Obywatel USA w Polsce – pobyt, meldunek i ubezpieczenie

W opisanej sytuacji trzeba rozdzielić trzy różne kwestie: legalny wjazd i pobyt w Polsce, meldunek w Polsce oraz ubezpieczenie zdrowotne. Dodatkowo osobno należy ocenić, czy pobyt lub meldunek w Polsce wpłynie na sytuację Pani męża w Niemczech.

Najważniejsze z praktycznego punktu widzenia jest to, że obywatel USA pozostaje obywatelem państwa trzeciego. Sam ślub z obywatelką Polski ani sam meldunek w Polsce nie powodują, że jest on traktowany jak obywatel UE w sprawach pobytowych w innym państwie członkowskim.

Czy obywatel USA musi mieć wizę do Polski?

Nie zawsze. Obywatel USA może wjechać do Polski bez wizy na pobyt krótkoterminowy, czyli maksymalnie 90 dni w każdym 180-dniowym okresie na obszarze państw strefy Schengen. Wynika to z unijnych przepisów dotyczących przekraczania granic oraz z zasad ruchu bezwizowego dla obywateli USA stosowanych w strefie Schengen.

Jeżeli jednak planowany pobyt w Polsce ma trwać dłużej niż 90 dni, potrzebny jest już odpowiedni tytuł pobytowy. W praktyce najczęściej chodzi o wizę krajową albo zezwolenie na pobyt czasowy, zależnie od celu pobytu. Podstawę stanowi art. 3 pkt 13, art. 60 oraz art. 98 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach.

W przypadku małżonka obywatelki polskiej najczęściej rozważa się zezwolenie na pobyt czasowy dla członka rodziny obywatela RP. Podstawę stanowi art. 158 ust. 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach.

Czy zameldowanie w Polsce rozwiązuje sprawę pobytu?

Nie. Zameldowanie nie legalizuje pobytu. Jest to wyłącznie czynność ewidencyjna związana z rejestrem ludności. Obowiązek meldunkowy reguluje ustawa z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, w szczególności art. 24 ust. 1–2 tej ustawy.

Cudzoziemiec może się zameldować, jeżeli przebywa pod oznaczonym adresem i ma dokument potwierdzający tytuł prawny do lokalu lub potwierdzenie pobytu od właściciela. Jednak sam meldunek nie zastępuje dokumentu pobytowego, wizy ani zezwolenia na pobyt.

Jeżeli obywatel USA zamierza przebywać w Polsce dłużej, najpierw trzeba zadbać o legalność pobytu według ustawy o cudzoziemcach. Dopiero potem meldunek będzie miał praktyczne znaczenie administracyjne, np. przy załatwianiu spraw urzędowych.

Czy małżonek obywatelki polskiej może dostać pobyt w Polsce?

Tak, ale nie dzieje się to automatycznie. Cudzoziemiec będący małżonkiem obywatela polskiego może ubiegać się o zezwolenie na pobyt czasowy, jeżeli celem pobytu jest pozostawanie z rodziną na terytorium Polski. Wynika to z art. 158 ust. 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach.

Zezwolenie to udzielane jest co do zasady na okres do 3 lat, zgodnie z art. 159 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Wniosek składa się do właściwego wojewody. Znaczenie mają m.in. legalny pobyt w chwili składania wniosku, rzeczywiste pozostawanie w małżeństwie i brak przesłanek odmowy wskazanych w ustawie.

Po spełnieniu dalszych warunków możliwe jest również ubieganie się o pobyt stały. W przypadku małżonka obywatela polskiego podstawę stanowi art. 195 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach, który wymaga m.in. pozostawania co najmniej 3 lata w związku małżeńskim uznawanym przez prawo polskie oraz bezpośrednio przed złożeniem wniosku co najmniej 2-letniego nieprzerwanego pobytu w Polsce na podstawie odpowiedniego zezwolenia na pobyt czasowy.

To, czy w konkretnej sprawie warunki są spełnione, zależy od stanu faktycznego: daty ślubu, dotychczasowych podstaw pobytu, ciągłości pobytu i kompletności dokumentów.

Czy pobyt lub meldunek w Polsce pomoże w sprawach wizowych w Niemczech?

Co do zasady nie należy zakładać, że sam meldunek w Polsce rozwiąże problemy pobytowe w Niemczech. Niemcy stosują własne przepisy krajowe oraz prawo unijne dotyczące obywateli UE i członków ich rodzin. Obywatel USA nie staje się przez meldunek w Polsce obywatelem UE ani nie uzyskuje automatycznie prawa pobytu w Niemczech.

