Darowizna w trakcie rozwodu – jak ochronić majątek osobisty?

Kiedy darowizna należy do majątku osobistego?

Jeżeli córka otrzyma pieniądze wyłącznie dla siebie, to co do zasady będą one stanowiły jej majątek osobisty i nie powinny wejść do majątku wspólnego małżonków. Podstawą jest art. 33 pkt 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym do majątku osobistego każdego z małżonków należą przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca albo darczyńca inaczej postanowił.

W praktyce oznacza to, że pieniądze przekazane tylko córce na jej rachunek bankowy nie są automatycznie dzielone z mężem tylko dlatego, że małżonków nadal łączy wspólność ustawowa. Sam moment trwania małżeństwa nie zmienia charakteru takiej darowizny.

Najbezpieczniej, aby z dokumentów wynikało wprost, że obdarowaną jest wyłącznie córka. Przy przelewie warto wpisać czytelny tytuł, np. „darowizna pieniężna dla córki do majątku osobistego”. Jeszcze lepiej, gdy większa darowizna zostanie potwierdzona pisemnym oświadczeniem darczyńcy.

Kiedy darowizna może wejść do majątku wspólnego?

Wyjątek wynika również z art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli darczyńca postanowi inaczej, darowizna może zasilić majątek wspólny. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy:

• obdarowanymi są oboje małżonkowie,
• z treści umowy wynika, że darowizna ma wejść do majątku wspólnego,
• darczyńca jednoznacznie wskazał, że przekazuje środki „dla małżonków”.

Takie rozumienie przepisu potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego, m.in. uchwała z 7 marca 1975 r., sygn. akt III CZP 12/75, oraz uchwała z 28 września 1979 r., sygn. akt III CZP 15/79.

Jeżeli więc rodzic chce chronić córkę przed wejściem środków do majątku wspólnego, nie powinien używać sformułowań sugerujących wspólne obdarowanie małżonków ani celu typu „dla was obojga na wspólne życie”, jeśli rzeczywistą intencją jest darowizna tylko dla córki.

Co z pieniędzmi wydanymi na wspólny majątek?

Tu pojawia się najważniejsze praktyczne ryzyko. To, że sama darowizna należy do majątku osobistego, nie oznacza jeszcze, że później nie powstanie spór o jej wykorzystanie. Jeżeli córka przeznaczy te pieniądze np. na remont wspólnego mieszkania, spłatę wspólnego kredytu albo zakup rzeczy do majątku wspólnego, przy podziale majątku może pojawić się rozliczenie nakładów.

Podstawą jest art. 45 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Jednocześnie małżonek może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny.

Dlatego przy rozwodzie nie wystarczy odpowiedzieć tylko na pytanie, czy darowizna była osobista. Trzeba jeszcze ustalić, czy te środki pozostały w majątku osobistym, czy zostały „wpompowane” w majątek wspólny.

Czy samo wpłacenie pieniędzy na konto ma znaczenie?

Samo przekazanie pieniędzy na rachunek należący do córki nie odbiera im charakteru majątku osobistego. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy środki zostaną przemieszane z pieniędzmi wspólnymi lub trudno będzie wykazać ich pochodzenie.

Z praktycznego punktu widzenia najlepiej:

• przyjąć darowiznę na rachunek prowadzony wyłącznie dla obdarowanej,
• zachować potwierdzenie przelewu i ewentualne oświadczenie darczyńcy,
• unikać szybkiego przelewania tych środków na konto wspólne małżonków,
• zachować historię rachunku pokazującą dalszy los pieniędzy.

Jeśli potem dojdzie do sporu o podział majątku, to właśnie dokumenty bankowe często przesądzają, czy uda się wykazać osobisty charakter środków i ewentualnych nakładów.

Darowizna a surogacja majątku osobistego

Warto pamiętać także o art. 33 pkt 10 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tym przepisem do majątku osobistego należą również przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Oznacza to, że jeżeli córka za pieniądze pochodzące z darowizny kupi określony składnik majątku wyłącznie dla siebie, to co do zasady nabyty przedmiot również może należeć do jej majątku osobistego. W orzecznictwie określa się to jako surogację. Wskazał na to Sąd Najwyższy w wyroku z 12 maja 2000 r., sygn. akt V CKN 50/00.

