Rozliczenie pracy i emerytury z Islandii w Polsce

Od czego zależy obowiązek rozliczenia w Polsce?

W opisanej sytuacji nie da się odpowiedzieć prawidłowo bez ustalenia, gdzie w poszczególnych latach miała Pani miejsce zamieszkania dla celów podatkowych, czyli rezydencję podatkową. To właśnie od tego zależy, czy w Polsce podlegała Pani nieograniczonemu czy tylko ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów. Natomiast według art. 3 ust. 1a tej ustawy za osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce uważa się osobę fizyczną, która:

• posiada w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), albo
• przebywa na terytorium Polski dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Z kolei art. 3 ust. 2a ustawy o PIT przewiduje, że osoby niemające miejsca zamieszkania w Polsce podlegają obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów osiąganych na terytorium Polski.

Te przepisy stosuje się z uwzględnieniem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, co wprost wynika z art. 4a ustawy o PIT.

Jak ustalić rezydencję podatkową między Polską a Islandią?

W relacjach Polska–Islandia nadal kluczowe znaczenie ma Konwencja między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Islandii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, podpisana w Reykjaviku 19 czerwca 1998 r.

Jeżeli z przepisów krajowych obu państw wynikałoby, że w tym samym czasie była Pani rezydentem podatkowym i Polski, i Islandii, stosuje się tzw. reguły kolizyjne z art. 4 tej konwencji. W uproszczeniu bada się kolejno:

1. gdzie ma Pani stałe miejsce zamieszkania,
2. z którym państwem ma Pani ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze (ośrodek interesów życiowych),
3. gdzie zazwyczaj Pani przebywa,
4. jakie ma Pani obywatelstwo,
5. a w ostateczności sprawę rozstrzygają właściwe władze obu państw w drodze wzajemnego porozumienia.

W praktyce trzeba więc przeanalizować osobno każdy rok: gdzie faktycznie Pani mieszkała, gdzie była rodzina, gdzie znajdował się majątek, rachunki, leczenie, aktywność życiowa i ile dni spędzała Pani w Polsce oraz w Islandii.

Jeżeli potrzebne jest porównanie zasad dla innych zagranicznych wpływów, warto zobaczyć też materiał o rozliczeniu zagranicznych dochodów.

Co z wynagrodzeniem za pracę wykonywaną w Islandii?

Zgodnie z art. 15 ust. 1 konwencji polsko-islandzkiej wynagrodzenie z pracy najemnej osoby mającej miejsce zamieszkania w jednym państwie podlega opodatkowaniu tylko w tym państwie, chyba że praca jest wykonywana w drugim państwie. Jeżeli praca jest wykonywana w drugim państwie, wynagrodzenie może być opodatkowane w tym drugim państwie.

To oznacza, że wynagrodzenie za pracę faktycznie wykonywaną w Islandii co do zasady podlega opodatkowaniu w Islandii. Pytanie o rozliczenie w Polsce pojawia się dopiero wtedy, gdy w danym roku była Pani polskim rezydentem podatkowym. Wówczas trzeba sprawdzić, czy i w jaki sposób Polska uwzględnia taki dochód przy rocznym PIT.

Jeżeli natomiast w danym roku była Pani rezydentem Islandii, a w Polsce miała tylko ograniczony obowiązek podatkowy, to polski fiskus zasadniczo nie ma podstaw do opodatkowania wynagrodzenia z pracy wykonywanej w Islandii.

Jak opodatkowana jest emerytura z Islandii?

W przypadku zwykłych emerytur podstawowe znaczenie ma art. 18 konwencji polsko-islandzkiej. Zgodnie z nim, z zastrzeżeniem art. 19 ust. 2, emerytury i inne podobne świadczenia wypłacane osobie mającej miejsce zamieszkania w umawiającym się państwie z tytułu wcześniejszej pracy najemnej podlegają opodatkowaniu tylko w tym państwie, w którym odbiorca ma miejsce zamieszkania.

W praktyce oznacza to:

• jeżeli miała Pani rezydencję podatkową w Polsce – zwykła emerytura z Islandii co do zasady podlega opodatkowaniu w Polsce,
• jeżeli miała Pani rezydencję podatkową w Islandii – zwykła emerytura z Islandii co do zasady podlega opodatkowaniu w Islandii.

Inaczej może być przy świadczeniach związanych ze służbą publiczną. Art. 19 ust. 2 konwencji przewiduje odrębne reguły dla emerytur wypłacanych przez państwo, jego jednostkę terytorialną lub władzę lokalną za usługi świadczone na rzecz tego państwa.

Tak samo trzeba ocenić polską emeryturę. W przypadku zwykłej emerytury z ZUS zasadniczo rozstrzygające będzie to, gdzie miała Pani miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w danym roku, chyba że chodzi o świadczenie objęte szczególnymi zasadami z art. 19 konwencji.

Jeżeli interesuje Panią węższy problem opodatkowania świadczenia zagranicznego, pomocny może być także artykuł o dochodach z IS.

Czy trzeba składać w Polsce zeznania za wszystkie lata 2006–2016?

Nie zawsze. Sama okoliczność, że pracowała Pani w Islandii i nie składała w Polsce zeznań, nie przesądza jeszcze o błędzie.

