Przeniesienie kredytu na inną osobę za zgodą banku

Czy można przepisać kredyt na faktycznego użytkownika pieniędzy?

W języku potocznym często mówi się o „cesji kredytu”, ale prawnie trzeba odróżnić dwie sytuacje. Cesja wierzytelności, uregulowana w art. 509 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, dotyczy przeniesienia wierzytelności przez wierzyciela. Natomiast w opisanej sytuacji chodzi o to, aby inna osoba weszła w miejsce dotychczasowego kredytobiorcy, czyli o przejęcie długu z art. 519 § 1 Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 519 § 1 Kodeksu cywilnego osoba trzecia może wstąpić na miejsce dłużnika, który zostaje z długu zwolniony. W praktyce oznacza to, że znajomy mógłby przejąć zobowiązanie kredytowe tylko wtedy, gdy zgodzą się na to wszystkie wymagane osoby, przede wszystkim bank jako wierzyciel.

Art. 519 § 2 Kodeksu cywilnego przewiduje dwa sposoby przejęcia długu:

• umowę między bankiem a osobą trzecią za zgodą dotychczasowego dłużnika,
• umowę między dotychczasowym dłużnikiem a osobą trzecią za zgodą banku.

W sprawach kredytowych najczęściej stosuje się drugi wariant: dotychczasowy kredytobiorca i osoba, która ma przejąć kredyt, składają wniosek do banku, a bank decyduje, czy zgodzi się na zmianę dłużnika i na jakich warunkach.

Zgoda banku jest konieczna

Bank nie musi zgodzić się na przejęcie kredytu przez znajomego. Umowa kredytu jest umową bankową, a zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe bank oddaje kredytobiorcy określoną kwotę na oznaczony czas i cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do jej zwrotu wraz z odsetkami oraz prowizją, jeżeli została przewidziana w umowie. Dla banku kluczowe jest więc to, kto odpowiada za spłatę.

Przed wyrażeniem zgody bank zwykle bada, czy osoba przejmująca kredyt ma zdolność kredytową. Wynika to z art. 70 ust. 1 Prawa bankowego, zgodnie z którym bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy. Przy przejęciu długu bank w praktyce stosuje podobną ocenę, ponieważ ma zostać zmieniona osoba odpowiedzialna za spłatę.

Jeżeli znajomy ma niskie dochody, zaległości, negatywną historię kredytową albo nie przedstawi wymaganych dokumentów, bank może odmówić. Może też zaproponować inne rozwiązanie, np. przystąpienie znajomego do długu, dodatkowe zabezpieczenie, poręczenie albo podpisanie aneksu bez pełnego zwolnienia dotychczasowego kredytobiorcy. Takie warianty trzeba czytać bardzo ostrożnie, ponieważ nie zawsze uwalniają pierwotnego dłużnika od odpowiedzialności.

Forma umowy przejęcia długu

Art. 522 Kodeksu cywilnego wymaga, aby umowa o przejęcie długu została zawarta na piśmie pod rygorem nieważności. Ten sam przepis wymaga pisemnej zgody wierzyciela, czyli w tej sytuacji banku. Ustne ustalenia ze znajomym, że „to jego kredyt” albo że „będzie płacił raty”, nie powodują przejęcia długu wobec banku.

Art. 520 Kodeksu cywilnego pozwala stronie umowy o przejęcie długu wyznaczyć osobie, której zgoda jest potrzebna, odpowiedni termin do wyrażenia zgody. Bezskuteczny upływ tego terminu oznacza odmowę zgody. W praktyce banki korzystają jednak z własnych procedur i formularzy, dlatego najbezpieczniej złożyć w banku pisemny wniosek o zmianę dłużnika albo przejęcie kredytu.

Ile kosztuje przeniesienie kredytu?

Przepisy Kodeksu cywilnego nie wprowadzają jednej ustawowej opłaty za przejęcie długu. Koszt zależy od umowy kredytu, regulaminu banku i tabeli opłat obowiązującej w danym banku. W praktyce mogą pojawić się opłaty za rozpatrzenie wniosku, aneks do umowy, ponowną ocenę zdolności kredytowej, zmianę zabezpieczeń, ustanowienie hipoteki, wykreślenie albo wpis w księdze wieczystej, a w niektórych przypadkach także koszty notarialne.

Jeżeli kredyt jest zabezpieczony hipoteką, trzeba dodatkowo sprawdzić treść wpisów w księdze wieczystej i dokumenty zabezpieczenia. Samo porozumienie między znajomymi nie usuwa hipoteki ani nie zmienia automatycznie osoby odpowiedzialnej wobec banku.

Co jeśli bank nie zgodzi się na zmianę dłużnika?

Jeżeli bank nie wyrazi zgody na przejęcie długu, dotychczasowy kredytobiorca nadal odpowiada wobec banku za spłatę kredytu. Bank może kierować do niego wezwania, naliczać odsetki za opóźnienie, wypowiedzieć umowę, a następnie dochodzić należności na drodze sądowej lub egzekucyjnej, jeżeli uzyska tytuł wykonawczy.

To, że pieniądze faktycznie otrzymał znajomy, nie wiąże banku, jeśli bank nie był stroną takiego porozumienia i nie zwolnił kredytobiorcy z długu. Dlatego dla bezpieczeństwa kredytobiorca powinien dbać, aby raty były płacone terminowo, a równolegle uregulować rozliczenia ze znajomym.

