Podjęcie pracy przez osobę niepełnosprawną pobierającą świadczenia

Jak praca wpływa na rentę z tytułu niezdolności do pracy?

Podjęcie pracy przez osobę pobierającą rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy jest dopuszczalne. Sam fakt zatrudnienia nie powoduje automatycznie utraty renty. Znaczenie ma to, jaki przychód osiąga rencista oraz czy mieści się on w progach powodujących zmniejszenie albo zawieszenie świadczenia.

Podstawą prawną jest art. 104 ust. 1-8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna). Zgodnie z tym przepisem prawo do renty może ulec zawieszeniu albo renta może zostać zmniejszona, jeżeli uprawniony osiąga przychód z działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego.

W praktyce oznacza to, że trzeba odróżnić:

• świadczenia, które są tylko wsparciem socjalnym i nie są liczone do limitów ZUS,
• przychody z pracy lub innej działalności zarobkowej, które ZUS bierze pod uwagę.

Jakie przychody ZUS wlicza do limitu?

Zgodnie z art. 104 ust. 2 i 6 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, chodzi przede wszystkim o przychody z działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego oraz o niektóre świadczenia zastępujące wynagrodzenie. W praktyce do limitu mogą być wliczane m.in. przychody:

• z umowy o pracę,
• z umowy zlecenia albo umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu, jeżeli stanowi tytuł do ubezpieczeń społecznych,
• z pozarolniczej działalności gospodarczej,
• z pracy nakładczej,
• z członkostwa w radzie nadzorczej, jeżeli z tego tytułu powstaje obowiązek ubezpieczeń,
• zasiłku chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego,
• wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wypłacanego na podstawie art. 92 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy,
• świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku wyrównawczego, świadczenia wyrównawczego i dodatku wyrównawczego.

Co ważne, dla ZUS liczy się co do zasady przychód brutto, czyli kwota stanowiąca podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, a nie dochód „na rękę”. Wynika to z art. 104 ust. 7 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Czego ZUS nie wlicza do limitu przy rencie?

Nie każde otrzymywane wsparcie finansowe wpływa na rentę. W opisanej sytuacji szczególnie ważne są dwa rodzaje świadczeń.

Świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji

Tzw. „500+ dla osób niepełnosprawnych” to świadczenie uzupełniające przyznawane na podstawie ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Nie jest to przychód z działalności zarobkowej w rozumieniu art. 104 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, dlatego samo pobieranie tego świadczenia nie powoduje zmniejszenia ani zawieszenia renty.

Trzeba jednak pamiętać o innej kwestii: prawo do świadczenia uzupełniającego zależy od łącznej wysokości świadczeń finansowanych ze środków publicznych, zgodnie z art. 2 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Samo wynagrodzenie z pracy nie jest tu liczone tak samo jak renta, ale zmiana sytuacji może wymagać poinformowania organu wypłacającego, jeżeli wpływa na prawo do świadczenia z innych przyczyn. Powiązaną kwestią jest to, czy ślub wpływa na rentę socjalną i świadczenia opiekuńcze.

Zasiłki i pomoc z MOPS

Świadczenia z pomocy społecznej przyznawane na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nie są co do zasady przychodem, o którym mowa w art. 104 ustawy emerytalnej. Oznacza to, że same w sobie nie są wliczane do limitów powodujących zmniejszenie albo zawieszenie renty z ZUS.

Inaczej wygląda jednak kwestia prawa do pomocy społecznej. Po podjęciu pracy może się zmienić dochód osoby lub rodziny, a to ma wpływ na prawo do niektórych świadczeń z MOPS. Kryteria dochodowe i zasady ustalania dochodu wynikają m.in. z art. 8 ust. 1-13 ustawy o pomocy społecznej. Dlatego podjęcie zatrudnienia trzeba zwykle zgłosić również do ośrodka pomocy społecznej.

Jakie są aktualne limity dorabiania do renty?

Limity nie są stałe. ZUS ogłasza je co 3 miesiące na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Wynika to z art. 104 ust. 8 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Progi odpowiadają:

• 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia – po przekroczeniu renta może zostać zmniejszona,
• 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia – po przekroczeniu renta może zostać zawieszona.

Nie warto opierać się na starych kwotach z wcześniejszych publikacji, bo zmieniają się one kilka razy w roku. Przed podjęciem pracy trzeba sprawdzić aktualny komunikat ZUS obowiązujący w danym kwartale.

Mechanizm zmniejszenia renty wynika z art. 104 ust. 3-5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. ZUS nie zawsze odbiera całe świadczenie od razu – najpierw może je obniżyć, ale tylko do granic przewidzianych ustawą. Przy wyższych przychodach renta ulega zawieszeniu.

Obowiązki wobec ZUS po podjęciu pracy

Osoba pobierająca rentę powinna pamiętać o obowiązkach informacyjnych wobec ZUS. Wynikają one z art. 127 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym osoba pobierająca świadczenie ma obowiązek zawiadomić organ rentowy o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia albo zmniejszenie jego wysokości.

