Roszczenie FGŚP wobec pracodawcy a przedawnienie

Na czym polega roszczenie FGŚP wobec pracodawcy?

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych służy zaspokajaniu określonych roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Obecnie podstawą jest ustawa z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Jeżeli środki zostaną wypłacone pracownikom, na podstawie art. 23 ust. 1 tej ustawy z mocy prawa przechodzą na właściwy organ roszczenia wobec pracodawcy, likwidatora, syndyka albo innego podmiotu zobowiązanego do ich zwrotu.

W starszych sprawach, w których wypłata nastąpiła przed wejściem w życie ustawy z 2006 r., znaczenie może mieć art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Mechanizm był podobny: po wypłacie świadczeń Fundusz wstępował w roszczenia pracowników wobec pracodawcy. Dlatego w sprawach sprzed wielu lat trzeba sprawdzić nie tylko aktualne przepisy, ale też datę wypłaty, podstawę wydanego dokumentu i dalsze czynności Funduszu.

Najważniejsze praktyczne rozróżnienie jest następujące: czym innym są składki na FGŚP, a czym innym roszczenie FGŚP o zwrot pieniędzy wypłaconych pracownikom. Składki są należnościami publicznoprawnymi, natomiast zwrot wypłaconych świadczeń jest co do zasady roszczeniem regresowym wynikającym z przejścia roszczeń pracowniczych na Fundusz.

Jak ustalić termin przedawnienia roszczenia FGŚP?

Nie da się bezpiecznie odpowiedzieć na pytanie o przedawnienie bez sprawdzenia dokumentów. W praktyce trzeba ustalić przede wszystkim:

• kiedy FGŚP wypłacił świadczenia pracownikom,
• kiedy roszczenie wobec pracodawcy albo wspólnika stało się wymagalne,
• czy Fundusz uzyskał wyrok, nakaz zapłaty, administracyjny tytuł wykonawczy albo inny tytuł egzekucyjny,
• czy prowadzono egzekucję sądową lub administracyjną,
• czy dłużnik uznał dług, zawarł ugodę, wnioskował o raty albo dokonał częściowej zapłaty.

Jeżeli FGŚP dochodzi roszczenia regresowego jako następca roszczeń pracowniczych, trzeba zbadać, jaki był pierwotny charakter tych roszczeń oraz czy doszło już do ich stwierdzenia tytułem. Inaczej liczy się przedawnienie roszczenia jeszcze niestwierdzonego orzeczeniem, a inaczej roszczenia potwierdzonego prawomocnym orzeczeniem sądu.

Ogólna reguła z art. 118 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny przewiduje obecnie 6-letni termin przedawnienia, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej termin 3-letni. Zgodnie z art. 118 zdanie drugie Kodeksu cywilnego koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata.

Jeżeli jednak roszczenie FGŚP zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, ugodą sądową, ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd albo orzeczeniem innego właściwego organu, stosuje się art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego. Obecnie takie roszczenie przedawnia się co do zasady z upływem 6 lat. Jeżeli obejmuje świadczenia okresowe należne w przyszłości, te przyszłe świadczenia okresowe przedawniają się z upływem 3 lat.

Czy w sprawach sprzed 2018 r. nadal obowiązuje 10-letni termin?

Do 8 lipca 2018 r. art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego przewidywał 10-letni termin przedawnienia roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem albo innym tytułem wskazanym w tym przepisie. Od 9 lipca 2018 r., po zmianie Kodeksu cywilnego dokonanej ustawą z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, podstawowy termin wynosi 6 lat.

Przepisy przejściowe mają duże znaczenie. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej z dnia 13 kwietnia 2018 r. do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy i jeszcze nieprzedawnionych stosuje się od 9 lipca 2018 r. nowe przepisy o przedawnieniu. Jednocześnie art. 5 ust. 2 tej ustawy przewiduje, że jeżeli zgodnie z nowym brzmieniem Kodeksu cywilnego termin jest krótszy niż dotychczasowy, bieg terminu rozpoczyna się 9 lipca 2018 r.; jeżeli jednak przedawnienie nastąpiłoby wcześniej według starych przepisów, przedawnienie następuje z upływem wcześniejszego terminu.

W praktyce oznacza to, że w starej sprawie nie wystarczy policzyć automatycznie 10 lat od daty pisma z FGŚP. Trzeba ustalić, czy dług był stwierdzony tytułem, czy termin zdążył upłynąć przed 9 lipca 2018 r., a jeżeli nie, jak zadziałały przepisy przejściowe oraz czy po drodze doszło do przerwania albo zawieszenia biegu przedawnienia.