Jeżeli w tych latach była Pani rezydentem Islandii, a w Polsce osiągała tylko dochody podlegające opodatkowaniu lub poborowi przez polski płatnik zgodnie z polskimi przepisami, mogło się okazać, że nie miała Pani obowiązku wykazywania islandzkich zarobków w polskim PIT.

Jeżeli natomiast w części lub we wszystkich tych latach była Pani polskim rezydentem podatkowym, należy odtworzyć stan faktyczny rok po roku i sprawdzić:

• jakie dochody osiągnęła Pani w Polsce i w Islandii,
• czy polska emerytura była prawidłowo opodatkowana przez płatnika,
• czy islandzkie dochody powinny były być wykazane w Polsce,
• czy wystąpiła realna zaległość podatkowa, czy tylko formalny brak deklaracji.

W takich sprawach niekiedy problemem jest nie sam podatek, ale brak zeznania lub brak dokumentów potwierdzających zagraniczną rezydencję i opodatkowanie za granicą.

Co może grozić za brak rozliczenia w Polsce?

Konsekwencje zależą od tego, czy w Polsce w ogóle istniał obowiązek podatkowy i czy doszło do uszczuplenia podatku.

Jeżeli podatek w Polsce był należny, mogą wchodzić w grę:

• obowiązek złożenia zaległych zeznań lub ich korekt,
• zapłata zaległego podatku,
• odsetki za zwłokę naliczane według zasad z art. 53 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa,
• odpowiedzialność za wykroczenie skarbowe albo przestępstwo skarbowe, w zależności od kwoty i okoliczności, na podstawie ustawy z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy.

Jeżeli jednak podatek w Polsce nie był należny, bo w danych latach nie była Pani polskim rezydentem podatkowym, to nie można mówić o zaległości podatkowej z tytułu islandzkiej pracy czy islandzkiej emerytury.

Trzeba też pamiętać o przedawnieniu. Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe przedawnia się co do zasady z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Jednak w konkretnych sprawach bieg terminu może zostać zawieszony lub przerwany, więc nie wolno zakładać tego automatycznie bez sprawdzenia akt sprawy.

Jak postąpić praktycznie krok po kroku?

W podobnej sytuacji najbezpieczniej działać według następującego planu:

1. Ustalić rezydencję podatkową za każdy rok osobno – na podstawie faktycznego miejsca życia, pobytu i centrum interesów życiowych.
2. Zebrać dokumenty – islandzkie rozliczenia, decyzje o emeryturze, informacje od polskiego organu rentowego, certyfikat rezydencji, jeśli był wydawany, oraz dokumenty potwierdzające pobyt.
3. Sprawdzić, czy polska emerytura była rozliczana przez płatnika i czy z tego tytułu istniał jeszcze obowiązek złożenia własnego PIT.
4. Zweryfikować lata nieprzedawnione pod kątem ewentualnej zaległości w Polsce.
5. W razie błędów złożyć zaległe zeznania lub korekty, a gdy istnieje ryzyko odpowiedzialności karnoskarbowej – rozważyć złożenie czynnego żalu na podstawie art. 16 § 1 Kodeksu karnego skarbowego.

Jeśli organ podatkowy zacznie pytać o zagraniczne wpływy, istotne będzie udokumentowanie, że faktyczne miejsce zamieszkania dla celów podatkowych znajdowało się w Islandii.

Tabela: jak ocenić obowiązek w Polsce?

FAQ

Czy sama polska emerytura oznacza, że jestem rezydentem podatkowym Polski?

Nie. O rezydencji podatkowej nie decyduje samo pobieranie świadczenia z Polski, lecz rzeczywiste miejsce zamieszkania, centrum interesów życiowych i długość pobytu, oceniane według art. 3 ust. 1a ustawy o PIT oraz art. 4 konwencji z Islandią.

Czy muszę od razu składać PIT-y za wszystkie dawne lata?

Nie. Najpierw trzeba ustalić, czy w ogóle istniał obowiązek złożenia zeznań w Polsce za dany rok. Dopiero po tej analizie podejmuje się decyzję o korektach lub zaległych deklaracjach.

Czy islandzka emerytura zawsze jest opodatkowana w Polsce?

Nie. Zwykła emerytura z Islandii co do zasady jest opodatkowana tylko w państwie rezydencji odbiorcy, zgodnie z art. 18 konwencji polsko-islandzkiej.

Czy urząd może naliczyć odsetki po wielu latach?

Tak, ale tylko jeśli istnieje zaległość podatkowa. Trzeba też zbadać, czy zobowiązanie nie uległo przedawnieniu na podstawie art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej i czy bieg terminu nie został zawieszony albo przerwany.

Czy warto złożyć czynny żal?

Tak, jeśli po analizie okaże się, że doszło do niewykonania obowiązku podatkowego lub złożenia nierzetelnej deklaracji. Czynny żal może ograniczyć ryzyko odpowiedzialności karnoskarbowej, ale powinien być złożony prawidłowo i zanim organ udokumentuje naruszenie.

Źródła

• art. 3 ust. 1, ust. 1a, ust. 2a, art. 4a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
• art. 4, art. 15 ust. 1, art. 18, art. 19 ust. 2 Konwencji między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Islandii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, podpisanej w Reykjaviku 19 czerwca 1998 r.
• art. 53 § 1 oraz art. 70 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa
• art. 16 § 1 ustawy z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy