Czy można nagrywać agresywnego męża i użyć nagrania w sądzie?

Czy można nagrywać agresywnego męża?

Jeżeli obawia się Pani przemocy wobec dzieci albo przemocy domowej wobec siebie, nagranie może mieć znaczenie dowodowe. Trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje. Pierwsza to nagrywanie rozmowy, w której sama Pani uczestniczy. Druga to pozostawienie urządzenia w domu, aby rejestrowało rozmowy i zachowania pod Pani nieobecność.

Ta różnica jest prawnie istotna. W praktyce znacznie bezpieczniejsze jest nagranie własnej rozmowy z mężem niż utrwalanie cudzych rozmów bez udziału nagrywającego.

Nagranie rozmowy, w której Pani uczestniczy

Jeżeli nagrywa Pani rozmowę, w której sama bierze udział, to co do zasady nie uzyskuje Pani informacji „dla siebie nieprzeznaczonej” w rozumieniu art. 267 § 1 i § 3 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. W orzecznictwie i praktyce przyjmuje się, że uczestnik rozmowy zna jej treść, więc nie przełamuje cudzej tajemnicy komunikowania się w taki sposób, jak osoba trzecia.

Nie oznacza to jednak pełnej dowolności. Nadal trzeba brać pod uwagę ochronę prywatności i dóbr osobistych z art. 23 i art. 24 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, a także konstytucyjną ochronę tajemnicy komunikowania się z art. 49 Konstytucji RP. Dlatego takie nagranie może być oceniane krytycznie cywilnoprawnie, ale w sprawach dotyczących przemocy lub ochrony dziecka często bywa dopuszczane jako dowód.

Przy nagrywaniu rozmowy z małżonkiem bez zgody punkt wyjścia jest podobny: najważniejsze znaczenie ma to, czy nagrywający był uczestnikiem rozmowy, czy tylko potajemnie rejestrował cudzą komunikację.

Pozostawienie dyktafonu w domu pod nieobecność nagrywającego

Tu ryzyko prawne jest większe. Jeżeli zostawia Pani dyktafon po to, aby rejestrował rozmowy męża z dziećmi albo jego zachowanie pod Pani nieobecność, można rozważać, czy nie dochodzi do wejścia w sferę cudzej komunikacji i prywatności bez uprawnienia. W zależności od konkretnego stanu faktycznego może pojawić się problem oceny z perspektywy art. 267 § 3 Kodeksu karnego, który penalizuje posługiwanie się urządzeniem podsłuchowym lub innym urządzeniem w celu uzyskania informacji, do której sprawca nie jest uprawniony.

Nie da się więc uczciwie odpowiedzieć, że takie działanie jest zawsze w pełni legalne. Jeżeli jednak celem jest ujawnienie przemocy wobec małoletnich dzieci, a nagranie ma służyć ich ochronie, to w praktyce organy ścigania i sąd często oceniają taką sytuację przez pryzmat kolizji dóbr: prywatności sprawcy oraz bezpieczeństwa i dobra dziecka.

Właśnie dlatego w sprawach rodzinnych i karnych znaczenie ma nie tylko sam sposób zdobycia nagrania, ale także to, co ono przedstawia i czy bez niego wykazanie przemocy byłoby istotnie utrudnione.

Czy nagranie może być dowodem w sądzie lub prokuraturze?

Tak, może. W postępowaniu karnym dowodami są wszelkie źródła informacji istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a organ procesowy ocenia je swobodnie zgodnie z art. 7 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Z kolei w postępowaniu cywilnym sąd może dopuścić dowód z nagrania na podstawie przepisów o dowodach, w szczególności art. 308 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, który pozwala korzystać m.in. z urządzeń utrwalających obraz albo dźwięk.

To oznacza, że nawet nagranie zdobyte w sposób budzący zastrzeżenia nie jest automatycznie bezwartościowe procesowo. Sąd będzie badał jego autentyczność, sposób uzyskania, kompletność i znaczenie dla sprawy. Szczególnie w sprawach o przemoc wobec dzieci lub o znęcanie z art. 207 § 1 Kodeksu karnego interes ochrony pokrzywdzonych może mieć bardzo duże znaczenie.

Jeżeli dowody z nagrań w sądzie są oceniane indywidualnie nawet w sprawach wykroczeniowych, to tym bardziej w sprawach przemocy domowej kluczowe będzie to, czy nagranie rzeczywiście dokumentuje zachowanie zagrażające domownikom.

Czy za takie nagranie grozi kara?

Nie można odpowiedzieć całkowicie kategorycznie bez znajomości wszystkich okoliczności. Jeżeli jest Pani uczestnikiem nagrywanej rozmowy, ryzyko odpowiedzialności karnej z art. 267 Kodeksu karnego jest co do zasady dużo mniejsze. Jeżeli natomiast potajemnie rejestruje Pani cudze rozmowy pod swoją nieobecność, ryzyko jest większe.

