Karta pobytu dla Ukraińca z Kartą Polaka

Stan prawny opisany w artykule opiera się na aktualnych zasadach wynikających przede wszystkim z ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka oraz ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim. Dawne pojęcia „zezwolenie na osiedlenie się” i „karta stałego pobytu” zostały zastąpione obecnie pojęciem zezwolenia na pobyt stały oraz dokumentem w postaci karty pobytu.

Karta pobytu, pobyt czasowy i pobyt stały – najpierw uporządkujmy pojęcia

Sama „karta pobytu” nie jest podstawą legalnego pobytu, lecz dokumentem wydawanym cudzoziemcowi po udzieleniu mu określonego zezwolenia. Wynika to z art. 240 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, zgodnie z którym karta pobytu jest dokumentem wydawanym cudzoziemcowi m.in. po udzieleniu zezwolenia na pobyt czasowy, zezwolenia na pobyt stały albo zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE.

W praktyce trzeba więc ustalić, o jakie zezwolenie chodzi:

Czy Karta Polaka daje prawo do pobytu stałego?

Tak. Obecnie ważna Karta Polaka może być samodzielną podstawą do uzyskania zezwolenia na pobyt stały. Zgodnie z art. 195 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach zezwolenia na pobyt stały udziela się cudzoziemcowi, który posiada ważną Kartę Polaka i zamierza osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe.

To istotna zmiana w stosunku do dawnych zasad. Posiadacz Karty Polaka nie musi najpierw przez kilka lat przebywać w Polsce na podstawie pobytu czasowego tylko po to, aby dojść do pobytu stałego. Kluczowe jest jednak wykazanie, że zamiar osiedlenia się w Polsce jest rzeczywisty, a nie jedynie deklarowany.

W praktyce wojewoda może badać m.in.:

• czy cudzoziemiec planuje faktycznie mieszkać w Polsce,
• czy ma zapewnione miejsce pobytu, np. umowę najmu, użyczenia od osoby bliskiej albo własne mieszkanie,
• czy podjął lub zamierza podjąć pracę, działalność gospodarczą, naukę albo inną aktywność w Polsce,
• czy ma rodzinę, majątek, centrum życiowe albo inne trwałe więzi z Polską,
• czy nie zachodzą przeszkody związane z bezpieczeństwem państwa lub porządkiem publicznym.

Zobacz również: legalizacja pobytu cudzoziemca w Polsce.

Jak złożyć wniosek o pobyt stały na podstawie Karty Polaka?

Wniosek o zezwolenie na pobyt stały składa się do wojewody właściwego ze względu na miejsce pobytu cudzoziemca. Obowiązek osobistego złożenia wniosku i pobrania odcisków linii papilarnych wynika z art. 202 ust. 1 i art. 208 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach.

Co do zasady należy przygotować:

• wypełniony formularz wniosku o pobyt stały,
• ważny dokument podróży, najczęściej paszport,
• aktualne fotografie zgodne z wymaganiami urzędu,
• ważną Kartę Polaka,
• dokumenty potwierdzające zamiar osiedlenia się w Polsce, np. umowę najmu, dokumenty dotyczące pracy, działalności, nauki, rodziny lub innych więzi z Polską,
• potwierdzenie wniesienia wymaganych opłat, jeżeli w danej sprawie są należne.

Jeżeli cudzoziemiec złoży wniosek w okresie legalnego pobytu i wniosek nie zawiera braków formalnych albo braki zostaną uzupełnione w terminie, jego pobyt uważa się za legalny do dnia, w którym decyzja w sprawie zezwolenia na pobyt stały stanie się ostateczna. Wynika to z art. 206 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach.

Czy trzeba kupić mieszkanie albo mieć meldunek?

Nie. Art. 195 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach nie wymaga, aby posiadacz Karty Polaka kupił mieszkanie albo miał meldunek. Warunkiem jest posiadanie ważnej Karty Polaka i zamiar osiedlenia się w Polsce na stałe.

