Dług wobec uczelni – przedawnienie czesnego

Dług wobec uczelni za przerwane studia – od czego zacząć?

W sprawach o czesne najważniejsze są dokumenty i daty. Trzeba ustalić, kiedy powstał obowiązek zapłaty, kiedy dana rata czesnego stała się wymagalna, czy student został skutecznie skreślony z listy studentów, czy uczelnia albo firma windykacyjna kierowała sprawę do sądu oraz czy dłużnik nie uznał długu, np. prosząc o raty.

Podstawą opłat za studia jest przede wszystkim stosunek prawny między studentem a uczelnią. Obecnie opłaty za usługi edukacyjne w uczelni publicznej reguluje art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. W przypadku uczelni niepublicznych zasady odpłatności wynikają także ze statutu, regulaminów, uchwał organów uczelni oraz umowy albo innych dokumentów przyjętych przy rekrutacji. Dla starszych spraw, zwłaszcza sprzed 1 października 2018 r., znaczenie mają przepisy poprzedniej ustawy – ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym.

Jeżeli prywatna uczelnia twierdzi, że nadal istnieje dług za studia przerwane wiele lat temu, nie należy zaczynać od przyznania długu. Bezpieczniej jest poprosić o kopię umowy, regulaminu, decyzji o skreśleniu z listy studentów, harmonogramu opłat, wyliczenia należności głównej i odsetek oraz dokumentu potwierdzającego przejście wierzytelności na firmę windykacyjną, jeżeli taka firma występuje jako wierzyciel.

Jaki termin przedawnienia ma czesne za studia?

W starszych poradach często wskazywano 2-letni termin z art. 751 pkt 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, dotyczący roszczeń z tytułu utrzymania, pielęgnowania, wychowania lub nauki, jeżeli przysługują osobom zawodowo trudniącym się takimi czynnościami albo prowadzącym zakłady przeznaczone na ten cel. W odniesieniu do czesnego za studia wyższe takie stanowisko jest obecnie zbyt uproszczone i może być błędne.

Dla wielu spraw dotyczących opłat za studia zawartych pod rządami ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym istotny jest art. 160a ust. 7 tej ustawy, zgodnie z którym roszczenia wynikające z umowy o warunkach odpłatności za studia lub usługi edukacyjne przedawniają się z upływem 3 lat. Przepis ten został wprowadzony ustawą z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw. Zgodnie z art. 32 tej ustawy nowelizującej art. 160a ust. 7 stosuje się także do umów w sprawie warunków odpłatności za studia lub usługi edukacyjne zawartych przed dniem wejścia w życie nowelizacji.

Oznacza to, że w typowej sprawie o zaległe czesne wobec uczelni z okresu obowiązywania poprzedniej ustawy należy w pierwszej kolejności badać 3-letni termin przedawnienia, liczony od daty wymagalności danej opłaty. Każdą ratę czesnego trzeba analizować osobno, jeżeli harmonogram przewidywał płatność w ratach.

Podobne zasady analizy dat i rodzaju roszczenia mają znaczenie także przy innych starych należnościach, np. gdy chodzi o przedawnienie niezapłaconego rachunku albo przedawnienie czynszu dzierżawnego.

Jak liczyć termin przedawnienia długu wobec uczelni?

Zgodnie z art. 120 § 1 Kodeksu cywilnego bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Przy czesnym będzie to zwykle dzień następujący po terminie płatności wskazanym w umowie, regulaminie albo harmonogramie opłat. Jeżeli czesne było płatne w miesięcznych ratach, termin przedawnienia należy liczyć oddzielnie dla każdej raty.

Art. 118 Kodeksu cywilnego przewiduje, że jeżeli termin przedawnienia wynosi co najmniej 2 lata, koniec terminu przypada co do zasady na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata. Trzeba jednak uważać na przepisy przejściowe nowelizacji Kodeksu cywilnego z 2018 r., czyli art. 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw. W starszych stanach faktycznych sposób liczenia końca terminu może wymagać indywidualnego sprawdzenia.

Przykładowo, jeżeli rata czesnego stała się wymagalna 15 listopada 2009 r. i nie doszło do przerwania biegu przedawnienia ani do sprawy sądowej, należy badać, czy roszczenie nie przedawniło się z upływem właściwego 3-letniego terminu. Jeżeli jednak student w międzyczasie złożył pismo, w którym wprost prosił o rozłożenie tego konkretnego długu na raty, termin mógł zacząć biec od nowa.

Czy prośba o raty przerywa przedawnienie?

Tak, może tak być. Zgodnie z art. 123 § 1 pkt 2 Kodeksu cywilnego bieg przedawnienia przerywa się przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. Natomiast art. 124 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo.

Uznanie długu może mieć postać właściwą, np. ugody, albo niewłaściwą, czyli zachowania, z którego wynika świadomość istnienia długu. W praktyce za uznanie długu może zostać uznana prośba o rozłożenie należności na raty, prośba o umorzenie odsetek, propozycja spłaty albo podpisanie harmonogramu spłat. Znaczenie ma konkretna treść pisma. Jeżeli pismo zawierało jedynie prośbę o wyjaśnienie sprawy i dokumentów, bez potwierdzania długu, ocena może być inna.

