Była partnerka zatrzymała rzeczy po rozstaniu – jak je odzyskać?

Co zrobić, gdy była partnerka zatrzymała rzeczy po rozstaniu?

Po rozstaniu w związku nieformalnym należy najpierw uporządkować stan faktyczny. Inaczej dochodzi się zwrotu telewizora, sprzętu AGD albo narzędzi kupionych wyłącznie przez jedną osobę, inaczej rozlicza się rzeczy kupione wspólnie, a jeszcze inaczej nakłady na cudze mieszkanie, na przykład remont, meble trwale związane z lokalem czy instalacje.

W praktyce najważniejsze są dowody: faktury, paragony imienne, umowy ratalne, potwierdzenia przelewów, korespondencja, zdjęcia rzeczy w mieszkaniu, historia spłat kredytu oraz świadkowie. Sam fakt, że dokument zakupu wystawiono na Pana nazwisko, jest bardzo ważny, ale nie zawsze przesądza sprawę. Druga strona może twierdzić, że rzecz była prezentem, została kupiona wspólnie albo miała służyć dziecku. Dlatego przed działaniami sądowymi warto przygotować listę przedmiotów i wydatków.

Przydatny jest prosty podział majątku na cztery grupy:

• rzeczy wyłącznie Pana, za które Pan zapłacił i które nie zostały darowane partnerce ani dziecku,
• rzeczy należące wyłącznie do byłej partnerki,
• rzeczy wspólne, kupione ze środków obu stron albo przeznaczone do wspólnego używania jako współwłasność,
• nakłady na mieszkanie partnerki, których nie da się sensownie zabrać bez uszkodzenia lokalu.

Czy w konkubinacie powstaje wspólny majątek?

Nie. W polskim prawie konkubinat albo związek partnerski nie powoduje powstania ustawowej wspólności majątkowej takiej jak w małżeństwie. Zarobki każdego partnera pozostają zasadniczo jego majątkiem, a własność konkretnych rzeczy ustala się na podstawie przepisów prawa cywilnego, dowodów zakupu, sposobu finansowania oraz ewentualnych ustaleń między stronami.

Nie oznacza to jednak, że po rozstaniu nie ma żadnych roszczeń. Możliwe są między innymi:

• roszczenie o wydanie rzeczy należącej do właściciela,
• zniesienie współwłasności rzeczy kupionych wspólnie,
• rozliczenie nakładów na rzecz należącą do byłej partnerki,
• roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, jeżeli jedna strona uzyskała korzyść kosztem drugiej bez podstawy prawnej,
• roszczenia wynikające z pożyczki, umowy albo ustaleń stron, jeżeli da się je udowodnić.

W podobnych sprawach warto szerzej przeanalizować rozliczenia po rozstaniu w konkubinacie, bo wybór podstawy prawnej zależy od tego, czy chodzi o własność rzeczy, zwrot pieniędzy, nakłady na lokal, czy wspólne zakupy.

Zwrot rzeczy kupionych przez jednego partnera

Jeżeli rzecz jest Pana własnością, a była partnerka odmawia jej wydania, podstawowym roszczeniem jest żądanie wydania rzeczy. Wynika ono z art. 222 § 1 Kodeksu cywilnego: właściciel może żądać od osoby, która faktycznie włada jego rzeczą, aby rzecz została mu wydana, chyba że tej osobie przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą.

W pierwszej kolejności warto wysłać przedsądowe wezwanie do wydania rzeczy. W piśmie należy wskazać:

• dokładną listę rzeczy, najlepiej z marką, modelem, numerem seryjnym lub innymi cechami identyfikacyjnymi,
• podstawę twierdzenia, że rzeczy należą do Pana,
• termin i sposób wydania rzeczy,
• informację, że brak zwrotu spowoduje skierowanie sprawy do sądu lub zawiadomienie organów ścigania, jeżeli zachowanie ma cechy przywłaszczenia.

Jeżeli wezwanie nie przyniesie skutku, można wnieść pozew o wydanie rzeczy. Gdy rzecz została zniszczona, sprzedana albo nie da się jej już odzyskać, w grę może wchodzić żądanie zapłaty odszkodowania albo równowartości rzeczy, ale wymaga to wykazania wartości i odpowiedzialności drugiej strony.