Zakup mieszkania może pomóc wykazać więź z Polską, ale nie jest obowiązkowy. Wystarczający może być również tytuł prawny do lokalu, np. umowa najmu. Meldunek jest natomiast kwestią ewidencyjną i nie zastępuje zezwolenia na pobyt. Brak meldunku sam w sobie nie powinien przesądzać o odmowie pobytu stałego na podstawie Karty Polaka, jeżeli cudzoziemiec potrafi wykazać rzeczywisty zamiar osiedlenia się w Polsce.

Trzeba też odróżnić zakup mieszkania od zakupu domu lub gruntu. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców nabycie nieruchomości przez cudzoziemca wymaga zezwolenia, chyba że ustawa przewiduje wyjątek. Jeden z ważnych wyjątków wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy: zezwolenia nie wymaga nabycie samodzielnego lokalu mieszkalnego w rozumieniu ustawy o własności lokali, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących m.in. strefy nadgranicznej.

Co daje Karta Polaka przed uzyskaniem pobytu stałego?

Karta Polaka nie jest wizą ani kartą pobytu. Nie uprawnia sama przez się do przekroczenia granicy ani do stałego przebywania w Polsce. Daje jednak ważne uprawnienia, które ułatwiają życie i legalizację pobytu.

Z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka wynika m.in., że posiadacz Karty Polaka może korzystać z określonych uprawnień w Polsce, w tym podejmować pracę bez zezwolenia na pracę oraz prowadzić działalność gospodarczą na zasadach określonych w przepisach dla obywateli polskich. Dodatkowo art. 87 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy zwalnia posiadacza ważnej Karty Polaka z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę.

W praktyce oznacza to, że obywatel Ukrainy z Kartą Polaka może łatwiej rozpocząć pracę w Polsce, a następnie wykorzystać dokumenty dotyczące zatrudnienia jako dowód realnego zamiaru osiedlenia się w Polsce.

Kiedy zamiast pobytu stałego potrzebny jest pobyt czasowy?

Pobyt czasowy jest potrzebny wtedy, gdy cudzoziemiec nie ma jeszcze podstaw do pobytu stałego albo jego pobyt w Polsce ma konkretny, terminowy cel. Najczęstsze podstawy to praca, działalność gospodarcza, studia, pobyt z rodziną lub inne okoliczności uzasadniające pobyt dłuższy niż 3 miesiące.

Przykładowo:

• zezwolenie na pobyt czasowy i pracę regulują art. 114 i nast. ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach,
• zezwolenie na pobyt czasowy w celu prowadzenia działalności gospodarczej reguluje art. 142 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach,
• zezwolenie na pobyt czasowy w celu kształcenia się na studiach reguluje art. 144 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach,
• zezwolenie na pobyt czasowy dla małżonka obywatela polskiego reguluje art. 158 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach.

Prowadzenie działalności gospodarczej wyłącznie na Ukrainie co do zasady nie wystarczy do uzyskania polskiego pobytu czasowego z tytułu działalności gospodarczej. Art. 142 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach dotyczy działalności prowadzonej na podstawie przepisów obowiązujących w Polsce i przewiduje dodatkowe warunki ekonomiczne, np. odpowiedni dochód, zatrudnianie pracowników albo wykazanie działań pozwalających spełnić te warunki w przyszłości.

Pobyt rezydenta długoterminowego UE

Zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE jest inną instytucją niż pobyt stały na podstawie Karty Polaka. Zgodnie z art. 211 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach udziela się go cudzoziemcowi, który przebywa w Polsce legalnie i nieprzerwanie co najmniej przez 5 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku oraz spełnia warunki dotyczące stabilnego i regularnego źródła dochodu, ubezpieczenia zdrowotnego oraz znajomości języka polskiego.

