Przelew pieniędzy w rodzinie a darowizna – kiedy nie ma podatku?

Sam przelew rodzinny nie zawsze jest darowizną

W opisanej sytuacji zasadnicze pytanie brzmi nie: „czy był przelew?”, lecz: „czy doszło do nieodpłatnego przysporzenia majątkowego?”. Zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.

Jeżeli więc środki od początku były własnością mamy, wpłynęły na Twoje konto tylko po to, aby je przewalutować i odesłać z powrotem do właścicielki, to co do zasady nie dochodzi do darowizny. Nie następuje bowiem trwałe zwiększenie Twojego majątku kosztem majątku mamy.

Taki wniosek jest aktualny także dziś: sam techniczny przepływ pieniędzy przez cudzy rachunek nie przesądza jeszcze o powstaniu obowiązku podatkowego. Dla oceny liczy się rzeczywisty charakter czynności, a nie wyłącznie to, że pieniądze chwilowo znalazły się na Twoim koncie.

Kiedy powstaje podatek od darowizny pieniędzy?

Podatkowi podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy lub praw majątkowych tytułem darowizny na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Z kolei zgodnie z art. 5 tej ustawy obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy, czyli na obdarowanym.

Moment powstania obowiązku podatkowego określa art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przy darowiźnie zawartej bez aktu notarialnego obowiązek podatkowy powstaje z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia, czyli najczęściej z chwilą przekazania pieniędzy.

W praktyce oznacza to, że urząd skarbowy bada, czy pieniądze rzeczywiście zostały komuś przekazane jako jego własność, a nie tylko „przepuszczone” przez rachunek w celu wykonania czynności technicznej.

Pośrednictwo w przewalutowaniu a brak obowiązku zgłoszenia

Jeżeli Twoja rola ograniczyła się do przyjęcia pieniędzy należących do mamy, ich wymiany i odesłania na jej rachunek, to nie dochodzi do nabycia przez Ciebie środków pieniężnych. W takim wariancie nie ma podstaw do zgłoszenia darowizny, bo nie było darowizny.

Warto jednak pamiętać, że w razie kontroli trzeba umieć wykazać faktyczny przebieg operacji. Sam tytuł przelewu „oszczędności mamy” pomaga, ale nie zawsze wystarczy. Najlepiej zachować:

• potwierdzenie wpływu środków od mamy,
• potwierdzenie przewalutowania,
• potwierdzenie przelewu zwrotnego na konto mamy,
• korespondencję pokazującą cel operacji,
• ciąg operacji wskazujący, że nie dysponowałeś tymi pieniędzmi jak własnymi.

Jeżeli natomiast chcesz porównać tę sytuację z klasyczną pomocą finansową w rodzinie, zobacz także: pomoc rodziców w zakupie mieszkania dla dziecka a podatki.

Kiedy przelew od rodzica jednak będzie darowizną?

Darowizna wystąpi wtedy, gdy rodzic przekazuje dziecku pieniądze do jego swobodnej dyspozycji, a dziecko staje się ich właścicielem. Nie ma wtedy znaczenia, że przelew nastąpił zwykłym przelewem bankowym, Blikiem czy przekazem na rachunek.

W takiej sytuacji zastosowanie może mieć zwolnienie dla najbliższej rodziny z tzw. grupy zerowej, czyli m.in. dla małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy. Wynika to z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Aby skorzystać z tego zwolnienia przy darowiźnie pieniędzy, trzeba co do zasady:

• zgłosić nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego – art. 4a ust. 1 pkt 1 tej ustawy,
• udokumentować otrzymanie pieniędzy dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek inny niż płatniczy w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym – art. 4a ust. 1 pkt 2 tej ustawy.

Jeżeli więc środki rzeczywiście byłyby darowizną od mamy dla Ciebie, a nie jedynie czasowo znalazły się na Twoim rachunku, wtedy należałoby przeanalizować termin SD-Z2 i sposób udokumentowania wpływu.

Znaczenie tytułu przelewu i dokumentów

Tytuł przelewu nie tworzy jeszcze samodzielnie skutków prawnych, ale jest ważnym dowodem. Opis typu „oszczędności mamy”, „środki do przewalutowania”, „zwrot środków mamy” albo „przelew techniczny” może pomóc wykazać, że nie chodziło o darowiznę.

Z drugiej strony tytuł przelewu „darowizna” albo „dla syna/córki” może utrudnić obronę stanowiska, że chodziło wyłącznie o pośrednictwo. Dlatego liczy się całość materiału dowodowego, a nie pojedynczy element.

Jeżeli temat dotyczy przekazania większego majątku, pomocny może być też materiał: jak najlepiej przekazać dziecku spółdzielcze własnościowe mieszkanie.

Co jeśli urząd skarbowy uzna przelew za darowiznę?

Jeżeli organ uzna, że doszło jednak do nieodpłatnego nabycia pieniędzy, będzie oceniał, czy można zastosować zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli warunki zwolnienia nie zostały spełnione, znaczenie będzie miała właściwa grupa podatkowa oraz kwota wolna przewidziana w tej ustawie.

Wysokość kwot wolnych i skali podatkowej może się zmieniać, dlatego przy konkretnej sprawie trzeba odnosić się do stanu prawnego obowiązującego w dniu powstania obowiązku podatkowego. Nie warto opierać się na starych progach z dawnych publikacji.

Jeżeli urząd zakwestionuje charakter operacji, można przedstawiać wyjaśnienia, historię rachunku, korespondencję i inne dowody. W razie potrzeby składa się też czynny żal lub korekty, ale to zawsze wymaga oceny konkretnego stanu faktycznego i etapu postępowania.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, kiedy przelew rodzinny jest tylko operacją techniczną, a kiedy może zostać potraktowany jako darowizna.

FAQ

Czy sam wpływ pieniędzy na moje konto oznacza darowiznę?

Nie. O darowiźnie decyduje rzeczywiste nieodpłatne przysporzenie, a nie sam techniczny przepływ środków przez rachunek.

Czy muszę zgłaszać do urzędu skarbowego przewalutowanie pieniędzy mamy?

Jeżeli pieniądze należały do mamy, a Ty tylko je przewalutowałeś i odesłałeś właścicielce, co do zasady nie ma obowiązku zgłoszenia darowizny.

Kiedy trzeba złożyć formularz SD-Z2?

Zwykle wtedy, gdy doszło do rzeczywistej darowizny od osoby z najbliższej rodziny i chcesz skorzystać ze zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Termin wynosi co do zasady 6 miesięcy.

Czy tytuł przelewu ma znaczenie?

Tak, jako dowód. Nie rozstrzyga sprawy samodzielnie, ale może pomóc albo zaszkodzić przy ustalaniu, czy przelew był darowizną czy tylko operacją techniczną.

Czy urząd może zakwestionować brak zgłoszenia?

Tak, jeżeli uzna, że w rzeczywistości doszło do darowizny. Dlatego warto przechowywać dokumenty pokazujące cel operacji i własność środków.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207

3. Interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 21 października 2013 r., nr ITPB2/436-142/13/DSZ – jako przykład podejścia do oceny technicznego przepływu środków; każda sprawa wymaga jednak oceny własnego stanu faktycznego.