Odzyskanie pieniędzy za niezrealizowane usługi medyczne

Co zrobić, gdy spółka medyczna pobrała pieniądze i nie wykonała usługi?

W opisanej sytuacji najpierw trzeba oddzielić dwie płaszczyzny: odpowiedzialność cywilną za niewykonanie umowy oraz ewentualną odpowiedzialność karną za oszustwo. Jeżeli prywatna spółka medyczna przyjęła 8000 zł za pakiet świadczeń zdrowotnych, a następnie odwołała wizytę, przestała odbierać telefony i zamknęła siedzibę, klient ma podstawy, aby żądać zwrotu zapłaconej kwoty. Co do zasady nie trzeba czekać biernie na dalszy rozwój wydarzeń.

Praktycznie należy zacząć od zebrania dowodów: umowy, regulaminu, potwierdzenia płatności, wiadomości SMS i e-mail, notatek z rozmów telefonicznych, informacji o odwołaniu wizyty, zdjęć zamkniętej placówki oraz wydruków z KRS lub CEIDG. Następnie warto wysłać do spółki wezwanie do wykonania umowy albo zwrotu pieniędzy w określonym terminie, np. 7 lub 14 dni. Pismo najlepiej wysłać listem poleconym, ePUAP, e-doręczeniem, jeżeli jest dostępne, oraz dodatkowo e-mailem.

Podstawą roszczeń cywilnych może być w szczególności niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Zgodnie z art. 471 Kodeksu cywilnego dłużnik odpowiada za szkodę wynikłą z niewykonania albo nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że wykaże, iż nastąpiło to z przyczyn, za które nie ponosi odpowiedzialności. W sprawach podobnych do odzyskiwania środków od nierzetelnego kontrahenta znaczenie ma także właściwe sformułowanie żądania, czego przykładem może być problem opisany jako odstąpienie + niezwrócona zaliczka.

Wezwanie do zapłaty, odstąpienie od umowy i pozew

Jeżeli spółka nie wykonuje świadczeń, nie podaje realnego terminu wizyty albo faktycznie zaprzestała działalności, w piśmie można zażądać zwrotu całej wpłaconej kwoty. W zależności od treści umowy może to być połączone z odstąpieniem od umowy, wypowiedzeniem umowy albo żądaniem zwrotu świadczenia z powodu niewykonania usługi. Przy umowach wzajemnych istotne mogą być art. 491 i 494 Kodeksu cywilnego, które regulują skutki zwłoki i zwrot świadczeń po odstąpieniu od umowy.

W wezwaniu warto wskazać: datę zawarcia umowy, kwotę wpłaty, niewykonane świadczenia, okoliczności odwołania wizyty, numer rachunku do zwrotu oraz termin zapłaty. Po bezskutecznym upływie terminu można dochodzić roszczenia w sądzie. Do kwoty głównej można doliczyć odsetki ustawowe za opóźnienie, liczone od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, najczęściej po upływie terminu wskazanego w wezwaniu do zapłaty.

Jeżeli płatność była kartą, warto równolegle zapytać bank o procedurę chargeback. Nie zastępuje ona roszczenia cywilnego, ale czasem pozwala szybciej odzyskać środki. Podobne mechanizmy dowodowe i reklamacyjne pojawiają się w sprawach takich jak zakup OLX bez dostawy albo zakup produktu niezgodnego z opisem, choć każda z tych sytuacji ma inną podstawę prawną.

Czy w takiej sprawie można złożyć zawiadomienie o oszustwie?

Tak, ale trzeba pamiętać o jednej ważnej zasadzie: samo niewykonanie umowy nie oznacza jeszcze oszustwa. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa jest uzasadnione wtedy, gdy można wskazać okoliczności sugerujące, że przedstawiciele spółki już w chwili zawierania umowy wiedzieli, że świadczenia nie zostaną wykonane, albo świadomie wprowadzali klienta w błąd co do sytuacji placówki, dostępności lekarzy lub realnej możliwości realizacji usług.

Zgodnie z art. 286 § 1 Kodeksu karnego: „Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8”.