W praktyce oznacza to, że po podjęciu pracy należy:

• poinformować ZUS o rozpoczęciu osiągania przychodu,
• przekazywać informacje potrzebne do rozliczenia przychodu,
• pilnować, czy rodzaj umowy i wysokość wynagrodzenia nie wpływają na rentę.

Jeżeli świadczeniobiorca pobierze rentę w zawyżonej wysokości, może powstać obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń na podstawie art. 138 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Czy organizacja pożytku publicznego może dostać dofinansowanie z PFRON?

Tak, sama forma organizacyjna nie wyklucza takiego wsparcia. Dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika z niepełnosprawnością przysługuje pracodawcy na zasadach określonych w art. 26a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Pracodawcą może być również organizacja pozarządowa albo podmiot prowadzący działalność pożytku publicznego, jeżeli zatrudnia pracowników i spełnia warunki ustawowe. Definicja organizacji pozarządowych i podmiotów zrównanych znajduje się w art. 2 pkt 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w związku z art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Warunki uzyskania dofinansowania do wynagrodzenia

Kluczowe zasady wynikają z art. 26a ust. 1, 1a, 1b i następnych ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. W uproszczeniu pracodawca może ubiegać się o miesięczne dofinansowanie, jeżeli:

• zatrudnia osobę z niepełnosprawnością,
• wynagrodzenie pracownika zostało faktycznie wypłacone,
• od wynagrodzenia zostały opłacone należne składki,
• pracodawca nie ma zaległości wyłączających pomoc albo spełnia warunki dopuszczalności pomocy publicznej,
• w przypadku pracodawców zatrudniających co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny etat – osiąga wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych co najmniej 6%.

Ten próg 6% wynika z art. 26a ust. 1 pkt 1b ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Pracodawcy zatrudniający mniej niż 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy nie muszą osiągać tego wskaźnika.

Na co jeszcze trzeba uważać przy dofinansowaniu z PFRON?

Przy dofinansowaniu znaczenie ma nie tylko sam status pracownika, ale również terminowość wypłaty wynagrodzenia i opłacenia składek. Wysokość wsparcia zależy m.in. od stopnia niepełnosprawności pracownika oraz od tego, czy występują schorzenia szczególne, przewidziane w ustawie i przepisach wykonawczych.

Jeżeli zatrudnienie ma nastąpić w stowarzyszeniu lub fundacji, najlepiej, aby pracodawca przed zawarciem umowy zweryfikował aktualne warunki w systemie SODiR i dokumentację wymaganą przez PFRON. W praktyce błędy formalne po stronie pracodawcy są częstszą przeszkodą niż sam status organizacji.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce rozdzielić wpływ pracy na rentę od wpływu pracy na inne świadczenia.

Co zrobić przed podpisaniem umowy?

Najbezpieczniej wykonać 4 kroki:

1. ustalić, jaki to będzie rodzaj umowy i czy powstanie obowiązek ubezpieczeń społecznych,
2. sprawdzić aktualne kwartalne limity przychodu ogłoszone przez ZUS,
3. zgłosić do ZUS podjęcie pracy, jeżeli może ona wpływać na rentę,
4. poinformować MOPS o zmianie dochodu, jeśli pobierane są świadczenia z pomocy społecznej.

Jeżeli sprawa dotyczy kilku świadczeń jednocześnie, warto przeanalizować ją oddzielnie wobec każdego organu: ZUS, MOPS i ewentualnie PFRON po stronie pracodawcy. To, że dane świadczenie nie wpływa na rentę, nie oznacza jeszcze, że nie wpłynie na prawo do pomocy społecznej.

FAQ

Czy osoba pobierająca rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy może legalnie pracować?

Tak. Przepisy nie zakazują pracy, ale osiąganie przychodu z działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego może skutkować zmniejszeniem albo zawieszeniem renty na podstawie art. 104 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Czy świadczenie uzupełniające „500+ dla niepełnosprawnych” wlicza się do limitu dorabiania?

Nie, nie jest to przychód z działalności zarobkowej w rozumieniu art. 104 ustawy emerytalnej. Nie powoduje więc samo przez się zmniejszenia ani zawieszenia renty.

Czy zasiłek z MOPS wpływa na rentę z ZUS?

Co do zasady nie wpływa na limit przychodu dla renty, ale podjęcie pracy może wpłynąć na samo prawo do świadczeń z pomocy społecznej, bo zmienia dochód liczony według art. 8 ustawy o pomocy społecznej.

Czy limit dorabiania liczy się od kwoty netto?

Nie. Dla ZUS znaczenie ma co do zasady przychód brutto stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Czy organizacja pozarządowa może dostać dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika z niepełnosprawnością?

Tak, jeżeli jest pracodawcą i spełnia warunki określone w art. 26a ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności art. 104, art. 127 i art. 138.
• Ustawa z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, w szczególności art. 2.
• Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności art. 8 i art. 36.
• Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, w szczególności art. 2 pkt 3 i art. 26a.
• Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w szczególności art. 3 ust. 2 i 3.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, art. 92.
• Aktualne komunikaty ZUS o granicznych kwotach przychodu dla emerytów i rencistów, publikowane kwartalnie.