Kiedy zatrzymanie rzeczy może być przywłaszczeniem?

Samo posiadanie cudzej rzeczy po rozstaniu nie zawsze oznacza przestępstwo. Dla odpowiedzialności z art. 284 Kodeksu karnego kluczowe jest to, czy dana osoba przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą albo prawo majątkowe, czyli zachowuje się tak, jakby rzecz była jej własnością, mimo że wie o cudzym prawie.

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa może mieć sens zwłaszcza wtedy, gdy była partnerka odmawia zwrotu rzeczy wyłącznie Pana, ukrywa je, sprzedaje, oddaje osobom trzecim albo w korespondencji wprost twierdzi, że nie odda ich mimo braku podstawy prawnej. Jeżeli czyn miałby być traktowany jako popełniony na szkodę osoby najbliższej, potrzebny może być wniosek pokrzywdzonego o ściganie.

Trzeba jednak pamiętać, że postępowanie karne nie zastępuje rozliczenia cywilnego. Policja lub prokuratura mogą odmówić ingerencji, jeżeli uznają, że spór dotyczy przede wszystkim własności, współwłasności albo rozliczeń finansowych między byłymi partnerami. Dlatego w wielu sprawach równolegle albo zamiast drogi karnej konieczne jest wezwanie przedsądowe i sprawa cywilna.

Rzeczy kupione wspólnie i zniesienie współwłasności

Jeżeli przedmiot został kupiony ze środków obu partnerów albo z okoliczności wynika, że miał stanowić wspólną własność, nie należy traktować go automatycznie jako rzeczy należącej wyłącznie do osoby, na którą wystawiono fakturę. Współwłasność może wynikać z umowy, wspólnego finansowania albo zgodnego zamiaru stron.

W przypadku rzeczy wspólnych można żądać zniesienia współwłasności. W praktyce są trzy typowe rozwiązania: fizyczny podział rzeczy, przyznanie rzeczy jednej osobie ze spłatą drugiej albo sprzedaż rzeczy i podział uzyskanej kwoty. Przy ruchomościach najczęściej stosuje się przyznanie rzeczy jednej stronie z obowiązkiem spłaty albo ugodowe podzielenie wyposażenia.

W sprawach o zniesienie współwłasności trzeba zgłosić również roszczenia związane z posiadaniem rzeczy, nakładami, pożytkami i spłatami, jeżeli są związane ze wspólną rzeczą. Zbyt ogólne żądanie może utrudnić pełne rozliczenie.

Jak dochodzić zwrotu nakładów na mieszkanie byłej partnerki?

Najtrudniejsze są zwykle nakłady na mieszkanie należące do byłej partnerki. Jeżeli lokal był jej własnością, a Pan finansował remont, wyposażenie albo ulepszenia, najczęściej nie dochodzi się zwrotu konkretnych materiałów budowlanych, lecz zapłaty odpowiedniej kwoty. Trzeba wykazać, co zostało wykonane, z czyich pieniędzy, jaka była wartość nakładów i czy była partnerka nadal korzysta z efektu tych prac.

Podstawą roszczeń mogą być w szczególności przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, czyli art. 405 i następne Kodeksu cywilnego. Jeżeli była partnerka uzyskała korzyść majątkową kosztem Pana, na przykład jej mieszkanie zostało ulepszone za Pana środki, można żądać zwrotu wartości wzbogacenia. W niektórych stanach faktycznych znaczenie mogą mieć także przepisy o rozliczeniach między właścicielem a posiadaczem rzeczy.

Nie każdy wydatek da się odzyskać w pełnej wysokości. Sąd może badać, czy nakład nadal zwiększa wartość mieszkania, czy został zużyty w czasie wspólnego zamieszkiwania, czy był zwykłym kosztem życia, czy też miał charakter trwałego ulepszenia cudzego majątku. Znaczenie ma również to, czy strony umawiały się na zwrot pieniędzy, wspólne zamieszkiwanie przez dłuższy czas, darowiznę albo inny sposób rozliczenia.

