Wyrok oczny a zaoczny – jak się odwołać?

Czy w Kodeksie postępowania cywilnego istnieje wyrok oczny?

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego nie posługuje się pojęciem „wyroku ocznego”. W praktyce takim określeniem nazywa się zwykły wyrok, czyli wyrok, który nie został wydany jako wyrok zaoczny.

Znaczenie ma więc nie samo potoczne określenie, lecz to, czy w sentencji albo w komparycji orzeczenia wskazano, że jest to „wyrok zaoczny”. Jeżeli takiej informacji nie ma, a z okoliczności sprawy nie wynika, że sąd wydał wyrok zaoczny, należy przyjmować, że chodzi o zwykły wyrok zaskarżany w trybie apelacji.

Wątpliwości mogą pojawić się zwłaszcza wtedy, gdy wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym, bez obecności stron na sali sądowej. Sam fakt, że strony nie były obecne przy wydaniu albo ogłoszeniu wyroku, nie oznacza jeszcze, że wyrok jest zaoczny.

Wyrok wydany na posiedzeniu niejawnym a wyrok zaoczny

Wyrok wydany na posiedzeniu niejawnym nie jest automatycznie wyrokiem zaocznym. Kodeks postępowania cywilnego przewiduje sytuacje, w których sąd może rozpoznać sprawę albo wydać rozstrzygnięcie bez przeprowadzania kolejnej rozprawy.

Na podstawie art. 148¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, jeżeli pozwany uznał powództwo albo gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów sąd uzna, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Ograniczenie wynika jednak z art. 148¹ § 3 Kodeksu postępowania cywilnego: co do zasady rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie jest dopuszczalne, jeżeli strona w pierwszym piśmie procesowym złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, chyba że pozwany uznał powództwo.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego sąd może też zamknąć rozprawę na posiedzeniu niejawnym, jeżeli wcześniej umożliwi stronom zajęcie stanowiska na piśmie. Podstawą jest art. 224 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego. W takim przypadku wyrok nadal pozostaje zwykłym wyrokiem, jeżeli nie zostały spełnione warunki wydania wyroku zaocznego.

Jeżeli wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym, istotne jest doręczenie orzeczenia. Zgodnie z art. 331 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wyrok wydany na posiedzeniu niejawnym sąd doręcza stronom z urzędu. Od tego doręczenia mogą zależeć dalsze terminy, w szczególności termin na złożenie wniosku o uzasadnienie.

Kiedy sąd wydaje wyrok zaoczny?

Wyrok zaoczny to odrębna instytucja procesowa. Zgodnie z art. 339 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego sąd może wydać wyrok zaoczny, jeżeli pozwany nie stawił się na posiedzenie wyznaczone na rozprawę albo mimo stawienia się nie bierze udziału w rozprawie. W aktualnym modelu postępowania istotne są także pisma procesowe pozwanego, zwłaszcza odpowiedź na pozew, jeżeli sąd zobowiązał do jej złożenia.

Praktycznie oznacza to, że wyrok zaoczny jest związany z biernością pozwanego. Nie każdy wyrok wydany bez obecności strony jest zaoczny. Jeżeli strona brała udział w sprawie, składała pisma, zajmowała stanowisko albo sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie przepisów ogólnych, najczęściej mamy do czynienia ze zwykłym wyrokiem.

Wyrok zaoczny powinien być wyraźnie oznaczony jako „wyrok zaoczny”. Jeżeli dokument otrzymany z sądu zawiera jedynie oznaczenie „wyrok”, bez wskazania, że jest zaoczny, należy bardzo ostrożnie podchodzić do składania sprzeciwu. W typowej sytuacji właściwą drogą będzie wniosek o uzasadnienie, a następnie apelacja.

Jak odwołać się od zwykłego wyroku?