Nie każdy pobyt w Polsce zalicza się w pełni do 5-letniego okresu. Art. 212 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach określa szczegółowo, które okresy pobytu są zaliczane, a które wyłączone lub liczone częściowo. Dlatego w sprawach rezydenta długoterminowego UE trzeba dokładnie przeanalizować historię pobytu.

Pobyt stały przez małżeństwo z obywatelem polskim

Małżeństwo z obywatelem polskim może być odrębną podstawą legalizacji pobytu, ale nie może być fikcyjne. Pobyt czasowy dla małżonka obywatela polskiego wynika z art. 158 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. Organ może badać, czy małżeństwo nie zostało zawarte dla obejścia przepisów o cudzoziemcach, co wynika z art. 169 ust. 1 tej ustawy.

Pobyt stały dla małżonka obywatela polskiego przewiduje art. 195 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. Przepis ten wymaga co do zasady, aby cudzoziemiec pozostawał w małżeństwie z obywatelem polskim co najmniej 3 lata przed złożeniem wniosku i bezpośrednio przed złożeniem wniosku przebywał nieprzerwanie w Polsce co najmniej 2 lata na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z tym małżeństwem albo w związku z uzyskaniem statusu uchodźcy, ochrony uzupełniającej lub zgody na pobyt ze względów humanitarnych.

Jeżeli cudzoziemiec ma ważną Kartę Polaka, często prostszą drogą do pobytu stałego jest art. 195 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach, a nie ścieżka małżeńska. Wszystko zależy jednak od dokumentów, faktycznego miejsca życia i historii pobytu.

Kiedy pobyt uważa się za nieprzerwany?

Definicja nieprzerwanego pobytu ma znaczenie m.in. przy pobycie stałym, rezydencie długoterminowym UE i obywatelstwie. Zgodnie z art. 195 ust. 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach pobyt uważa się za nieprzerwany, jeżeli żadna z przerw nie była dłuższa niż 6 miesięcy i wszystkie przerwy łącznie nie przekroczyły 10 miesięcy w danym okresie, chyba że przerwa była spowodowana jedną z przyczyn wskazanych w tym przepisie, np. wykonywaniem obowiązków zawodowych poza Polską, towarzyszeniem małżonkowi lub rodzicowi wykonującemu takie obowiązki albo szczególną sytuacją osobistą wymagającą wyjazdu.

W praktyce warto zachowywać dokumenty potwierdzające wyjazdy i powroty, umowy o pracę, delegacje, dokumentację medyczną oraz inne dowody wyjaśniające dłuższe nieobecności.

Obywatelstwo polskie po Karcie Polaka i pobycie stałym

Najważniejsza ścieżka dla posiadacza Karty Polaka to uznanie za obywatela polskiego. Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim za obywatela polskiego uznaje się cudzoziemca przebywającego nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej od 1 roku na podstawie zezwolenia na pobyt stały, które uzyskał w związku z polskim pochodzeniem lub posiadaną Kartą Polaka.

Dodatkowo, zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, cudzoziemiec ubiegający się o uznanie za obywatela polskiego, z wyjątkiem małoletnich wskazanych w tym przepisie, musi posiadać znajomość języka polskiego potwierdzoną urzędowym poświadczeniem, świadectwem ukończenia szkoły w Polsce albo świadectwem ukończenia szkoły za granicą z wykładowym językiem polskim.

Inne podstawy uznania za obywatela polskiego przewiduje art. 30 ust. 1 pkt 1, 2 i 6 ustawy o obywatelstwie polskim, m.in. po 3 latach pobytu na podstawie pobytu stałego lub rezydenta długoterminowego UE, po 2 latach w razie małżeństwa z obywatelem polskim trwającego co najmniej 3 lata albo po 10 latach legalnego i nieprzerwanego pobytu przy spełnieniu dodatkowych warunków.