Przydatne będzie zestawienie faktur, potwierdzeń przelewów, kosztorysów, zdjęć przed i po remoncie oraz historii kredytu. Sam fakt, że kredyt został zaciągnięty przez Pana, nie oznacza automatycznie, że była partnerka ma spłacać raty bankowi. Może jednak wzmacniać roszczenie wobec niej, jeżeli pieniądze z kredytu rzeczywiście zostały przeznaczone na jej mieszkanie.

W tym zakresie pomocne może być także omówienie problemu, jakim są inwestycje w mieszkanie partnera, bo sąd inaczej ocenia rzeczy możliwe do zabrania, a inaczej trwałe ulepszenia lokalu.

Czy można przestać płacić alimenty, skoro była partnerka zatrzymała rzeczy?

Nie należy wstrzymywać alimentów tylko dlatego, że była partnerka zatrzymała rzeczy, nie chce rozliczyć remontu albo utrudnia kontakt. Obowiązek alimentacyjny wobec dziecka jest odrębną sprawą. Dziecko nie jest stroną sporu o majątek rodziców, a zaległości alimentacyjne mogą spowodować egzekucję komorniczą, odsetki, koszty postępowania, a w określonych sytuacjach także odpowiedzialność karną z art. 209 Kodeksu karnego.

Alimenty najlepiej płacić przelewem, z jasnym tytułem, na przykład: alimenty na dziecko, imię i nazwisko dziecka, miesiąc i rok. Jeżeli nie ma jeszcze orzeczenia sądu, warto uregulować alimenty formalnie, zwłaszcza gdy relacje między rodzicami są konfliktowe. Wysokość alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego rodzica.

Sprawy dziecka warto oddzielić od sporu majątkowego. Po rozstaniu można uregulować miejsce pobytu dziecka, alimenty, władzę rodzicielską oraz kontakty. Przydatne mogą być materiały dotyczące sytuacji, gdy pojawia się dziecko po rozstaniu partnerów, oraz osobno temat, jak ustalić kontakty z dzieckiem po konkubinacie.

Jak przygotować przedsądowe wezwanie?

Przedsądowe wezwanie powinno być konkretne i spokojne. Nie warto opisywać całej historii związku ani formułować ocen osobistych. Pismo ma pokazać, czego Pan żąda, z jakiej podstawy i w jakim terminie.

W jednym piśmie można połączyć kilka żądań, ale trzeba je wyraźnie rozdzielić:

• wydanie rzeczy wyłącznie Pana,
• ugodowe zniesienie współwłasności rzeczy wspólnych,
• zapłatę określonej kwoty tytułem rozliczenia nakładów,
• udostępnienie lokalu w celu odbioru rzeczy albo sporządzenia dokumentacji,
• propozycję mediacji lub ugody.

Wezwanie najlepiej wysłać listem poleconym za potwierdzeniem nadania albo doręczyć w sposób pozwalający wykazać odbiór. Można też równolegle wysłać je e-mailem lub komunikatorem, ale w sprawie sądowej tradycyjny dowód nadania bywa prostszy do wykorzystania.

Jakie dowody będą najważniejsze w sądzie?

W sprawie cywilnej obowiązuje zasada, że osoba wywodząca skutki prawne z określonych faktów powinna te fakty udowodnić. Wynika to z art. 6 Kodeksu cywilnego i art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd nie zna historii związku stron i nie powinien domyślać się, które wydatki były Pana, które wspólne, a które miały charakter prezentu.

Najczęściej przydatne są:

• faktury, paragony, umowy ratalne i potwierdzenia zamówień,
• potwierdzenia przelewów i historia rachunku bankowego,
• umowa kredytu oraz dokumenty pokazujące, na co przeznaczono środki,
• korespondencja z byłą partnerką, w której potwierdza zakupy, remont albo odmowę zwrotu rzeczy,
• zdjęcia rzeczy, remontu i mieszkania,
• zeznania świadków, którzy wiedzą, kto finansował remont albo zakupy,
• opinia biegłego, jeżeli trzeba ustalić wartość nakładów lub wzrost wartości nieruchomości.

Jeżeli druga strona twierdzi, że rzecz była prezentem albo że remont był formą zwykłego udziału w kosztach życia, powinna to wiarygodnie wykazać. Pan natomiast powinien konsekwentnie wskazywać, czy żąda wydania rzeczy, spłaty udziału, czy zwrotu wartości nakładów.

