Pobyt obywatela Wielkiej Brytanii w Polsce po Brexicie

Czy obywatel Wielkiej Brytanii potrzebuje wizy do Polski?

Obywatel Wielkiej Brytanii nie jest już traktowany jak obywatel Unii Europejskiej. Po wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa z UE zasadą jest stosowanie wobec niego przepisów właściwych dla obywateli państw trzecich, w tym ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach.

Z punktu widzenia praktycznego najważniejsze jest to, że obywatel UK może co do zasady wjechać do Polski bez wizy na pobyt krótkoterminowy, czyli do 90 dni w każdym 180-dniowym okresie w strefie Schengen. Wynika to z unijnych zasad ruchu bezwizowego dla obywateli brytyjskich po Brexicie. Taki pobyt nie daje jednak prawa do zamieszkania w Polsce na stałe ani do pozostawania ponad limit bez uzyskania odpowiedniego tytułu pobytowego.

Jeżeli więc planowany jest przyjazd do Polski i zamieszkanie tu na dłużej niż 90 dni, sama możliwość wjazdu bez wizy nie rozwiązuje sprawy. Trzeba zadbać o legalizację dalszego pobytu.

Czy można złożyć wniosek o pobyt czasowy po wjeździe bez wizy?

Tak, co do zasady jest to możliwe. Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach przewiduje, że zezwolenia na pobyt czasowy udziela się cudzoziemcowi na jego wniosek, jeżeli celem pobytu jest okoliczność uzasadniająca pobyt dłuższy niż 3 miesiące, a cudzoziemiec spełnia warunki ustawowe. Podstawę dla małżonka obywatela polskiego stanowi art. 158 tej ustawy.

Najważniejsza praktyczna zasada jest taka, że wniosek trzeba złożyć osobiście do właściwego wojewody najpóźniej w ostatnim dniu legalnego pobytu w Polsce. Jeżeli obywatel UK wjedzie legalnie bez wizy i przed upływem dopuszczalnych 90 dni złoży kompletny wniosek o pobyt czasowy, jego pobyt co do zasady będzie uznawany za legalny do dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Wynika to z art. 108 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, jeżeli wniosek nie zawiera braków formalnych albo braki zostały uzupełnione w terminie.

Oznacza to, że w opisanej sytuacji co do zasady nie trzeba najpierw uzyskiwać wizy tylko po to, aby po przyjeździe do Polski złożyć wniosek o pobyt czasowy. Warunkiem jest jednak legalny wjazd i złożenie wniosku w czasie legalnego pobytu.

Zezwolenie na pobyt czasowy dla małżonka obywatela polskiego

Podstawowym przepisem w takiej sprawie jest art. 158 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. Zgodnie z tym przepisem zezwolenia na pobyt czasowy dla członka rodziny obywatela Rzeczypospolitej Polskiej udziela się cudzoziemcowi, który pozostaje w uznawanym przez prawo RP związku małżeńskim z obywatelem polskim albo jest małoletnim dzieckiem określonym w tym przepisie.

W praktyce oznacza to, że małżonek obywatela polskiego może zalegalizować pobyt w Polsce właśnie na tej podstawie. Nie wystarczy jednak samo przedstawienie aktu małżeństwa. Organ bada również, czy rzeczywiście istnieje życie rodzinne i czy pobyt w Polsce jest uzasadniony tą relacją. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy małżonkowie faktycznie nie mieszkają razem, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa lub związek jest pozorny.

To podejście potwierdza orzecznictwo. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 października 2016 r., sygn. II OSK 2628/15, wskazano, że samo zawarcie małżeństwa z obywatelem polskim nie przesądza jeszcze o obowiązku udzielenia zezwolenia. Znaczenie ma także to, czy związek rzeczywiście uzasadnia pobyt w Polsce przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Podobnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 26 kwietnia 2017 r., sygn. IV SA/Wa 234/17, podkreślił ochronę życia rodzinnego jako istotny cel tego rodzaju zezwolenia.

Jakie dokumenty zwykle są potrzebne?

Zakres dokumentów może się nieco różnić w zależności od urzędu wojewódzkiego i konkretnego stanu faktycznego, ale najczęściej potrzebne są:

• wypełniony wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy,
• ważny dokument podróży, czyli paszport, zgodnie z art. 106 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach,
• akt małżeństwa uznawany przez prawo polskie,
• aktualne fotografie,
• dokument potwierdzający miejsce pobytu w Polsce, jeżeli urząd go wymaga do oceny sprawy,
• dokumenty potwierdzające, że małżonkowie faktycznie prowadzą życie rodzinne, jeśli urząd zażąda ich w toku postępowania.

Warto pamiętać, że brak formalny wniosku może spowodować konieczność jego uzupełnienia. Jeżeli braki nie zostaną uzupełnione w terminie, nie zadziała ochrona legalności pobytu z art. 108 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach.

Czy małżonek obywatela polskiego może pracować w Polsce?

Sama legalność pobytu i prawo do pracy to dwie różne kwestie. W wielu przypadkach dopiero odpowiednia adnotacja na karcie pobytu albo odpowiedni rodzaj zezwolenia przesądza o dopuszczalności wykonywania pracy bez dodatkowego zezwolenia. Dlatego przed podjęciem zatrudnienia trzeba sprawdzić konkretną podstawę pobytu i treść decyzji oraz karty pobytu.

Jeżeli planowana jest praca obywatela UK w Polsce, warto oddzielnie przeanalizować przepisy dotyczące dostępu do rynku pracy, ponieważ sam status małżonka obywatela polskiego nie zawsze automatycznie rozstrzyga wszystkie obowiązki pracodawcy.

Pobyt stały po małżeństwie z obywatelem polskim

Kolejnym etapem może być zezwolenie na pobyt stały. W tym zakresie znaczenie ma art. 195 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. Zgodnie z tym przepisem zezwolenia na pobyt stały udziela się cudzoziemcowi, który pozostaje w uznawanym przez prawo RP związku małżeńskim z obywatelem polskim przez co najmniej 3 lata przed dniem złożenia wniosku oraz bezpośrednio przed złożeniem tego wniosku przebywał nieprzerwanie w Polsce przez co najmniej 2 lata na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z tym małżeństwem.

To oznacza, że nie można od razu po przeprowadzce przejść na pobyt stały tylko dlatego, że małżeństwo już istnieje. Muszą być spełnione oba warunki jednocześnie:

• co najmniej 3 lata trwania małżeństwa przed dniem złożenia wniosku,
• co najmniej 2 lata nieprzerwanego pobytu w Polsce bezpośrednio przed złożeniem wniosku na odpowiedniej podstawie pobytowej.

Ocena nieprzerwanego pobytu zależy od szczegółów sprawy, w tym długości i podstaw wyjazdów z Polski. W takich sprawach trzeba sprawdzić definicję pobytu nieprzerwanego z ustawy o cudzoziemcach i porównać ją z rzeczywistą historią pobytu.

Czy obywatel Wielkiej Brytanii może kupić mieszkanie lub dom w Polsce?

Jeżeli przeprowadzka do Polski ma być trwała, często pojawia się również temat nieruchomości. W przypadku zakupu nieruchomości przez obywatela UK trzeba odrębnie sprawdzić, czy będzie wymagane zezwolenie ministra właściwego do spraw wewnętrznych na podstawie ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców. To zagadnienie nie jest tożsame z legalizacją pobytu.

Co grozi za spóźnione złożenie wniosku?

Jeżeli obywatel UK przekroczy dopuszczalny okres pobytu bezwizowego i nie złoży wcześniej skutecznie wniosku o pobyt czasowy, jego pobyt może stać się nielegalny. To może prowadzić m.in. do wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu na podstawie przepisów działu VIII ustawy o cudzoziemcach, a w niektórych sytuacjach także do zakazu ponownego wjazdu do strefy Schengen.

Dlatego bezpieczny wariant to zaplanowanie przeprowadzki tak, aby wniosek o pobyt czasowy został złożony z odpowiednim wyprzedzeniem, a dokumenty były kompletne.

Podsumowanie praktyczne

W opisanej sytuacji obywatel Wielkiej Brytanii nie musi co do zasady uzyskiwać polskiej wizy tylko po to, aby wjechać do Polski i następnie złożyć wniosek o pobyt czasowy jako małżonek obywatela polskiego. Może wjechać bez wizy na pobyt krótkoterminowy, a następnie złożyć wniosek w Polsce, ale musi to zrobić w czasie legalnego pobytu i na właściwej podstawie.

Jeżeli sytuacja obejmuje dodatkowo pracę, wcześniejsze pobyty w strefie Schengen, dłuższe wyjazdy, dzieci albo planowany szybki wniosek o pobyt stały, sprawa wymaga już analizy konkretnego stanu faktycznego.

FAQ

Czy obywatel Wielkiej Brytanii może mieszkać w Polsce 90 dni bez wizy?

Tak, co do zasady może przebywać w strefie Schengen do 90 dni w każdym 180-dniowym okresie bez wizy. Nie uprawnia to jednak do stałego pobytu ani do pozostawania ponad limit bez legalizacji.

Czy po przyjeździe do Polski można od razu złożyć wniosek o pobyt czasowy?

Tak, jeżeli cudzoziemiec przebywa w Polsce legalnie i złoży wniosek najpóźniej w ostatnim dniu legalnego pobytu. W praktyce nie warto czekać do końca terminu.

Czy samo małżeństwo z obywatelką polską gwarantuje kartę pobytu?

Nie. Organ bada także, czy małżeństwo jest rzeczywiste i czy uzasadnia pobyt w Polsce. Wynika to z praktyki stosowania art. 158 ustawy o cudzoziemcach oraz z orzecznictwa sądów administracyjnych.

Kiedy można starać się o pobyt stały?

Co do zasady wtedy, gdy małżeństwo z obywatelem polskim trwa co najmniej 3 lata, a cudzoziemiec bezpośrednio przed złożeniem wniosku przebywał w Polsce nieprzerwanie przez co najmniej 2 lata na odpowiedniej podstawie pobytowej.

Czy spóźnienie ze złożeniem wniosku jest groźne?

Tak. Może doprowadzić do uznania pobytu za nielegalny, a w dalszej kolejności nawet do decyzji o zobowiązaniu do powrotu i zakazu ponownego wjazdu.

Źródła

• art. 3 pkt 2, art. 106 ust. 1, art. 108 ust. 1 pkt 2, art. 158 ust. 1, art. 195 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach
• wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19.10.2016 r., II OSK 2628/15
• wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26.04.2017 r., IV SA/Wa 234/17
• ustawa z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców
• zasady ruchu bezwizowego dla obywateli Zjednoczonego Królestwa w strefie Schengen po Brexicie, stosowane na podstawie prawa UE