Warto też pamiętać o sytuacji małżonka. Jeżeli żona nie podpisała umowy kredytu, nie była poręczycielem i nie wyraziła zgody na zaciągnięcie zobowiązania, co do zasady nie staje się dłużnikiem osobistym banku tylko dlatego, że jest żoną kredytobiorcy. Przy wspólności majątkowej znaczenie ma jednak art. 41 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, który określa zakres odpowiedzialności z majątku wspólnego za zobowiązania jednego z małżonków. W postępowaniu egzekucyjnym istotny może być także art. 787 Kodeksu postępowania cywilnego, dotyczący nadania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, jeżeli wierzyciel wykaże zgodę małżonka dokumentem urzędowym lub prywatnym.

Jak dochodzić zwrotu pieniędzy od znajomego?

Jeżeli kredyt został zaciągnięty na potrzeby znajomego, a pieniądze zostały mu przekazane, podstawą roszczenia wobec niego może być umowa pożyczki z art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy.

Aktualnie art. 720 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że umowa pożyczki, której wartość przekracza 1000 zł, wymaga zachowania formy dokumentowej. Nie oznacza to automatycznej nieważności ustnej pożyczki, ale brak dokumentów może utrudnić dowodzenie roszczenia. Zgodnie z art. 74 § 1 Kodeksu cywilnego niezachowanie formy dokumentowej zastrzeżonej dla celów dowodowych ogranicza możliwość powoływania dowodu z zeznań świadków lub przesłuchania stron, chyba że zachodzą wyjątki z art. 74 § 2 Kodeksu cywilnego, np. fakt dokonania czynności jest uprawdopodobniony dokumentem.

Dowodami mogą być w szczególności: potwierdzenie przelewu, wiadomości SMS lub e-mail, komunikatory, pisemne potwierdzenie odbioru pieniędzy, harmonogram spłat, tytuły przelewów od znajomego albo jego pisemne uznanie długu.

Jeżeli nie ustalono terminu zwrotu pożyczki, zastosowanie ma art. 723 Kodeksu cywilnego. Pożyczkobiorca powinien zwrócić pożyczkę w ciągu sześciu tygodni po wypowiedzeniu przez dającego pożyczkę. Warto więc wysłać znajomemu pisemne wypowiedzenie pożyczki albo wezwanie do zapłaty, najlepiej w sposób pozwalający wykazać doręczenie.

Roszczenia majątkowe co do zasady przedawniają się na zasadach z art. 118 Kodeksu cywilnego. Podstawowy termin wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – 3 lata. Koniec terminu przedawnienia przypada co do zasady na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata.

Jak zabezpieczyć się na przyszłość?

Jeżeli bank nie zgadza się na przejęcie kredytu, warto przynajmniej uporządkować relację ze znajomym. Można zawrzeć pisemną ugodę, uznanie długu albo umowę pożyczki z harmonogramem spłaty. W dokumencie należy wskazać kwotę, terminy spłat, numer rachunku, odsetki za opóźnienie oraz skutki braku płatności.

Silniejszym zabezpieczeniem może być akt notarialny z oświadczeniem dłużnika o poddaniu się egzekucji. Podstawę takiego rozwiązania stanowi art. 777 § 1 pkt 4 albo pkt 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Dzięki temu, po spełnieniu warunków z aktu, wierzyciel może wystąpić o nadanie klauzuli wykonalności bez prowadzenia pełnego procesu o zapłatę. Zakres zabezpieczenia i treść aktu powinny być jednak dopasowane do konkretnej sprawy.

FAQ

Czy bank musi zgodzić się na przejęcie kredytu przez znajomego?

Nie. Żaden przepis nie nakłada na bank obowiązku wyrażenia zgody. Bank może odmówić, zwłaszcza gdy osoba przejmująca kredyt nie ma zdolności kredytowej albo nie spełnia wymogów banku.

Czy ustna umowa ze znajomym zwalnia mnie z długu wobec banku?

Nie. Przejęcie długu wymaga formy pisemnej oraz zgody banku zgodnie z art. 519 i art. 522 Kodeksu cywilnego. Ustna umowa może mieć znaczenie tylko w rozliczeniach między Tobą a znajomym.

Czy znajomy może płacić raty bez przejmowania kredytu?

Może technicznie przekazywać pieniądze na raty, ale nie zmienia to osoby dłużnika wobec banku. Jeżeli przestanie płacić, bank będzie dochodził należności od kredytobiorcy wskazanego w umowie.

Czy żona odpowiada za kredyt zaciągnięty przez męża dla znajomego?

To zależy od dokumentów i ustroju majątkowego. Jeżeli żona nie podpisała umowy, nie poręczyła kredytu i nie wyraziła zgody na zobowiązanie, nie jest dłużnikiem osobistym banku. Przy wspólności majątkowej trzeba jednak ocenić zakres odpowiedzialności z majątku wspólnego według art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Co zrobić, gdy nie mam pisemnej umowy pożyczki ze znajomym?

Warto zebrać inne dowody: przelewy, wiadomości, potwierdzenia rat, nagrania zgodne z prawem, świadków oraz wszelkie dokumenty wskazujące, że pieniądze miały zostać zwrócone. Następnie można wysłać wezwanie do zapłaty i rozważyć pozew.

Źródła

• Art. 509, art. 519–522, art. 720, art. 723, art. 74 i art. 118 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 69 ust. 1 i art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe.
• Art. 41 § 1–2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 777 § 1 pkt 4–5 i art. 787 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.