Nagrywanie personelu medycznego bez zgody – co wolno pacjentowi

Czy pacjent może nagrywać pracownika służby zdrowia?

Co do zasady trzeba odróżnić dwie sytuacje. Pierwsza to nagrywanie własnej rozmowy lub własnej wizyty przez pacjenta, który uczestniczy w spotkaniu. Druga to nagrywanie cudzego leczenia, cudzego badania albo rozmowy, której nagrywający nie jest rzeczywistym uczestnikiem.

Jeżeli pacjent utrwala przebieg własnej wizyty, rozmowy o swoim stanie zdrowia, zalecenia lekarskie albo sposób udzielania świadczenia wobec niego, to najczęściej nie wchodzi w grę przestępstwo z art. 267 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, ponieważ nie uzyskuje on informacji „nie dla niego”. Jest uczestnikiem rozmowy i odbiorcą informacji.

Inaczej należy ocenić sytuację, gdy nagranie wykonuje osoba, której sprawa nie dotyczy, albo gdy filmowany jest inny pacjent, jego stan zdrowia, dane osobowe czy przebieg interwencji medycznej. Wtedy pojawia się ryzyko naruszenia prawa do prywatności, tajemnicy informacji związanych z pacjentem oraz dóbr osobistych pracownika medycznego.

Kiedy nagranie może naruszać prawo karne?

Najczęściej przywoływany jest art. 267 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, zgodnie z którym odpowiedzialności podlega ten, kto w celu uzyskania informacji, do której nie jest uprawniony, posługuje się urządzeniem podsłuchowym, wizualnym albo innym urządzeniem lub oprogramowaniem. Z kolei art. 267 § 4 Kodeksu karnego penalizuje ujawnienie innej osobie informacji uzyskanej w sposób opisany w § 1–3.

Ten przepis nie obejmuje automatycznie każdego nagrania telefonem. Kluczowe jest to, czy osoba nagrywająca uzyskuje informację, do której nie była uprawniona. Dlatego pacjent nagrywający własną wizytę zwykle nie wypełnia znamion tego czynu. Natomiast osoba postronna, która filmuje przebieg świadczenia dotyczącego innego pacjenta albo nagrywa rozmowę z boku, może już narażać się na odpowiedzialność z art. 267 § 3 i § 4 Kodeksu karnego – zależnie od konkretnego stanu faktycznego.

W praktyce ocena zależy od tego, kto był uczestnikiem rozmowy, jaki był cel nagrania, czy obejmowało ono dane medyczne lub intymne informacje oraz czy doszło później do dalszego udostępnienia materiału.

Jeżeli problem dotyczy także wykorzystania materiału jako dowodu, warto porównać zasady, według których sąd ocenia dowody z nagrań w innych rodzajach spraw.

Prywatność pacjenta i tajemnica informacji medycznych

Nawet gdy głównym pytaniem jest nagrywanie pracownika służby zdrowia, bardzo ważna jest także ochrona samego pacjenta. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta pacjent ma prawo do zachowania w tajemnicy przez osoby wykonujące zawód medyczny informacji z nim związanych, a uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu medycznego.

Z kolei art. 20 ust. 1 tej ustawy przyznaje pacjentowi prawo do poszanowania intymności i godności, w szczególności w czasie udzielania świadczeń zdrowotnych. Jeżeli więc osoba postronna filmuje zabieg, badanie, interwencję na SOR-ze albo rozmowę dotyczącą stanu zdrowia innego chorego, może dochodzić do poważnego naruszenia praw pacjenta, niezależnie od roszczeń samego pracownika medycznego.

W takim przypadku znaczenie może mieć także RODO, bo nagranie ujawniające wizerunek, głos, dane identyfikacyjne i informacje o zdrowiu może stanowić przetwarzanie danych osobowych, a dane o zdrowiu należą do szczególnej kategorii danych w rozumieniu art. 9 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO).

Czy można udostępnić nagranie rodzinie pacjenta?

To, że ktoś wszedł w posiadanie nagrania, nie oznacza jeszcze prawa do jego swobodnego rozpowszechniania. Trzeba odróżnić przekazanie nagrania pełnomocnikowi, sądowi, prokuraturze lub Rzecznikowi Praw Pacjenta od rozesłania go rodzinie, znajomym albo publikacji w internecie.

Rozpowszechnianie wizerunku co do zasady wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej – wynika to z art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wyjątki z art. 81 ust. 2 tej ustawy trzeba interpretować ostrożnie i zwykle nie obejmują one typowej sytuacji nagrania z wizyty czy interwencji medycznej.

Niezależnie od tego udostępnienie nagrania może naruszać dobra osobiste, takie jak wizerunek, prywatność, cześć czy godność, chronione przez art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Jeżeli więc pacjent lub osoba postronna przesyła film rodzinie innego pacjenta „informacyjnie”, nie ma to automatycznie podstawy prawnej. Zwłaszcza gdy na nagraniu znajdują się pracownicy podczas wykonywania obowiązków, dane chorego lub przebieg czynności medycznych.

Przy temacie nagrywania bez zgody pomocne może być również porównanie z innymi sytuacjami opisanymi w artykule o bezprawne nagrywanie.

Czy nagranie może być dowodem w sprawie?

Tak, nagranie może zostać dołączone jako załącznik do pisma, zawiadomienia albo pozwu. Nie ma jednak zasady, że każdy taki materiał będzie automatycznie uznany za legalny i w pełni wiarygodny. O przydatności dowodowej decydują m.in. sposób pozyskania, zakres nagrania, autentyczność, integralność pliku i związek z rozstrzyganą sprawą.

W postępowaniu cywilnym sąd ocenia dowody na podstawie art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. W postępowaniu karnym zastosowanie ma zasada swobodnej oceny dowodów z art. 7 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Oznacza to, że nawet nagranie zdobyte w sposób budzący zastrzeżenia może być analizowane przez sąd, ale nie wyłącza to odpowiedzialności osoby nagrywającej za samo naruszenie prawa.

W sprawach rodzinnych podobny problem pojawia się przy pytaniu o nagrywanie a sąd – tam również trzeba oddzielić dopuszczalność dowodu od oceny legalności sposobu jego zdobycia.

Jakie prawa ma nagrany pracownik służby zdrowia?

Jeżeli nagranie narusza prawo, pracownik medyczny może działać równolegle na kilku płaszczyznach.

W praktyce pierwszym krokiem jest często wezwanie osoby nagrywającej do zaprzestania naruszeń, usunięcia materiału i niewykorzystywania go poza konkretnym postępowaniem. Jeżeli materiał trafił do internetu, warto dodatkowo żądać jego usunięcia z serwisu oraz zabezpieczyć dowody publikacji.

Czy pracodawca lub placówka może zakazać nagrywania?

Placówka medyczna może wprowadzać organizacyjne zasady dotyczące porządku na terenie podmiotu leczniczego, ochrony prywatności pacjentów i bezpieczeństwa udzielania świadczeń. Nie oznacza to jednak, że sam wewnętrzny regulamin automatycznie znosi możliwość utrwalenia przez pacjenta własnej rozmowy. Taka ocena zawsze wymaga zestawienia interesu pacjenta z prawami innych osób.

Podmiot leczniczy ma obowiązek tak zorganizować udzielanie świadczeń, aby chronić prywatność pacjentów i dane medyczne. Wynika to m.in. z art. 8, art. 13 i art. 20 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Jeżeli więc nagrywanie zakłóca udzielanie pomocy, obejmuje osoby postronne lub innych chorych, personel może żądać jego przerwania, a w poważniejszych sytuacjach wezwać ochronę albo Policję.

Co zrobić w opisanej sytuacji?

Jeżeli nagranie wykonał pacjent, którego sytuacja nie dotyczyła, a następnie przekazał je rodzinie innego pacjenta, należy ocenić co najmniej pięć kwestii:

1. czy nagrywający był uczestnikiem rozmowy lub zdarzenia,
2. czy na nagraniu utrwalono dane medyczne lub prywatność innego pacjenta,
3. czy utrwalono wyłącznie przebieg własnej wizyty, czy także cudze informacje,
4. komu i w jakim celu nagranie zostało udostępnione,
5. czy materiał został użyty tylko jako dowód w sprawie, czy także rozpowszechniony poza nią.

Jeżeli nagrywający był osobą postronną, a materiał obejmował cudzą sytuację medyczną i został dalej przekazany, istnieją realne podstawy do rozważenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia czynu z art. 267 § 3 i § 4 Kodeksu karnego oraz wystąpienia z roszczeniami cywilnymi na podstawie art. 24 i art. 448 Kodeksu cywilnego. Jeżeli dodatkowo ujawniono dane pacjenta, możliwa jest także skarga dotycząca naruszenia ochrony danych osobowych.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak różnie może być ocenione nagranie wykonane w placówce medycznej.

FAQ

Czy pracownik medyczny musi wyrazić zgodę na samo nagranie rozmowy?

Nie zawsze. Jeżeli pacjent nagrywa własną rozmowę, której jest uczestnikiem, brak zgody pracownika nie przesądza automatycznie o bezprawności samego utrwalenia. Inaczej może być przy późniejszym rozpowszechnianiu nagrania lub gdy materiał obejmuje inne osoby.

Czy samo przesłanie nagrania rodzinie pacjenta jest bezpieczne prawnie?

Nie. To zależy od tego, czy nagranie zawiera dane o zdrowiu, wizerunek, prywatną rozmowę lub cudze dane osobowe. Nawet bez publikacji w internecie takie udostępnienie może być bezprawne.

Czy można pozwać osobę, która nagrała i rozesłała film?

Tak, jeżeli doszło do naruszenia dóbr osobistych. Podstawą są art. 24 i art. 448 Kodeksu cywilnego. Można żądać m.in. usunięcia skutków naruszenia, przeprosin i zadośćuczynienia.

Czy nagranie zdobyte bez zgody może zostać użyte w sądzie?

Może, ale sąd każdorazowo ocenia jego znaczenie i wiarygodność. Dopuszczalność dowodowa nie oznacza jeszcze, że sposób zdobycia nagrania był zgodny z prawem.

Czy w sprawie warto od razu iść na Policję?

Jeżeli nagranie dotyczyło cudzej sytuacji medycznej, zostało rozesłane lub opublikowane, a sprawca nie chce go usunąć, zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa często jest zasadne. Równolegle warto zabezpieczyć dowody i rozważyć wezwanie do zaniechania naruszeń.

Podsumowanie

Nagrywanie pracownika służby zdrowia bez zgody nie jest oceniane jednolicie. Pacjent może zwykle utrwalić własną rozmowę z personelem, ale nie daje mu to prawa do filmowania cudzych świadczeń ani do dowolnego przekazywania nagrania innym osobom. W opisanej sytuacji kluczowe znaczenie ma to, że nagranie miało dotyczyć sprawy innego pacjenta i zostało dalej udostępnione. To może rodzić odpowiedzialność karną, cywilną i z zakresu ochrony danych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U., w szczególności art. 267 § 3 i § 4.
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U., w szczególności art. 23, art. 24 i art. 448.
3. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta – Dz.U., w szczególności art. 8, art. 13 i art. 20.
4. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych – Dz.U., w szczególności art. 81.
5. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO), w szczególności art. 9 ust. 1 i art. 77 ust. 1.
6. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U., art. 233 § 1.
7. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego – Dz.U., art. 7.