Znaczenie może mieć natomiast to, czy korzystają Państwo z unijnej swobody przemieszczania się jako rodzina obywatela UE, czy też w grę wchodzą wyłącznie przepisy niemieckie. To wymaga analizy niemieckiego stanu prawnego i konkretnego modelu pobytu w Niemczech.

Jeżeli centrum życia rodzinnego i zawodowego znajduje się w Niemczech, praktycznie ważniejsze może być uregulowanie statusu pobytowego właśnie tam, a nie budowanie formalności wyłącznie w Polsce.

Czy obywatel USA może mieć ubezpieczenie zdrowotne w Polsce?

Tak, ale nie z samego faktu przyjazdu ani meldunku. Prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych zależy od posiadania statusu osoby ubezpieczonej albo innej podstawy uprawniającej do świadczeń. Reguluje to ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w szczególności art. 2, art. 3 oraz art. 66.

W praktyce obywatel USA może uzyskać ochronę zdrowotną w Polsce np. gdy:

• jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu pracy lub działalności w Polsce – art. 66 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r.,
• zostanie zgłoszony jako członek rodziny do ubezpieczenia osoby ubezpieczonej, jeżeli spełnia warunki ustawowe – art. 5 pkt 3 oraz art. 67 ust. 3 tej ustawy,
• zawrze dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne z NFZ – art. 68 ustawy z 27 sierpnia 2004 r.,
• korzysta z prywatnej polisy komercyjnej pokrywającej koszty leczenia.

Sam meldunek nie tworzy prawa do świadczeń NFZ. Nie wystarczy też samo pozostawanie w małżeństwie z obywatelką polską, jeżeli nie ma podstawy ubezpieczeniowej przewidzianej w ustawie.

Czy polskie ubezpieczenie będzie działało w innych państwach UE?

To zależy od rodzaju ubezpieczenia. Jeżeli chodzi o publiczne ubezpieczenie zdrowotne w Polsce, znaczenie ma przede wszystkim to, czy dana osoba jest objęta systemem i czy może otrzymać dokumenty potwierdzające uprawnienia, np. Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego. Zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w UE wynikają m.in. z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 oraz rozporządzenia (WE) nr 987/2009.

Trzeba jednak pamiętać, że EKUZ nie zastępuje pełnej polisy podróżnej i nie pokrywa wszystkich kosztów w każdej sytuacji. Obejmuje zasadniczo świadczenia niezbędne z medycznego punktu widzenia podczas pobytu czasowego, na zasadach obowiązujących w państwie pobytu.

Jeżeli mąż mieszka głównie w Niemczech, trzeba sprawdzić, który system ubezpieczeniowy jest właściwy według przepisów o koordynacji zabezpieczenia społecznego. Przy życiu i pracy w kilku państwach nie wolno opierać się wyłącznie na założeniu, że polska polisa „załatwi” sprawę w całej UE.

Wjazd, pobyt, meldunek i ubezpieczenie – praktyczne porównanie

FAQ

Czy ślub z obywatelką Polski daje automatycznie prawo stałego pobytu?

Nie. Sam ślub nie daje automatycznie pobytu stałego. Najczęściej najpierw uzyskuje się pobyt czasowy na podstawie art. 158 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, a dopiero po spełnieniu dodatkowych warunków można ubiegać się o pobyt stały na podstawie art. 195 ust. 1 pkt 4 tej ustawy.

Czy meldunek w Polsce zastępuje kartę pobytu?

Nie. Meldunek ma charakter ewidencyjny i nie zastępuje wizy, zezwolenia na pobyt ani karty pobytu.

Czy obywatel USA może być dopisany do ubezpieczenia małżonki?

Bywa to możliwe, ale tylko wtedy, gdy spełnione są warunki ustawowe dotyczące członka rodziny i istnieje podstawa do zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego. Trzeba to oceniać według art. 5 pkt 3 i art. 67 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Czy polski meldunek pomoże w legalizacji pobytu w Niemczech?

Zwykle nie wprost. Dla Niemiec znaczenie mają ich przepisy krajowe oraz regulacje unijne dotyczące obywateli UE i członków ich rodzin. Sam meldunek w Polsce nie daje obywatelowi USA statusu obywatela UE.

Źródła

• Ustawa z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, w szczególności art. 3 pkt 13, art. 60, art. 98, art. 158 ust. 1, art. 159 ust. 1, art. 195 ust. 1 pkt 4.
• Ustawa z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, w szczególności art. 24 ust. 1–2.
• Ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w szczególności art. 2, art. 3, art. 5 pkt 3, art. 66, art. 67 ust. 3, art. 68.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004.
• Informacje urzędowe Straży Granicznej, Urzędu do Spraw Cudzoziemców oraz NFZ dotyczące zasad pobytu, legalizacji pobytu i ubezpieczenia zdrowotnego cudzoziemców.