Niespłacony kredyt sprzed 10 lat – czy dług się przedawnił?

Po 10 latach dług nie zawsze jest przedawniony

W opisanej sytuacji nie da się odpowiedzieć pewnie wyłącznie na podstawie samego upływu czasu. O tym, czy roszczenie banku albo funduszu sekurytyzacyjnego jest przedawnione, decydują przede wszystkim: data wymagalności, treść umowy, ewentualne wypowiedzenie kredytu, postępowanie sądowe, egzekucyjne oraz to, czy doszło do uznania długu.

Podstawą jest art. 117 § 1 i § 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu, a po upływie terminu przedawnienia dłużnik może uchylić się od zaspokojenia roszczenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. W relacji przeciwko konsumentowi sąd bada przedawnienie z urzędu – wynika to z art. 117 § 2(1) Kodeksu cywilnego.

Jeżeli kredyt został zaciągnięty prywatnie, a bank dochodzi roszczenia od konsumenta, to ochrona dłużnika jest dziś większa niż kilka lat temu. Nadal jednak trzeba ustalić, na jakim etapie jest sprawa.

Jaki jest termin przedawnienia kredytu?

Co do zasady roszczenia banku wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej przedawniają się po 3 latach na podstawie art. 118 Kodeksu cywilnego. Dotyczy to zarówno niespłaconych rat, jak i roszczenia o zwrot całej niespłaconej kwoty po skutecznym wypowiedzeniu umowy.

Kluczowy jest art. 120 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. W praktyce:

• dla każdej niespłaconej raty termin może biec od dnia jej wymagalności,
• jeżeli bank wypowiedział umowę i postawił cały kredyt w stan natychmiastowej wymagalności – termin dla całego niespłaconego zadłużenia biegnie od daty wymagalności wskazanej po wypowiedzeniu.

Ważna jest też zmiana przepisów od 9 lipca 2018 r. Na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw do roszczeń, które w tym dniu nie były jeszcze przedawnione, stosuje się nowe terminy. Obecnie ogólny termin przedawnienia wynosi 6 lat, ale dla roszczeń związanych z działalnością gospodarczą nadal wynosi 3 lata. Zasada końca terminu na ostatni dzień roku kalendarzowego, przewidziana w art. 118 zdanie drugie Kodeksu cywilnego, nie ma jednak znaczenia, gdy termin jest krótszy niż 2 lata.

W sprawach kredytowych najczęściej nie liczy się już dawnych 10 lat, lecz 3 lata albo – jeśli zapadło orzeczenie sądu – 6 lat.

Co przerywa bieg przedawnienia?

Nie wystarczy więc zapytać, ile czasu minęło. Trzeba sprawdzić, czy bieg przedawnienia nie został przerwany. Zgodnie z art. 123 § 1 Kodeksu cywilnego bieg przedawnienia przerywa się:

• przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw albo egzekwowania roszczeń danego rodzaju, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia,
• przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje,
• przez wszczęcie mediacji.

Po każdym przerwaniu termin biegnie na nowo – art. 124 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli przerwanie nastąpiło przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym właściwym organem, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone – art. 124 § 2 Kodeksu cywilnego.

W praktyce przedawnienie mogą przerwać m.in.:

• pozew banku lub funduszu,
• wniosek o nadanie klauzuli wykonalności,
• wniosek egzekucyjny do komornika,
• pisemne uznanie długu, ugoda, częściowa spłata zaległości – o ile z okoliczności wynika uznanie roszczenia.

Dlatego nie należy pochopnie kontaktować się z wierzycielem i składać oświadczeń o spłacie „gdy tylko będzie to możliwe”, jeśli wcześniej nie zostanie ustalone, czy roszczenie nie jest już przedawnione.

Jeżeli był wyrok lub nakaz zapłaty, termin liczy się inaczej

Jeżeli bank albo inny wierzyciel uzyskał prawomocny wyrok, nakaz zapłaty albo ugodę sądową, zastosowanie ma art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego. Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub ugodą zawartą przed sądem przedawnia się z upływem 6 lat, nawet jeżeli wcześniej termin był krótszy. Jeżeli orzeczenie obejmuje świadczenia okresowe należne w przyszłości, roszczenia o te przyszłe świadczenia przedawniają się po 3 latach.

To oznacza, że nawet bardzo stary kredyt może być nadal dochodzony, jeśli po drodze zapadło orzeczenie i później bieg terminu był znowu przerywany, np. przez egzekucję.

Jak sprawdzić, czy dług jest przedawniony?

Najbezpieczniej ustalać to etapami, na podstawie dokumentów, a nie samych przypuszczeń.

W praktyce warto:

1. wystąpić do banku albo obecnego wierzyciela o historię zadłużenia, informację o cesji, wypowiedzeniu umowy i podstawie dochodzenia roszczenia,
2. sprawdzić korespondencję na dawnych adresach,
3. ustalić, czy nie toczyła się egzekucja komornicza,
4. jeżeli istnieje sygnatura sprawy – przejrzeć akta sądowe.

Jeżeli pojawił się już nakaz zapłaty, trzeba ocenić, czy można skorzystać ze środków procesowych właściwych dla konkretnego stanu sprawy, np. sprzeciwu, zarzutów, wniosku o przywrócenie terminu albo powództwa przeciwegzekucyjnego. To zależy od tego, czy orzeczenie było doręczone prawidłowo i czy egzekucja już trwa.

Czy komornik może zająć mieszkanie?