Niezależnie od uznania za obywatela polskiego istnieje również nadanie obywatelstwa przez Prezydenta RP. Art. 18 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim stanowi, że Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej może nadać cudzoziemcowi obywatelstwo polskie. Jest to tryb uznaniowy, a przepisy nie tworzą po stronie cudzoziemca roszczenia o pozytywną decyzję.

Zobacz również: obywatelstwo dla obywateli Ukrainy w praktyce.

Proponowana kolejność działań dla obywatela Ukrainy z Kartą Polaka

1. Sprawdź, czy Karta Polaka jest ważna i czy możesz wykazać zamiar stałego osiedlenia się w Polsce.
2. Ustal aktualną podstawę legalnego pobytu w Polsce, np. wiza, ruch bezwizowy, pobyt czasowy, ochrona szczególna albo inna podstawa.
3. Zbierz dokumenty potwierdzające więzi z Polską: mieszkanie, pracę, działalność, naukę, rodzinę, konto bankowe, ubezpieczenie, plany życiowe.
4. Złóż osobiście wniosek o pobyt stały do właściwego wojewody, najlepiej w czasie legalnego pobytu.
5. Po uzyskaniu pobytu stałego i po spełnieniu warunków z art. 30 ust. 1 pkt 7 oraz art. 30 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim rozważ złożenie wniosku o uznanie za obywatela polskiego.

FAQ

Czy Karta Polaka automatycznie daje kartę pobytu?

Nie. Karta Polaka nie jest kartą pobytu. Trzeba złożyć wniosek do wojewody i uzyskać decyzję o zezwoleniu na pobyt stały albo innym rodzaju pobytu. Podstawą dla pobytu stałego jest art. 195 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach.

Czy obywatel Ukrainy z Kartą Polaka musi najpierw mieć pobyt czasowy?

Nie zawsze. Jeżeli ma ważną Kartę Polaka i zamierza osiedlić się w Polsce na stałe, może ubiegać się bezpośrednio o pobyt stały na podstawie art. 195 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach.

Czy trzeba mieć własne mieszkanie?

Nie. Przepisy o pobycie stałym na podstawie Karty Polaka nie wymagają własności mieszkania. W praktyce warto mieć dokument potwierdzający miejsce zamieszkania, np. umowę najmu, ale zakup lokalu nie jest warunkiem.

Czy prowadzenie firmy na Ukrainie pomaga w uzyskaniu pobytu w Polsce?

Może pokazywać sytuację majątkową cudzoziemca, ale nie zastępuje polskiej podstawy pobytu. Pobyt czasowy z tytułu działalności gospodarczej dotyczy działalności prowadzonej na podstawie polskich przepisów i warunków z art. 142 ustawy o cudzoziemcach.

Po jakim czasie można starać się o obywatelstwo polskie?

Jeżeli pobyt stały został uzyskany w związku z Kartą Polaka, art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o obywatelstwie polskim pozwala ubiegać się o uznanie za obywatela polskiego po co najmniej roku nieprzerwanego pobytu w Polsce na tej podstawie. Potrzebne jest także potwierdzenie znajomości języka polskiego, zgodnie z art. 30 ust. 2 tej ustawy.

Czy Polska wymaga zrzeczenia się obywatelstwa ukraińskiego?

Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim nie uzależnia uznania za obywatela polskiego od zrzeczenia się dotychczasowego obywatelstwa. Skutki posiadania lub utraty obywatelstwa ukraińskiego należy jednak oceniać według prawa Ukrainy.

Źródła

• Art. 98 ust. 1, art. 108 ust. 1, art. 114, art. 142, art. 144, art. 158, art. 169 ust. 1, art. 195 ust. 1 pkt 4 i pkt 9, art. 195 ust. 4, art. 202 ust. 1, art. 206 ust. 1, art. 208, art. 211 ust. 1, art. 212 oraz art. 240 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach.
• Art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka.
• Art. 87 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
• Art. 1 ust. 1 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców.
• Art. 18 oraz art. 30 ust. 1 pkt 1, 2, 6 i 7 oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim.
• Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa.