Przepisanie kredytu na inną osobę – czy bank musi się zgodzić?

Na czym polega problem z kredytem zaciągniętym dla innej osoby?

W opisanej sytuacji formalnym kredytobiorcą jest osoba, która podpisała umowę kredytową z bankiem. To ona odpowiada wobec banku za spłatę rat, odsetek, kosztów windykacyjnych i ewentualnych kosztów postępowania sądowego lub egzekucyjnego. Nie ma przy tym decydującego znaczenia, że pieniądze faktycznie miały trafić do koleżanki albo że koleżanka przez pewien czas spłacała raty.

Trzeba więc rozdzielić dwie relacje prawne. Pierwsza relacja istnieje między kredytobiorcą a bankiem. Druga relacja istnieje między kredytobiorcą a osobą, która dostała pieniądze albo zobowiązała się spłacać kredyt. Bank może żądać zapłaty od swojego kredytobiorcy, natomiast kredytobiorca może dochodzić zwrotu pieniędzy od tej osoby, jeżeli wykaże podstawę roszczenia.

Czy można przepisać kredyt na inną osobę?

Potocznie mówi się o przepisaniu kredytu, ale w prawie cywilnym najczęściej chodzi o przejęcie długu. Zgodnie z art. 519 Kodeksu cywilnego osoba trzecia może wstąpić na miejsce dłużnika, który zostaje z długu zwolniony. W praktyce przy kredycie bankowym oznacza to, że inna osoba mogłaby przejąć odpowiedzialność za kredyt dopiero wtedy, gdy bank wyrazi na to zgodę.

Przejęcie długu może nastąpić na dwa sposoby: przez umowę między bankiem a osobą trzecią za zgodą dotychczasowego dłużnika albo przez umowę między dotychczasowym dłużnikiem a osobą trzecią za zgodą banku. W przypadku kredytu bankowego kluczowa jest zgoda banku, ponieważ to bank jest wierzycielem i ocenia, czy nowa osoba ma zdolność kredytową oraz czy przejęcie długu jest dla niego bezpieczne.

Umowa o przejęcie długu powinna być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności. Taka sama forma dotyczy zgody wierzyciela, czyli banku. Samo prywatne oświadczenie koleżanki, że będzie spłacała zadłużenie, nie jest więc skutecznym przejęciem długu wobec banku, jeżeli bank nie wyraził zgody.

Co daje oświadczenie znajomej o spłacie kredytu?

Oświadczenie znajomej może mieć duże znaczenie, ale przede wszystkim w relacji między kredytobiorcą a znajomą. Może potwierdzać, że pieniądze zostały jej przekazane, że zobowiązała się do spłaty określonej kwoty, że uznała dług albo że między stronami doszło do zawarcia umowy pożyczki.

Takie oświadczenie nie powoduje jednak automatycznie, że bank ma kierować roszczenia do znajomej zamiast do kredytobiorcy. Jeżeli bank uzyskał tytuł wykonawczy przeciwko formalnemu kredytobiorcy, komornik będzie prowadził egzekucję przeciwko tej osobie, a nie przeciwko znajomej. Roszczenie wobec znajomej trzeba co do zasady dochodzić osobno.

Czy między stronami mogła powstać umowa pożyczki?

Jeżeli kredytobiorca przekazał pieniądze znajomej, a ona miała je oddać albo spłacać raty kredytu zamiast niego, w wielu sprawach można argumentować, że między stronami doszło do umowy pożyczki. Zgodnie z art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Aktualnie art. 720 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że umowa pożyczki, której wartość przekracza 1000 zł, wymaga zachowania formy dokumentowej. To istotna zmiana w porównaniu ze starszymi opracowaniami, w których wskazywano próg 500 zł i formę pisemną. Dzisiaj forma dokumentowa może być zachowana nie tylko przez klasyczną umowę podpisaną na papierze, lecz także przez e-mail, SMS, wiadomość w komunikatorze, potwierdzenie przelewu z opisem albo inne utrwalenie pozwalające ustalić treść oświadczenia i osobę, która je złożyła.

Czy brak umowy na piśmie przekreśla szanse na odzyskanie pieniędzy?

Brak podpisanej umowy nie oznacza automatycznie, że pieniędzy nie da się odzyskać. Niezachowanie formy dokumentowej przewidzianej dla celów dowodowych co do zasady nie powoduje nieważności pożyczki. Może jednak utrudnić postępowanie dowodowe, zwłaszcza gdy druga strona zaprzecza, że pieniądze miały zostać zwrócone.

Zgodnie z art. 74 Kodeksu cywilnego niezachowanie formy pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej zastrzeżonej bez rygoru nieważności może ograniczać możliwość przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków lub z przesłuchania stron na fakt dokonania czynności. Ograniczenie to nie działa jednak bezwzględnie. Dowód taki może być dopuszczalny m.in. wtedy, gdy obie strony się zgodzą, żąda tego konsument w sporze z przedsiębiorcą albo fakt dokonania czynności jest uprawdopodobniony za pomocą dokumentu.

W praktyce właśnie dlatego tak ważne są: pisemne oświadczenie dłużnika, potwierdzenia przelewów, SMS-y, e-maile, wiadomości z komunikatorów, harmonogramy spłat, dowody częściowych wpłat oraz korespondencja, w której dłużnik prosi o czas albo przyznaje, że ma oddać pieniądze. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że początkiem dowodu na piśmie może być dokument, który bezpośrednio lub pośrednio wskazuje na dokonanie czynności, a wystarczające jest pismo wskazujące na prawdopodobieństwo jej dokonania.

Jak przygotować sprawę o zwrot pieniędzy od znajomej?

Przed skierowaniem sprawy do sądu warto uporządkować dokumenty i ustalić, czego dokładnie będzie dotyczyć żądanie. Inaczej wygląda sprawa, gdy znajoma dostała całą kwotę kredytu przelewem, inaczej gdy środki były wypłacone gotówką, a jeszcze inaczej gdy przez pewien czas spłacała raty bezpośrednio do banku. Znaczenie ma także treść jej oświadczenia: czy wskazuje konkretną kwotę, termin spłaty, numer kredytu, raty, odsetki i przyczynę zobowiązania.

W pozwie o zapłatę trzeba wskazać żądaną kwotę, datę wymagalności roszczenia, odsetki, okoliczności zawarcia umowy oraz dowody. Ciężar udowodnienia faktów spoczywa na osobie, która wywodzi z nich skutki prawne, czyli na powodzie. Wynika to z art. 6 Kodeksu cywilnego, a w procesie cywilnym także z zasad przedstawiania twierdzeń i dowodów przez strony.

W zależności od stanu faktycznego podstawą żądania może być zwrot pożyczki, wykonanie zobowiązania wynikającego z porozumienia o spłacie zadłużenia, uznanie długu albo inna podstawa cywilnoprawna. Dlatego przed pozwem warto ustalić, która konstrukcja najlepiej odpowiada dokumentom i przebiegowi sprawy.

Wezwanie do zapłaty przed pozwem

Przed wniesieniem pozwu warto wysłać do znajomej pisemne wezwanie do zapłaty. W wezwaniu należy wskazać kwotę, podstawę żądania, numer rachunku do wpłaty, termin zapłaty oraz zapowiedź skierowania sprawy do sądu w razie braku dobrowolnej spłaty. Termin 7 albo 14 dni jest w praktyce często stosowany, ale powinien być rozsądny i dostosowany do sprawy.

Wezwanie warto wysłać listem poleconym za potwierdzeniem nadania, a dodatkowo e-mailem lub komunikatorem, jeżeli strony wcześniej tak się kontaktowały. Samo wezwanie nie zastępuje pozwu, ale porządkuje sprawę, może ułatwić wykazanie daty wymagalności roszczenia i czasem prowadzi do dobrowolnej spłaty albo ugody.

Przedawnienie roszczenia o zwrot pieniędzy

Roszczenia pieniężne nie mogą być odkładane bez końca. Co do zasady, jeżeli przepis szczególny nie przewiduje innego terminu, termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – 3 lata. Koniec terminu przedawnienia przypada zasadniczo na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż 2 lata.

Przy pożyczce termin przedawnienia liczy się zasadniczo od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, czyli od dnia, w którym dłużnik powinien zwrócić pieniądze. Jeżeli termin zwrotu nie został jasno ustalony, duże znaczenie może mieć wezwanie do zapłaty. W konkretnych sprawach trzeba też sprawdzić, czy nie doszło do przerwania biegu przedawnienia, np. przez uznanie długu albo wszczęcie sprawy sądowej.

Czy można zatrzymać egzekucję komorniczą prowadzoną przez bank?

Jeżeli egzekucja jest prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego przeciwko formalnemu kredytobiorcy, komornik nie bada, kto faktycznie korzystał z pieniędzy. Komornik wykonuje tytuł wykonawczy i prowadzi egzekucję przeciwko osobie w nim wskazanej. Prywatne porozumienie z koleżanką nie jest dla komornika podstawą do umorzenia egzekucji.

Możliwe działania zależą od dokumentów i etapu sprawy. Czasem właściwe będzie porozumienie z wierzycielem, wniosek o rozłożenie spłaty, kontrola poprawności egzekucji, skarga na czynności komornika albo – w wyjątkowych sytuacjach – powództwo przeciwegzekucyjne. Nie należy jednak zakładać, że sam fakt, iż kredyt był zaciągnięty dla innej osoby, wystarczy do uchylenia odpowiedzialności wobec banku.

FAQ

Czy bank musi zgodzić się na przepisanie kredytu na inną osobę?

Nie. Bank nie ma obowiązku wyrazić zgody na przejęcie długu. Zwykle sprawdza zdolność kredytową osoby, która miałaby przejąć zobowiązanie, i może odmówić bez względu na prywatne ustalenia między stronami.

Czy oświadczenie znajomej zwalnia mnie z długu wobec banku?

Nie, jeżeli bank nie wyraził zgody na przejęcie długu. Takie oświadczenie może być natomiast dowodem w sprawie przeciwko znajomej o zwrot pieniędzy albo wykonanie jej zobowiązania wobec Ciebie.

Czy pożyczka bez podpisanej umowy jest ważna?

Co do zasady tak. Przy pożyczce przekraczającej 1000 zł wymagana jest forma dokumentowa, ale jej brak nie powoduje automatycznie nieważności pożyczki. Może jednak utrudnić udowodnienie roszczenia w sądzie.

Jakie dowody warto zebrać przed pozwem?

Najważniejsze są potwierdzenia przelewów, wiadomości SMS i e-mail, oświadczenia dłużnika, dowody częściowych spłat, korespondencja o terminach zwrotu oraz dokumenty z banku pokazujące, że kredyt został zaciągnięty i spłacany w związku z ustaleniami ze znajomą.

Czy mogę pozwać znajomą, gdy komornik prowadzi egzekucję przeciwko mnie?

Tak, ale są to dwie odrębne sprawy. Egzekucja banku przeciwko Tobie może się toczyć dalej, natomiast przeciwko znajomej możesz dochodzić zwrotu pieniędzy, które za nią zapłaciłeś albo które jej przekazałeś.

Czy warto wysłać wezwanie do zapłaty?

Tak. Wezwanie porządkuje sprawę, wskazuje kwotę i termin płatności, może pomóc przy ustaleniu wymagalności roszczenia i często jest ostatnią próbą polubownego rozwiązania sporu przed pozwem.

Kiedy roszczenie o zwrot pieniędzy może się przedawnić?

Najczęściej trzeba liczyć 6 lat od wymagalności roszczenia, a w sprawach związanych z działalnością gospodarczą albo dotyczących świadczeń okresowych – 3 lata. Każdy przypadek wymaga jednak sprawdzenia dat, treści ustaleń i ewentualnego uznania długu.

Podsumowanie

Przepisanie kredytu na inną osobę jest możliwe tylko przy udziale i zgodzie banku. Dopóki bank nie zgodzi się na przejęcie długu, za kredyt odpowiada osoba podpisana pod umową kredytową. Prywatne oświadczenie znajomej nie zmienia sytuacji wobec banku, ale może być bardzo ważnym dowodem w sprawie o zwrot pieniędzy.

Jeżeli kredyt został zaciągnięty dla innej osoby, należy działać dwutorowo: uporządkować sprawę z bankiem i równocześnie przygotować roszczenie wobec osoby, która miała spłacać zobowiązanie. Kluczowe są dokumenty, korespondencja, wezwanie do zapłaty i właściwe sformułowanie pozwu.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 6, art. 74, art. 77³, art. 118, art. 519–522 i art. 720: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 187: tekst jednolity w systemie ELI.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2004 r., II CK 527/03 – dotyczący tzw. początku dowodu na piśmie.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2001 r., IV CKN 290/00 – dotyczący uprawdopodobnienia czynności prawnej za pomocą pisma.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 1979 r., III CRN 287/78 – dotyczący dowodzenia czynności prawnej mimo braku klasycznej umowy pisemnej.