Ekwiwalent za deputat węglowy

Komu przysługuje ekwiwalent za deputat węglowy?

Podstawą prawną świadczenia jest art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”. Przepis ten przyznaje byłemu pracownikowi kolejowemu pobierającemu emeryturę albo rentę z tytułu niezdolności do pracy prawo do deputatu węglowego w ilości 1800 kg węgla kamiennego w formie ekwiwalentu pieniężnego, jeżeli emerytura lub renta została przyznana na podstawie przepisów emerytalno-rentowych. Prawo to może przysługiwać także członkom rodziny byłego pracownika kolejowego pobierającym po nim rentę rodzinną.

W praktyce oznacza to, że świadczenie nie jest zwykłym dodatkiem do każdej emerytury. Trzeba ustalić, czy dana osoba jest emerytem albo rencistą kolejowym w rozumieniu art. 74 ustawy oraz czy deputat węglowy przysługiwał jej w okresie zatrudnienia, z którego powstało prawo do emerytury albo renty.

Jeżeli chodzi o świadczenie należne byłemu pracownikowi kolejowemu, trzeba odróżnić samą emeryturę dla pracownika kolejowego od prawa do ekwiwalentu za deputat. Są to powiązane, ale odrębne kwestie: ZUS może przyznać emeryturę, a następnie oddzielnie badać, czy istnieją przesłanki do wypłaty deputatu.

Czy praca w PKP w latach 1980-1999 wystarczy do deputatu?

W opisanej sytuacji zasadnicze znaczenie ma to, z jakiej podstawy ZUS przyznał emeryturę. Jeżeli emerytura została przyznana ze względu na zatrudnienie kolejowe, w tym pracę w szczególnych warunkach, a w okresie zatrudnienia pracownik miał prawo do deputatu węglowego, to co do zasady istnieją podstawy do żądania ekwiwalentu na podstawie art. 74 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji PKP.

Jeżeli jednak ZUS uzna, że emerytura jest zwykłą emeryturą z powszechnego systemu i nie powstała z zatrudnienia kolejowego albo okresów równorzędnych z zatrudnieniem na kolei, może odmówić wypłaty ekwiwalentu. Wtedy rozstrzygające będą dokumenty z akt emerytalnych: decyzja ZUS, świadectwo pracy, świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, dokumenty płacowe oraz ewentualne zapisy o uprawnieniu do deputatu.

Art. 74 ust. 3 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji PKP rozszerza prawo do deputatu także na emeryta lub rencistę pobierającego emeryturę albo rentę z tytułu zatrudnienia w okresach równorzędnych z okresami zatrudnienia na kolei oraz na osobę, której przyznano kolejową emeryturę lub rentę w drodze wyjątku. Ten przepis ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy przebieg zatrudnienia nie ograniczał się wyłącznie do typowej pracy w strukturach PKP.

Kiedy ZUS wypłaca ekwiwalent za deputat węglowy?

Z art. 74 ust. 5 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji PKP wynika, że ekwiwalent pieniężny przyznaje i wypłaca organ rentowy, czyli najczęściej Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest to świadczenie wypłacane co miesiąc razem z każdą emeryturą.

Na podstawie art. 74 ust. 6 tej ustawy wypłata następuje w dwóch terminach:

• w marcu - za okres od 1 stycznia do 30 czerwca,
• we wrześniu - za okres od 1 lipca do 31 grudnia.

Jeżeli prawo do emerytury powstało w trakcie roku, ekwiwalent powinien odpowiadać okresowi, za który dana osoba spełniała warunki do świadczenia. W razie braku wypłaty nie należy zakładać, że ZUS wypłaci deputat automatycznie przy kolejnej waloryzacji. Najbezpieczniej złożyć pisemny wniosek o ustalenie prawa do ekwiwalentu i wypłatę należnych kwot.

Ile wynosi ekwiwalent za deputat?

Art. 74 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji PKP określa deputat jako równowartość 1800 kg węgla kamiennego rocznie. Świadczenie jest wypłacane w pieniądzu, a nie w naturze. Kwota może zmieniać się w poszczególnych latach, ponieważ zależy od zasad ustalania wartości pieniężnej deputatu przewidzianych w art. 74 ustawy oraz od danych cenowych stosowanych przy obliczaniu ekwiwalentu.