Komornik nie działa dlatego, że dług istnieje. Musi mieć tytuł wykonawczy, czyli np. prawomocny nakaz zapłaty zaopatrzony w klauzulę wykonalności – art. 776 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Jeżeli mieszkanie zostało kupione już po ślubie do majątku wspólnego, odpowiedzialność za ten majątek zależy od tego, czy wierzytelność może być zaspokojona także z majątku wspólnego. Podstawą jest art. 41 § 1 i § 2 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Zgodnie z art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli jeden z małżonków zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego. Natomiast według art. 41 § 2, jeżeli zgody nie było, wierzyciel może co do zasady prowadzić egzekucję z majątku osobistego dłużnika, wynagrodzenia za pracę, dochodów z działalności zarobkowej oraz niektórych praw majątkowych.

W Pani przypadku dług powstał jeszcze przed zawarciem małżeństwa. Co do zasady zobowiązanie zaciągnięte przed ślubem obciąża majątek osobisty dłużnika. Sam fakt zawarcia małżeństwa nie przenosi starego długu na drugiego małżonka.

Jeżeli jednak dłużnik jest właścicielem udziału w nieruchomości albo nieruchomość stanowi jego majątek osobisty, egzekucja z takiego składnika może być możliwa. Każdorazowo trzeba badać dokładny stan własności oraz moment nabycia nieruchomości.

Czy rozdzielność majątkowa rozwiązuje problem?

Rozdzielność majątkowa nie powoduje wygaśnięcia długu i nie unieważnia zobowiązania. Może natomiast ograniczyć ryzyko dotyczące przyszłych zakupów do majątku wspólnego, jeśli zostanie ustanowiona zanim zostanie nabyty nowy składnik majątkowy.

Podstawą jest art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć, ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową.

Jeżeli planują Państwo zakup kolejnego mieszkania, to nabycie go przez męża do jego majątku osobistego po ustanowieniu rozdzielności może ograniczyć ryzyko związane z Pani dawnym długiem. Nie będzie to jednak skuteczne wobec czynności już dokonanych ani wobec majątku, który już należy do dłużnika.

Trzeba też pamiętać, że czynności podejmowane wyłącznie po to, by pokrzywdzić wierzyciela, mogą być oceniane przez pryzmat skargi pauliańskiej na podstawie art. 527 § 1 Kodeksu cywilnego. Dlatego planowane działania majątkowe powinny być poprzedzone analizą realnego stanu zadłużenia.

Czy mąż może wziąć kredyt bez Pani?

Co do zasady tak, ale zależy to od polityki banku i ustroju majątkowego małżonków. Przy rozdzielności majątkowej bank zwykle bada wyłącznie sytuację kredytową wnioskodawcy, choć może pytać o stan cywilny i zobowiązania gospodarstwa domowego. Przy wspólności ustawowej część banków oczekuje udziału współmałżonka albo przynajmniej jego zgody, zwłaszcza przy kredycie hipotecznym.

To nie jest kwestia samego przedawnienia, lecz zdolności kredytowej i wewnętrznych procedur banku. Dawny dług może wpływać na ocenę sytuacji finansowej, jeżeli jest widoczny w bazach lub istnieje aktywne postępowanie.

Co robić praktycznie krok po kroku?

1. Nie zakładać, że dług „sam zniknął” tylko dlatego, że minęło 10 lat.
2. Ustalić, kto jest dziś wierzycielem: bank, fundusz albo inny podmiot po cesji.
3. Zażądać informacji o wypowiedzeniu umowy, saldzie, podstawie naliczania odsetek i przebiegu dochodzenia roszczenia.
4. Sprawdzić, czy był sąd i komornik.
5. Nie podpisywać ugody i nie składać pochopnych oświadczeń, dopóki nie zostanie ocenione przedawnienie.
6. Przed zakupem nieruchomości i ewentualną rozdzielnością majątkową przeanalizować stan majątkowy małżonków.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak bardzo wynik sprawy zależy od dat i wcześniejszych działań wierzyciela.

FAQ

Czy po 10 latach kredyt zawsze jest przedawniony?

Nie. Trzeba ustalić datę wymagalności, wypowiedzenie umowy, ewentualny wyrok oraz to, czy bieg przedawnienia był przerywany na podstawie art. 123 Kodeksu cywilnego.

Czy przedawniony dług znika?

Nie. Dług co do zasady nadal istnieje jako zobowiązanie naturalne, ale wierzyciel nie powinien skutecznie przymusowo dochodzić zapłaty, jeżeli można podnieść zarzut przedawnienia albo sąd bierze je pod uwagę z urzędu wobec konsumenta.

Czy częściowa wpłata może zaszkodzić?

Tak, bo może zostać potraktowana jako uznanie roszczenia, które przerywa bieg przedawnienia w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Zanim wpłaci się jakąkolwiek kwotę, warto przeanalizować sprawę.

Czy komornik może wejść na konto bez wyroku?

Nie. Komornik musi działać na podstawie tytułu wykonawczego, zgodnie z art. 776 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy rozdzielność majątkowa ochroni obecne mieszkanie?

Nie zawsze. Rozdzielność działa na przyszłość i nie usuwa istniejącego długu. Oceny wymaga, kiedy i do jakiego majątku nieruchomość została nabyta oraz z czego wierzyciel może prowadzić egzekucję.

Źródła

• art. 117, art. 118, art. 120 § 1, art. 123, art. 124, art. 125, art. 527 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 41 § 1–2, art. 47 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 776 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 5 ustawy z 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw
• uchwała Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2005 r., III CZP 42/04 – w zakresie rozróżnienia świadczeń okresowych i jednorazowych płatnych w ratach