Do zawiadomienia warto dołączyć kopie dokumentów i opisać, dlaczego zachowanie spółki mogło być celowe: zawarcie umowy tuż przed zamknięciem placówki, brak opłacania lekarzy, masowe odwoływanie wizyt, brak kontaktu, usunięcie numerów telefonów, brak informacji o zwrocie pieniędzy, dalsze zawieranie umów mimo braku możliwości działania. Podobny problem oceny wprowadzenia klienta w błąd występuje także przy sprawach takich jak nieuczciwy pośrednik + kredyt.

Zawiadomienie można złożyć pisemnie w prokuraturze albo na policji. Warto wskazać, że pokrzywdzony żąda naprawienia szkody. Trzeba jednak liczyć się z tym, że postępowanie karne może trwać długo, a jego umorzenie nie przekreśla automatycznie drogi cywilnej. Jeżeli organy ścigania uznają, że sprawa ma wyłącznie charakter cywilny, nadal można wytoczyć powództwo o zapłatę.

Co, jeżeli spółka medyczna jest w upadłości albo restrukturyzacji?

Jeżeli pojawia się informacja, że spółka upadła albo jest niewypłacalna, trzeba sprawdzić jej dane w Krajowym Rejestrze Sądowym oraz w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. KRZ jest jawny i pozwala wyszukiwać informacje o podmiotach, wobec których toczą się lub toczyły postępowania upadłościowe i restrukturyzacyjne.

Jeżeli ogłoszono upadłość, wierzyciel co do zasady powinien zgłosić wierzytelność syndykowi za pośrednictwem systemu KRZ. Termin wynika z obwieszczenia o ogłoszeniu upadłości, a w praktyce najczęściej jest krótki, dlatego nie warto zwlekać. Do zgłoszenia należy dołączyć dokumenty potwierdzające roszczenie, np. umowę, fakturę, potwierdzenie przelewu, korespondencję i wezwanie do zapłaty.

Jeżeli nie ma jeszcze upadłości, ale spółka nie płaci i nie odbiera korespondencji, można rozważyć pozew o zapłatę. Po uzyskaniu wyroku albo nakazu zapłaty możliwe jest skierowanie sprawy do komornika, chociaż skuteczność egzekucji zależy od majątku spółki. W podobnych sporach o zwrot środków od firmy warto porównać sytuację z problemem opisanym jako odzyskanie po nieudanej konsolidacji.

Prawa konsumenta i prawa pacjenta

Jeżeli umowa o świadczenia zdrowotne została zawarta na odległość albo poza lokalem przedsiębiorstwa, należy dodatkowo sprawdzić przepisy ustawy o prawach konsumenta, w tym art. 3a tej ustawy. W takich przypadkach znaczenie mogą mieć obowiązki informacyjne przedsiębiorcy oraz przepisy o odstąpieniu od umowy, ale ich zastosowanie zależy od sposobu zawarcia umowy, treści zgód i tego, czy usługa została już wykonana.

Warto też odróżnić skargę dotyczącą praw pacjenta od roszczenia o zwrot pieniędzy. Rzecznik Praw Pacjenta może być właściwy, gdy naruszono prawa pacjenta, np. prawo do informacji, dokumentacji medycznej albo świadczeń udzielanych z należytą starannością. Rzecznik nie zastępuje jednak sądu ani syndyka w dochodzeniu indywidualnej zapłaty od spółki.

Jeżeli działania spółki miały szerszy, powtarzalny charakter i dotknęły wielu konsumentów, można także rozważyć zawiadomienie UOKiK o podejrzeniu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Takie zawiadomienie nie jest jednak prostą drogą do odzyskania konkretnej kwoty przez jedną osobę.

Jakie dowody przygotować?