W decyzji lub informacji o wypłacie ZUS powinien wskazać kwotę świadczenia oraz okres, którego dotyczy wypłata. Jeżeli ZUS wypłacił emeryturę, ale pominął ekwiwalent, warto sprawdzić, czy w decyzji w ogóle odniesiono się do deputatu. Brak rozstrzygnięcia może wymagać osobnego wniosku.

Co zrobić, gdy ZUS nie wypłacił deputatu?

Najpierw warto złożyć do ZUS pisemny wniosek o ustalenie prawa do ekwiwalentu za deputat węglowy i o wypłatę należnego świadczenia od daty nabycia prawa. Wniosek powinien powoływać art. 74 ust. 1, ust. 3, ust. 5 i ust. 6 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji PKP oraz wskazywać, że w okresie zatrudnienia na kolei przysługiwało prawo do deputatu.

Do wniosku warto dołączyć:

• decyzję ZUS o przyznaniu emerytury lub renty,
• świadectwo pracy z PKP albo od kolejowego pracodawcy,
• świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, jeżeli emerytura została przyznana z tego tytułu,
• dokument potwierdzający prawo do deputatu węglowego w okresie zatrudnienia, np. zapis w świadectwie pracy, angażu, regulaminie wynagradzania albo innym dokumencie płacowym,
• korespondencję z ZUS, jeżeli wcześniej zgłaszano sprawę deputatu.

Jeżeli ZUS wyda decyzję odmowną, odwołanie wnosi się za pośrednictwem ZUS do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Termin wynosi miesiąc od dnia doręczenia decyzji, co wynika z art. 477⁹ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. W odwołaniu trzeba wskazać, z czym się nie zgadzamy, jakich dowodów żądamy i dlaczego przesłanki z art. 74 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji PKP są spełnione.

Czy ZUS może odmówić, mimo że deputat był wpisany w świadectwie pracy?

Tak, jest to możliwe, jeżeli ZUS uzna, że nie został spełniony inny warunek ustawowy. Sam wpis o deputacie w świadectwie pracy jest bardzo ważnym dowodem, ale nie zawsze kończy sprawę. ZUS może badać, czy emerytura lub renta została przyznana z tytułu zatrudnienia kolejowego albo okresów równorzędnych oraz czy świadczenie mieści się w zakresie art. 74 ust. 1 lub ust. 3 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji PKP.

W sytuacji osoby, która pracowała na PKP od 1980 r. do 1999 r., a następnie prowadziła działalność gospodarczą, kluczowe będzie uzasadnienie decyzji emerytalnej. Jeżeli ZUS przyznał wcześniejszą emeryturę właśnie ze względu na kolejowy staż pracy i warunki szczególne, argument za deputatem jest silniejszy. Jeżeli natomiast kolejowy staż był tylko jednym z wielu okresów ubezpieczenia, a prawo do emerytury nie powstało z tego zatrudnienia, sprawa wymaga dokładniejszej analizy.

FAQ

Podsumowanie

Jeżeli była pracownica PKP pracowała na kolei w latach 1980-1999, miała w tym okresie prawo do deputatu węglowego, a ZUS przyznał jej emeryturę z tytułu zatrudnienia kolejowego, w szczególności pracy w szczególnych warunkach, powinna wystąpić o ekwiwalent za deputat węglowy. Świadczenie nie jest wypłacane co miesiąc, lecz zasadniczo w marcu i we wrześniu.

Jeżeli ekwiwalent nie został wypłacony, należy sprawdzić decyzję ZUS i złożyć wniosek o ustalenie prawa do deputatu. W razie odmowy warto rozważyć odwołanie do sądu, ponieważ o wyniku sprawy często decydują szczegóły dokumentacji pracowniczej i emerytalnej.

Źródła

• Art. 74 ust. 1, ust. 3, ust. 5 i ust. 6 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”.
• Art. 477⁹ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.