Wezwanie z firmy windykacyjnej – co oznacza?

Wezwanie do zapłaty wysłane przez firmę windykacyjną nie jest wyrokiem, nakazem zapłaty ani tytułem wykonawczym. Firma windykacyjna może działać jako pełnomocnik uczelni albo jako nabywca wierzytelności. Jeżeli twierdzi, że kupiła dług, powinna wykazać podstawę nabycia wierzytelności. Z punktu widzenia dłużnika szczególnie ważne jest ustalenie, czy sprawa była wcześniej w sądzie.

Jeżeli otrzymujesz pismo od windykacji, możesz zażądać:

• wskazania podstawy prawnej i faktycznej długu,
• kopii umowy albo dokumentu, z którego wynika obowiązek zapłaty,
• harmonogramu opłat i dat wymagalności,
• szczegółowego wyliczenia należności głównej oraz odsetek,
• informacji, czy zapadł wyrok, nakaz zapłaty albo czy toczyła się egzekucja,
• dokumentu cesji wierzytelności, jeżeli firma windykacyjna twierdzi, że jest wierzycielem.

Nie należy natomiast pochopnie podpisywać ugody, odsyłać oświadczenia o uznaniu długu ani wpłacać symbolicznej kwoty tylko po to, aby „zatrzymać windykację”. Taka wpłata może być później przedstawiana jako potwierdzenie istnienia zadłużenia, choć jej skutki zależą od okoliczności.

Więcej o podobnych działaniach windykacyjnych przeczytasz w opracowaniu dotyczącym sytuacji, gdy stary dług kupiony przez firmę windykacyjną wraca po latach. Przy należnościach za usługi okresowe pomocne może być także omówienie, czym różni się przedawnienie długu telekomunikacyjnego.

Czy sąd uwzględni przedawnienie z urzędu?

Jeżeli dłużnikiem jest konsument, zastosowanie ma art. 117 § 2¹ Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. W sprawach konsumenckich sąd powinien więc brać przedawnienie pod uwagę z urzędu.

Nie oznacza to jednak, że dłużnik może biernie ignorować pismo z sądu. W sprzeciwie od nakazu zapłaty, odpowiedzi na pozew albo innym piśmie procesowym warto wyraźnie podnieść zarzut przedawnienia, wskazać daty wymagalności opłat i zakwestionować wysokość długu. Jeżeli pozwany nie odbierze korespondencji albo nie zareaguje w terminie, może dojść do uprawomocnienia się nakazu zapłaty, a wtedy sytuacja procesowa będzie znacznie trudniejsza.

Art. 117 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi natomiast, że po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Zrzeczenie się zarzutu przedawnienia dokonane przed upływem terminu jest nieważne. Wynika to wprost z art. 117 § 2 zdanie drugie Kodeksu cywilnego.

A jeśli uczelnia ma wyrok albo nakaz zapłaty?

Jeżeli uczelnia lub firma windykacyjna uzyskała prawomocny wyrok albo nakaz zapłaty, nie wystarczy badać samego pierwotnego terminu przedawnienia czesnego. Zgodnie z art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu albo ugodą zawartą przed sądem lub mediatorem przedawnia się co do zasady z upływem 6 lat. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe należne w przyszłości, roszczenia o świadczenia okresowe przedawniają się z upływem 3 lat.

Trzeba też uwzględnić czynności przerywające bieg przedawnienia. Zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw albo egzekwowania roszczeń danego rodzaju, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Zgodnie z art. 124 § 2 Kodeksu cywilnego, jeżeli przedawnienie zostało przerwane przez taką czynność, nie biegnie ono na nowo, dopóki postępowanie nie zostanie zakończone.

W sprawach zabezpieczonych rzeczowo zasady są jeszcze bardziej złożone. Inaczej analizuje się samo roszczenie pieniężne, a inaczej zabezpieczenie hipoteczne. Jeżeli problem dotyczy nieruchomości, pomocne może być omówienie, kiedy możliwe jest wykreślenie hipoteki przedawnionej.

Jak bezpiecznie odpowiedzieć na wezwanie do zapłaty?

Jeżeli nie masz pewności, czy dług wobec uczelni istnieje i czy nie jest przedawniony, odpowiedź powinna być ostrożna. Można napisać, że nie uznajesz roszczenia co do zasady ani wysokości, żądasz przedstawienia dokumentów i wskazujesz, że po ich otrzymaniu zajmiesz stanowisko. Jeżeli z dokumentów wynika, że termin przedawnienia minął, można powołać się na przedawnienie.

W piśmie lepiej unikać sformułowań takich jak: „proszę o raty”, „zapłacę, ale później”, „uznaję dług, proszę tylko o umorzenie odsetek”. Takie zwroty mogą być wykorzystane przeciwko dłużnikowi jako argument, że doszło do uznania roszczenia w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 2 Kodeksu cywilnego.

Przykłady

FAQ

Źródła

• Art. 117 § 2 i § 2¹, art. 118, art. 120 § 1, art. 123 § 1 pkt 1 i 2, art. 124 § 1 i 2, art. 125 § 1 oraz art. 481 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 160a ust. 7 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym.
• Art. 32 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw.
• Art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
• Art. 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw.