dowody środków utrzymania.

Jeżeli partner chce zamieszkać w Polsce, po przyjeździe może być konieczne wystąpić o kartę pobytu lub zezwolenie na pobyt czasowy. Szerzej tę tematykę omawia artykuł dotyczący tego, jak wygląda legalizacja pobytu partnera.

Co jeśli obywatelka UE wróci do Polski?

Jeżeli karta pobytu w Niderlandach lub Francji została wydana dlatego, że cudzoziemiec jest małżonkiem obywatelki UE mieszkającej w tym państwie, prawo pobytu jest zasadniczo związane z jej pobytem. Gdy obywatelka UE wróci do Polski, małżonek spoza UE nie zawsze może automatycznie zostać w państwie przyjmującym.

Może on natomiast próbować uzyskać własną podstawę pobytu, np. z tytułu pracy, działalności gospodarczej, studiów albo innej procedury krajowej. W określonych przypadkach prawo UE przewiduje też zachowanie prawa pobytu przez członka rodziny po rozwodzie, śmierci obywatela UE albo w sytuacjach związanych z dziećmi, ale wymaga to spełnienia szczególnych warunków i udokumentowania sytuacji.

Ślub za granicą i rejestracja małżeństwa w Polsce

Jeżeli obywatelka polska chce zawrzeć małżeństwo z cudzoziemcem za granicą, powinna sprawdzić wymogi państwa, w którym ślub ma zostać zawarty. Zwykle potrzebne są paszporty, akty urodzenia, dokumenty potwierdzające stan cywilny, zaświadczenie o zdolności prawnej do zawarcia małżeństwa za granicą oraz tłumaczenia przysięgłe albo legalizacja dokumentów, jeżeli wymaga tego dane państwo.

Warto poprawić częsty błąd: w polskim urzędzie konsularnym małżeństwo mogą zawrzeć zasadniczo tylko obywatele polscy. Małżeństwo obywatelki polskiej z cudzoziemcem można zwykle zawrzeć przed właściwym miejscowym urzędem stanu cywilnego za granicą albo w polskim USC, jeżeli narzeczony może przyjechać do Polski i spełnić wymagania formalne.

Po zawarciu małżeństwa za granicą warto dokonać transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego. W praktyce ułatwia to późniejsze sprawy paszportowe, nazwiskowe, rodzinne i pobytowe. Do wniosku zwykle dołącza się zagraniczny akt małżeństwa, tłumaczenie przysięgłe oraz dokumenty tożsamości.

Pobyt małżonka obywatela polskiego w Polsce

Jeżeli małżonkowie chcą mieszkać w Polsce, zastosowanie mają przede wszystkim przepisy ustawy o cudzoziemcach. Małżonek obywatela polskiego może ubiegać się o zezwolenie na pobyt czasowy dla członka rodziny obywatela RP, jeżeli pozostaje w rzeczywistym, udokumentowanym i uznawanym przez polskie prawo małżeństwie, a pobyt w Polsce ma trwać dłużej niż 3 miesiące.

Wniosek składa się do wojewody właściwego ze względu na miejsce pobytu cudzoziemca, co do zasady najpóźniej w ostatnim dniu legalnego pobytu w Polsce. Dokumenty w językach obcych składa się z tłumaczeniem przysięgłym na język polski. Urząd może badać, czy małżeństwo nie zostało zawarte dla obejścia przepisów pobytowych, dlatego znaczenie mają dowody wspólnego życia, kontaktu, prowadzenia gospodarstwa domowego i rzeczywistych planów pobytowych.

Po spełnieniu dalszych warunków małżonek obywatela polskiego może w przyszłości ubiegać się o pobyt stały. Zasadniczo wymaga to co najmniej 3 lat małżeństwa z obywatelem polskim oraz co najmniej 2 lat nieprzerwanego pobytu w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z tym małżeństwem.

Na co urząd może zwrócić szczególną uwagę?

W sprawach małżeństw mieszanych urzędy zwracają uwagę nie tylko na formalny akt małżeństwa, ale także na rzeczywisty charakter związku. Mogą pojawić się pytania o historię znajomości, wspólny język komunikacji, wspólne zamieszkanie, rodzinę, finanse, podróże, kontakty, plany na przyszłość i dokumenty potwierdzające relację.

Odmowa może wchodzić w grę zwłaszcza wtedy, gdy małżeństwo jest pozorne, dokumenty są niewiarygodne, cudzoziemiec stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa lub porządku publicznego albo nie spełnia warunków pobytu przewidzianych dla danej procedury. Dlatego przed złożeniem wniosku warto uporządkować dokumenty i wybrać właściwą podstawę pobytu.

FAQ

Źródła

• Dyrektywa 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1806 z 14 listopada 2018 r. dotyczące państw objętych obowiązkiem wizowym i zwolnionych z tego obowiązku, z późniejszymi zmianami dotyczącymi m.in. Kosowa.
• Ustawa z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, w szczególności przepisy dotyczące pobytu czasowego i pobytu stałego członków rodzin obywateli polskich.
• Ustawa z 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, w szczególności przepisy dotyczące transkrypcji zagranicznych aktów stanu cywilnego.
• Informacje Urzędu do Spraw Cudzoziemców i Modułu Obsługi Spraw dotyczące pobytu małżonka obywatela RP oraz dokumentów pobytowych.