Od wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja. Wynika to z art. 367 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Apelację od wyroku sądu rejonowego rozpoznaje sąd okręgowy, a apelację od wyroku sądu okręgowego jako sądu pierwszej instancji rozpoznaje sąd apelacyjny, co wynika z art. 367 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

Przed wniesieniem apelacji trzeba co do zasady złożyć wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. Zgodnie z art. 328 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego pisemne uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, zgłoszony w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku. Jeżeli wyrok doręcza się z urzędu, termin tygodniowy liczy się od dnia doręczenia wyroku.

We wniosku należy wskazać, czy uzasadnienie ma dotyczyć całości wyroku, czy tylko jego części. Obowiązek ten wynika z art. 328 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego. To ważne, ponieważ zakres wniosku może mieć później wpływ na zakres zaskarżenia.

Opłata od wniosku o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem wynosi 100 zł. Podstawą jest art. 25b ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Jeżeli następnie zostanie wniesiona apelacja, opłatę tę zalicza się na poczet opłaty od środka zaskarżenia, zgodnie z art. 25b ust. 2 tej ustawy.

Apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok. Zgodnie z art. 369 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego termin na wniesienie apelacji wynosi 2 tygodnie od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem. Jeżeli sąd przedłużył termin do sporządzenia pisemnego uzasadnienia, zastosowanie może mieć art. 369 § 1¹ Kodeksu postępowania cywilnego, który przewiduje termin 3 tygodni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem.

Kiedy wnosi się sprzeciw od wyroku?

Sprzeciw nie służy do zaskarżania każdego wyroku. Zgodnie z art. 344 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego pozwany, przeciwko któremu zapadł wyrok zaoczny, może złożyć sprzeciw w terminie 2 tygodni od doręczenia mu wyroku. To środek właściwy dla pozwanego, a nie ogólny sposób odwołania od każdego niekorzystnego wyroku.

Jeżeli strona pomyli tryb i zamiast apelacji złoży sprzeciw od zwykłego wyroku, ryzykuje utratę terminu do właściwego środka zaskarżenia. Dlatego przed podjęciem działania trzeba ustalić, czy dokument z sądu jest rzeczywiście wyrokiem zaocznym, czy zwykłym wyrokiem.

Czy w nagłówku musi być napisane, że wyrok jest niezaoczny?

Nie. Kodeks postępowania cywilnego nie wymaga, aby zwykły wyrok był oznaczany jako „niezaoczny” albo „oczny”. Takie określenie nie funkcjonuje jako ustawowa nazwa orzeczenia. W praktyce zwykły wyrok jest po prostu oznaczany jako „wyrok”.

Odmiennie wygląda sytuacja przy wyroku zaocznym. Ponieważ wyrok zaoczny wywołuje szczególne skutki procesowe, w tym możliwość wniesienia sprzeciwu przez pozwanego na podstawie art. 344 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, powinien być oznaczony jako wyrok zaoczny i doręczony z odpowiednim pouczeniem.

Co zrobić po otrzymaniu wyroku z sądu?

Po otrzymaniu wyroku należy najpierw sprawdzić: nazwę orzeczenia, datę doręczenia, pouczenie sądu oraz to, czy wyrok został wydany w pierwszej czy w drugiej instancji. Od tego zależy dalsza procedura.

Jeżeli chodzi o wyrok sądu pierwszej instancji i nie jest on zaoczny, standardowe kroki są następujące:

1. ustalić datę ogłoszenia albo doręczenia wyroku,
2. w terminie 7 dni złożyć wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem,
3. uiścić opłatę 100 zł od wniosku,
4. po otrzymaniu uzasadnienia ocenić podstawy apelacji,
5. wnieść apelację do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, z zachowaniem terminu z art. 369 § 1 albo art. 369 § 1¹ Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli sprawa jest już po apelacji, sytuacja jest inna. W określonych sprawach może wchodzić w grę skarga kasacyjna, ale tylko przy spełnieniu szczególnych warunków z art. 398¹ i następnych Kodeksu postępowania cywilnego. Więcej o takim problemie wyjaśnia omówienie: skarga kasacyjna gdy apelacja oddalona.

FAQ

Źródła

• Art. 148¹, art. 224 § 3, art. 328, art. 331 § 1, art. 339, art. 344, art. 367 i art. 369 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 25b ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.