W praktyce trzeba jednak umieć udowodnić związek między darowizną a zakupem. Im bardziej przejrzysty przepływ środków, tym łatwiej wykazać, że nowo nabyty składnik zastąpił majątek osobisty.

Jak bezpiecznie przekazać darowiznę w czasie rozwodu?

Jeżeli celem jest ochrona środków przed wejściem do majątku wspólnego i ograniczenie przyszłych sporów, warto zadbać o kilka elementów:

Czy trzeba pamiętać o podatku od darowizny?

Tak. Kwestia przynależności darowizny do majątku osobistego to jedno, a obowiązki podatkowe to drugie. Jeżeli darowizna pochodzi np. od rodzica dla dziecka, możliwe jest zwolnienie przewidziane w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, ale zwykle wymaga ono zgłoszenia nabycia do naczelnika urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego oraz udokumentowania otrzymania pieniędzy dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, jego rachunek inny niż płatniczy w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym.

Termin i warunki zwolnienia trzeba oceniać według konkretnego stanu faktycznego, zwłaszcza przy większych kwotach i przy darowiznach pieniężnych. Brak dopełnienia formalności podatkowych nie powoduje automatycznie, że darowizna staje się majątkiem wspólnym, ale może rodzić osobny problem wobec urzędu skarbowego.

Odpowiedź praktyczna na zadane pytanie

Jeżeli pieniądze otrzyma teraz wyłącznie córka, jako jedyna obdarowana, to co do zasady będą one stanowiły jej majątek osobisty i nie powinny być dzielone przy podziale majątku wspólnego. Wynika to z art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Trzeba jednak uważać na dwie kwestie:

• darczyńca nie powinien wskazać, że darowizna jest dla obojga małżonków albo do majątku wspólnego,
• córka powinna ostrożnie dysponować tymi pieniędzmi, bo wydanie ich na majątek wspólny może prowadzić do sporu o zwrot nakładów na podstawie art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli sprawa rozwodowa jest już w toku i konflikt jest zaawansowany, przed przekazaniem większej kwoty warto przygotować sposób jej udokumentowania i plan dalszego korzystania ze środków.

FAQ

Czy darowizna od rodziców w czasie małżeństwa zawsze jest majątkiem osobistym?

Nie zawsze. Co do zasady tak wynika z art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale darczyńca może postanowić, że darowizna ma wejść do majątku wspólnego albo przekazać ją obojgu małżonkom.

Czy przelew na wspólne konto małżonków pozbawia darowiznę charakteru osobistego?

Nie automatycznie, ale bardzo utrudnia późniejsze udowodnienie, że środki należały do jednego małżonka. Dla bezpieczeństwa lepiej przyjmować darowiznę na rachunek indywidualny.

Czy mąż może żądać połowy darowizny otrzymanej przez żonę?

Jeżeli darowizna była wyłącznie dla żony i darczyńca nie zastrzegł wejścia do majątku wspólnego, co do zasady nie. Może jednak powstać spór o rozliczenie nakładów, jeśli pieniądze zostały wydane na majątek wspólny.

Czy za pieniądze z darowizny można kupić składnik majątku osobistego?

Tak, może działać zasada surogacji z art. 33 pkt 10 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Trzeba jednak umieć wykazać, że zakup został sfinansowany właśnie z majątku osobistego.

Czy darowiznę od rodzica trzeba zgłaszać do urzędu skarbowego?

Często tak, jeśli chce się skorzystać ze zwolnienia podatkowego z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Typowo trzeba zgłosić darowiznę na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy i udokumentować przekazanie pieniędzy.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.

2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

3. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1975 r., sygn. akt III CZP 12/75.

4. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1979 r., sygn. akt III CZP 15/79.

5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2000 r., sygn. akt V CKN 50/00.