Najważniejsze są dokumenty pokazujące, że umowa została zawarta, pieniądze zapłacone, a usługa nie została wykonana. W praktyce warto przygotować:

• umowę, regulamin, ofertę, broszurę albo nagranie rozmowy, jeżeli klient je posiada,
• potwierdzenie przelewu, płatności kartą, rat albo finansowania,
• korespondencję z placówką, wiadomości o odwołaniu wizyty i próby kontaktu,
• dane spółki z KRS, adresy, numery telefonów, nazwiska przedstawicieli,
• dowody, że placówka była zamknięta lub nie prowadziła faktycznej działalności,
• informacje od lekarza lub pracowników, jeżeli potwierdzają brak rozliczeń albo zaprzestanie współpracy.

Im lepiej udokumentowany jest moment zawarcia umowy i stan wiedzy spółki w tej dacie, tym większa szansa na skuteczne wykazanie nie tylko roszczenia cywilnego, ale także ewentualnego wprowadzenia w błąd.

FAQ

Czy mogę żądać zwrotu całych 8000 zł?

Tak, jeżeli usługa nie została wykonana i nie korzystano z pakietu, podstawowym roszczeniem jest zwrot całej wpłaconej kwoty. Jeżeli część świadczeń została wykonana, trzeba sprawdzić umowę i rozliczyć wartość rzeczywiście wykonanych usług.

Czy najpierw trzeba iść na policję, czy do sądu cywilnego?

Nie ma jednej obowiązkowej kolejności. Jeżeli są konkretne przesłanki oszustwa, można złożyć zawiadomienie do prokuratury lub na policję. Równolegle albo później można dochodzić zapłaty w sądzie cywilnym, zwłaszcza gdy zależy nam na formalnym tytule do egzekucji.

Czy upadłość spółki zamyka drogę do odzyskania pieniędzy?

Nie, ale zmienia tryb działania. Po ogłoszeniu upadłości wierzytelność zgłasza się co do zasady w KRZ, a zaspokojenie zależy od masy upadłości i kolejności zaspokajania wierzycieli. Im szybciej wierzyciel sprawdzi obwieszczenie i zgłosi dokumenty, tym mniejsze ryzyko problemów formalnych.

Czy rzecznik praw pacjenta odzyska za mnie pieniądze?

Rzecznik Praw Pacjenta może pomóc w sprawach naruszenia praw pacjenta, ale nie zastępuje sądu cywilnego, komornika ani syndyka. W sprawie zwrotu wpłaty zwykle potrzebne są działania cywilne, a przy upadłości zgłoszenie wierzytelności.

Czy brak kontaktu ze spółką wystarczy do uznania sprawy za oszustwo?

Sam brak kontaktu nie wystarcza. Dla oszustwa ważne jest wykazanie zamiaru wprowadzenia w błąd w chwili zawierania umowy. Pomocne są dowody, że spółka już wtedy nie miała realnej możliwości wykonania usług albo ukrywała swoją sytuację.

Czy mogę doliczyć odsetki?

Tak, jeżeli roszczenie jest wymagalne i spółka opóźnia się ze zwrotem pieniędzy. Najczęściej odsetki liczy się po upływie terminu wskazanego w wezwaniu do zapłaty, chyba że z umowy albo przepisów wynika inny moment wymagalności.

Podsumowanie

W przypadku niezrealizowanych usług medycznych najważniejsze jest szybkie zabezpieczenie dowodów i równoległe sprawdzenie sytuacji prawnej spółki. Jeżeli spółka po prostu nie wykonała umowy, podstawą działania będzie wezwanie do zapłaty, ewentualne odstąpienie albo rozwiązanie umowy i pozew o zwrot pieniędzy. Jeżeli jednak już przy zawieraniu umowy mogła celowo wprowadzać klientów w błąd, warto rozważyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia oszustwa.

Jeżeli wobec spółki ogłoszono upadłość, kluczowe staje się zgłoszenie wierzytelności w KRZ. W każdej z tych ścieżek liczą się dokumenty: umowa, potwierdzenie zapłaty, korespondencja i dowody niewykonania świadczeń.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst w ISAP
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - tekst w ISAP
3. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta - tekst w ISAP
4. Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe - tekst jednolity
5. Krajowy Rejestr Zadłużonych - portal publiczny KRZ
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2002 r., sygn. akt IV KKN 135/00
7. Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt II AKa 307/15
8. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II AKa 339/15