Wpływ egzekucji komorniczej na przedawnienie

Jeżeli wierzyciel skierował sprawę do komornika, zastosowanie może mieć art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem bieg przedawnienia przerywa każda czynność przed sądem albo innym organem powołanym do egzekwowania roszczeń danego rodzaju, jeżeli została podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia albo zabezpieczenia roszczenia.

Po przerwaniu przedawnienia termin biegnie na nowo na podstawie art. 124 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli przerwanie nastąpiło przez czynność w postępowaniu sądowym albo egzekucyjnym, zgodnie z art. 124 § 2 Kodeksu cywilnego przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie nie zostanie zakończone.

Oznacza to, że sama wieloletniość długu nie przesądza jeszcze o przedawnieniu. Jeżeli w międzyczasie wszczynano egzekucję, składano kolejne wnioski egzekucyjne albo prowadzono czynności zmierzające do wyegzekwowania należności, termin mógł zostać przerwany i liczony od nowa. Nie każda czynność techniczna ma jednak takie znaczenie, dlatego trzeba sprawdzić akta egzekucyjne, datę wszczęcia egzekucji, datę jej umorzenia oraz to, czy dłużnik został prawidłowo zawiadomiony o czynnościach.

Odpowiedzialność wspólnika spółki jawnej za dług wobec FGŚP

Jeżeli pracodawcą była spółka jawna, trzeba uwzględnić przepisy ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych. Zgodnie z art. 22 § 2 Kodeksu spółek handlowych każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką.

Odpowiedzialność wspólnika ma charakter subsydiarny. Wynika to z art. 31 § 1 Kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika, jeżeli egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Jednocześnie art. 31 § 2 Kodeksu spółek handlowych pozwala wierzycielowi wytoczyć powództwo przeciwko wspólnikowi, zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.

Zakończenie działalności, rozwiązanie spółki albo jej wykreślenie z rejestru nie oznacza automatycznie wygaśnięcia długów powstałych wcześniej. Były wspólnik może więc nadal odpowiadać za zobowiązania spółki, jeżeli roszczenie nie wygasło i nie jest skutecznie przedawnione.

Składki na FGŚP a zwrot świadczeń wypłaconych pracownikom

Wiele nieporozumień wynika z utożsamiania dwóch różnych należności. Składki na FGŚP są rozliczane podobnie jak składki na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych do składek na FGŚP stosuje się odpowiednio część przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne. Z kolei art. 24 ust. 4 tej ustawy przewiduje obecnie 5-letni termin przedawnienia należności z tytułu składek, liczony od dnia, w którym stały się wymagalne.

To nie oznacza jednak, że 5-letni termin automatycznie obejmuje roszczenie FGŚP o zwrot świadczeń wypłaconych pracownikom w razie niewypłacalności pracodawcy. Takie roszczenie ma inną podstawę prawną i wymaga odrębnej analizy. Jeżeli więc pismo z Funduszu dotyczy kwoty wypłaconej pracownikom, nie należy oceniać sprawy wyłącznie przez pryzmat przedawnienia składek.

Co zrobić, gdy FGŚP albo komornik dochodzi starego długu?

W pierwszej kolejności należy zażądać od wierzyciela albo komornika kopii dokumentów potwierdzających podstawę dochodzenia należności. Chodzi zwłaszcza o tytuł egzekucyjny, klauzulę wykonalności, dokumenty wszczęcia egzekucji, wykaz czynności egzekucyjnych oraz postanowienia o umorzeniu wcześniejszych postępowań.

Jeżeli sprawa jest u komornika, dłużnik powinien ustalić, jaki sąd nadał klauzulę wykonalności i jaki tytuł jest wykonywany. Jeżeli roszczenie jest przedawnione, w zależności od etapu sprawy może wchodzić w grę podniesienie zarzutu przedawnienia, powództwo przeciwegzekucyjne na podstawie art. 840 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego albo inne pismo procesowe. Dobór środka zależy od tego, czy istnieje tytuł wykonawczy, czy egzekucja trwa oraz jakie zarzuty można wykazać dokumentami.

Jeżeli sprawa dotyczy egzekucji zabezpieczonej hipoteką, warto pamiętać, że przedawnienie roszczenia osobistego nie zawsze automatycznie usuwa zabezpieczenie z księgi wieczystej. Praktyczne znaczenie może mieć wtedy osobna analiza zasad dotyczących hipoteki i ewentualne wykreślenie hipoteki.

FAQ

Źródła

• Art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy.
• Art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy.
• Art. 118, art. 123 § 1 pkt 1, art. 124 § 1 i § 2 oraz art. 125 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw.
• Art. 22 § 2 i art. 31 § 1-2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.
• Art. 24 ust. 4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Art. 840 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.