Czy można żądać przywrócenia posiadania mieszkania?

Jeżeli była partnerka bezprawnie pozbawiła Pana posiadania mieszkania, na przykład wymieniła zamki albo wyrzuciła rzeczy, możliwe może być powództwo posesoryjne o przywrócenie naruszonego posiadania. Zgodnie z art. 344 Kodeksu cywilnego roszczenie posesoryjne wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od naruszenia.

To roszczenie nie przesądza własności mieszkania. Sąd w sprawie posesoryjnej bada przede wszystkim ostatni stan posiadania i fakt naruszenia. W praktyce może to być pomocne, gdy chodzi o dostęp do rzeczy, dokumentów albo lokalu, ale nie zastępuje rozliczenia nakładów na mieszkanie.

FAQ

Czy faktura na moje nazwisko wystarczy, aby odzyskać rzecz?

Faktura lub umowa ratalna na Pana nazwisko to mocny dowód, ale nie zawsze jedyny potrzebny. Druga strona może twierdzić, że rzecz była prezentem, że została kupiona wspólnie albo że miała należeć do dziecka. Dlatego warto dołączyć także potwierdzenia płatności, korespondencję i inne dowody.

Czy mogę wejść do mieszkania byłej partnerki i sam zabrać swoje rzeczy?

Nie należy robić tego siłowo ani bez zgody, zwłaszcza gdy mieszkanie należy do byłej partnerki. Bezpieczniej wezwać ją do wydania rzeczy, zaproponować termin odbioru, a w razie odmowy skorzystać z drogi sądowej. Samodzielne wejście do lokalu może wywołać dodatkowy konflikt prawny.

Czy mogę potrącić wartość zatrzymanych rzeczy z alimentów?

Nie powinno się tego robić. Alimenty należą się dziecku i są odrębne od rozliczeń między rodzicami. Zatrzymane rzeczy, remont albo sporne długi należy rozliczać osobno, najlepiej przez wezwanie, ugodę albo postępowanie cywilne.

Czy remont mieszkania partnerki zawsze podlega zwrotowi?

Nie zawsze. Trzeba wykazać, że po stronie partnerki powstała korzyść majątkowa kosztem osoby, która finansowała remont. Sąd może też badać, czy nakłady nie zostały zużyte w czasie wspólnego mieszkania, czy nie były zwykłymi kosztami życia oraz czy strony nie umawiały się inaczej.

Czy sprawę lepiej zgłosić na policję, czy do sądu cywilnego?

To zależy od zachowania byłej partnerki i rodzaju rzeczy. Jeżeli chodzi o spór o własność albo rozliczenie nakładów, podstawowa jest droga cywilna. Jeżeli była partnerka świadomie zatrzymała cudze rzeczy i traktuje je jak własne, może wchodzić w grę zawiadomienie o podejrzeniu przywłaszczenia.

Podsumowanie

Po rozpadzie konkubinatu trzeba oddzielić emocje od roszczeń prawnych. Najpierw należy ustalić, które rzeczy są Pana własnością, które są wspólne, a które stanowią nakłady na cudze mieszkanie. Następnie warto zebrać dowody, wysłać przedsądowe wezwanie i dopiero potem wybrać właściwą drogę: pozew o wydanie rzeczy, zniesienie współwłasności, roszczenie o zapłatę z tytułu nakładów albo zawiadomienie o podejrzeniu przywłaszczenia.

Spraw majątkowych nie należy mieszać z alimentami i kontaktami z dzieckiem. Obowiązki wobec dziecka trzeba wykonywać niezależnie od rozliczeń z byłą partnerką, a ewentualne spory rodzicielskie najlepiej uregulować formalnie w sądzie albo w ugodzie.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny: art. 6, art. 197, art. 206, art. 222, art. 224 i nast., art. 344, art. 405 i nast.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego: art. 187, art. 230, art. 232, art. 617 i nast., art. 618.
• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy: art. 128, art. 133, art. 135, art. 138.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny: art. 209, art. 284.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., I CSK 765/18 – rozliczenia majątkowe po ustaniu konkubinatu i możliwość stosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu zależnie od stanu faktycznego.