Osobno trzeba odróżnić odpowiedzialność karną od ewentualnych roszczeń cywilnych. Druga strona może twierdzić, że doszło do naruszenia prywatności, czci, swobody komunikowania się albo innych dóbr osobistych na podstawie art. 23 i art. 24 Kodeksu cywilnego. W praktyce jednak przy nagraniach służących wykazaniu przemocy sąd cywilny również ocenia cały kontekst sprawy, a nie tylko sam fakt rejestracji.

Dobro dziecka ma tu kluczowe znaczenie

Jeżeli z nagrań wynika bicie, groźby, wyzywanie, zastraszanie, poniżanie lub inne formy przemocy wobec dzieci, trzeba patrzeć także na przepisy prawa rodzinnego. Zgodnie z art. 95 § 3 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak wymaga tego dobro dziecka i interes społeczny. Jeżeli rodzic nadużywa władzy rodzicielskiej lub rażąco zaniedbuje swe obowiązki, sąd opiekuńczy może ingerować na podstawie art. 109 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a nawet pozbawić władzy rodzicielskiej na podstawie art. 111 § 1 tej ustawy.

Oznacza to, że nagranie może być ważne nie tylko w sprawie karnej, ale również przy wniosku o zabezpieczenie dzieci, ograniczenie kontaktów albo ograniczenie lub pozbawienie drugiego rodzica władzy rodzicielskiej.

Jakie działania podjąć oprócz nagrania?

Jeżeli obawy są realne, warto działać równolegle na kilku poziomach:

• zawiadomić Policję lub prokuraturę o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, np. z art. 207 § 1 Kodeksu karnego albo art. 217 § 1 Kodeksu karnego, zależnie od zachowania,
• złożyć wniosek o wgląd w sytuację rodziny do sądu opiekuńczego, jeżeli zagrożone jest dobro dzieci,
• uruchomić procedurę „Niebieskiej Karty” na podstawie ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej,
• udać się z dzieckiem do lekarza, gdy są ślady przemocy lub objawy psychiczne,
• zabezpieczyć SMS-y, wiadomości, zdjęcia obrażeń, notatki z datami zdarzeń oraz dane świadków.

W sprawach o przemoc bardzo ważna jest systematyka. Jedno nagranie może pomóc, ale kilka różnych źródeł dowodowych jest zwykle znacznie skuteczniejszych.

Co zrobić, jeśli mąż grozi, że zabierze dzieci?

Sama groźba „zabrania dzieci” nie daje drugiemu rodzicowi żadnego automatycznego prawa. O miejscu pobytu dziecka i wykonywaniu pieczy po rozstaniu rodziców rozstrzyga sąd, kierując się dobrem dziecka, zgodnie z art. 56 § 2, art. 58 § 1 i § 1a oraz art. 107 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – zależnie od tego, czy chodzi o rozwód, separację czy rodziców żyjących osobno bez rozwodu.

Jeżeli ojciec jest agresywny, stosuje przemoc, nadużywa alkoholu, zastrasza dzieci albo Panią, to właśnie te okoliczności mogą przemawiać przeciwko powierzeniu mu bieżącej pieczy nad dziećmi. Warto wtedy składać konkretne wnioski o zabezpieczenie miejsca pobytu dzieci przy Pani, o uregulowanie kontaktów, a w razie potrzeby o ich ograniczenie lub nadzorowanie.

Tabela: kiedy ryzyko prawne jest mniejsze, a kiedy większe

FAQ

Czy mogę nagrywać kłótnię z mężem, jeśli sama w niej uczestniczę?

Tak, co do zasady jest to prawnie bezpieczniejsze niż nagrywanie cudzej rozmowy bez udziału nagrywającego. Takie nagranie może jednak być oceniane także pod kątem prywatności i dóbr osobistych.

Czy ukryty dyktafon w domu jest zawsze legalny?

Nie. W takiej sytuacji ryzyko prawne jest większe, bo może chodzić o potajemne rejestrowanie cudzej komunikacji. Ocena zależy od szczegółów sprawy i celu nagrania.

Czy nagranie przemocy wobec dziecka wystarczy do odebrania dzieci ojcu?

Nie zawsze. Sąd ocenia całokształt materiału dowodowego. Nagranie jest ważne, ale warto dołączyć dokumentację medyczną, zeznania świadków, wiadomości i notatki z interwencji.

Czy mogę złożyć nagranie od razu na Policji?

Tak. Można je dołączyć do zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa albo przekazać później na żądanie prowadzącego sprawę.

Czy mąż może mnie pozwać za nagranie?

Może próbować dochodzić ochrony dóbr osobistych, ale sąd będzie oceniał również to, czy nagranie służyło ochronie Pani lub dzieci przed przemocą.

Źródła

• art. 49 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.
• art. 23 i art. 24 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 267 § 1 i § 3, art. 207 § 1, art. 217 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 7 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
• art. 308 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 95 § 3, art. 109 § 1 i § 2, art. 111 § 1, art. 56 § 2, art. 58 § 1 i § 1a, art. 107 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• ustawa z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej
• wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 10 stycznia 2008 r., sygn. akt I ACa 1057/07
• postanowienie Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2016 r., sygn. akt III KK 265/15