Czy do darowizny pieniędzy potrzebna jest umowa?

Darowizna pieniędzy a brak pisemnej umowy

Umowa darowizny polega na tym, że darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia kosztem swojego majątku. W przypadku pieniędzy najczęściej chodzi po prostu o przekazanie określonej kwoty na rachunek obdarowanego.

Co do zasady oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Kodeks cywilny przewiduje jednak bardzo ważną zasadę praktyczną: umowa darowizny zawarta bez tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Jeżeli więc ojciec przelał pieniądze córce, sama darowizna jest skuteczna mimo braku aktu notarialnego i mimo braku odrębnej pisemnej umowy.

W praktyce darowizny rodzicielskie nie wymagają spisania umowy, aby były ważne, ale pisemne potwierdzenie może ułatwić wyjaśnienie sprawy przed urzędem skarbowym, zwłaszcza gdy tytuł przelewu jest nieprecyzyjny.

Kiedy darowizna od rodzica jest zwolniona z podatku?

Ojciec i dziecko należą do tzw. najbliższej rodziny objętej zwolnieniem z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Do tej grupy należą: małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha. Zstępni to m.in. dzieci, wnuki i prawnuki, a wstępni to m.in. rodzice, dziadkowie i pradziadkowie.

Warunkiem zastosowania zwolnienia jest także to, aby w chwili nabycia obdarowany posiadał obywatelstwo polskie, obywatelstwo państwa UE lub EFTA albo miał miejsce zamieszkania na terytorium Polski, państwa UE lub państwa EFTA.

Pełne zwolnienie podatkowe nie zależy od sporządzenia zwykłej pisemnej umowy darowizny. Zależy od spełnienia warunków podatkowych. Jeżeli wartość darowizny od tej samej osoby, po doliczeniu darowizn otrzymanych w roku ostatniego nabycia i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok, przekracza 36 120 zł, obdarowany powinien zgłosić darowiznę na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Przy darowiźnie pieniędzy przekraczającej ten limit konieczne jest również udokumentowanie otrzymania środków dowodem przekazania na rachunek płatniczy obdarowanego, jego rachunek bankowy, rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym. Dlatego przy większych darowiznach najlepiej korzystać z przelewu, a nie z gotówki przekazywanej do ręki.

Jaka data w formularzu SD-Z2?

Przy darowiźnie wykonanej bez aktu notarialnego obowiązek podatkowy powstaje z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia. Przy przelewie najbezpieczniej przyjąć datę wpływu pieniędzy na rachunek obdarowanego, czyli dzień, w którym środki zostały postawione do jego dyspozycji. Jeżeli z potwierdzenia bankowego wynika ten sam dzień zlecenia i zaksięgowania przelewu, problem zwykle nie występuje.

W formularzu SD-Z2 jako datę nabycia i datę powstania obowiązku podatkowego należy więc co do zasady wpisać datę otrzymania pieniędzy, a nie późniejszą datę sporządzenia potwierdzenia lub umowy. Jeżeli darowizna została przekazana w dolarach albo innej walucie obcej, w zgłoszeniu trzeba wykazać wartość w złotych. W praktyce należy zachować potwierdzenie bankowe pokazujące kwotę, walutę, datę i strony przelewu; przy większych kwotach warto dodatkowo zachować sposób przeliczenia na PLN.

Jeżeli pieniądze są przekazywane etapami, każdy wpływ może oznaczać osobne nabycie. Przy regularnych przelewach należy pilnować łącznej wartości od tego samego darczyńcy i zachować wydruk z historii rachunku na dowód wpływu środków.

Brak słowa „darowizna” w tytule przelewu

Przepisy nie wymagają, aby w tytule przelewu znalazło się słowo „darowizna”. Tytuł przelewu ma znaczenie dowodowe, ale nie jest samodzielnym warunkiem zwolnienia. Najważniejsze jest to, czy można wykazać, że środki pochodziły od darczyńcy, zostały przekazane obdarowanemu i miały charakter darowizny.

Jeżeli tytuł przelewu był pusty albo ogólny, warto zachować dodatkowe dowody: korespondencję z ojcem, potwierdzenie z banku, pisemne oświadczenie darczyńcy albo krótką umowę potwierdzającą, że dana kwota przekazana w określonym dniu była darowizną. Dokument powinien opisywać rzeczywisty przebieg zdarzeń.

Czy można spisać umowę po przelewie?

Można sporządzić pisemny dokument po przelewie, ale nie należy go antydatować. Bezpieczniejszym rozwiązaniem jest wskazanie rzeczywistej daty podpisania dokumentu oraz zapisanie, że strony potwierdzają darowiznę pieniężną wykonaną przelewem w konkretnym dniu, na konkretną kwotę i z konkretnego rachunku.

Taki dokument nie przesuwa daty powstania obowiązku podatkowego. Dla SD-Z2 nadal kluczowa będzie data spełnienia świadczenia, czyli zasadniczo data wpływu środków na rachunek obdarowanego. Umowa albo oświadczenie sporządzone po fakcie pełni funkcję dowodową, a nie tworzy nowej daty darowizny.

Jeżeli obdarowany nie chce przyjąć pieniędzy albo po czasie chce je oddać, podatkowo i dowodowo odrębnym zagadnieniem może być zwrot darowizny oraz ewentualne poinformowanie urzędu o dalszym przebiegu sprawy.

Darowizna z zagranicy, przelew z USA i gotówka

To, że ojciec mieszka w USA albo przelew wyszedł z zagranicznego rachunku, nie wyłącza automatycznie polskich obowiązków podatkowych. Jeżeli darowizna podlega polskiej ustawie, obdarowany powinien dochować warunków zwolnienia tak samo jak przy przelewie krajowym.

Przy darowiznach pieniężnych najbezpieczniejsza jest droga bankowa lub przekaz pocztowy. W przypadku większych kwot darowizna w gotówce może utrudnić albo uniemożliwić skorzystanie ze zwolnienia, jeżeli nie da się wykazać przekazania środków w sposób wymagany przez art. 4a ustawy. Samo późniejsze wpłacenie gotówki przez obdarowanego na własne konto może być niewystarczające.

Co grozi za brak zgłoszenia SD-Z2?

Jeżeli zgłoszenie było wymagane, a obdarowany nie złoży SD-Z2 w terminie albo nie udokumentuje darowizny pieniężnej w wymagany sposób, traci prawo do pełnego zwolnienia. Wtedy nabycie podlega opodatkowaniu według zasad dla I grupy podatkowej.

Od 7 stycznia 2026 r. przepisy przewidują możliwość przywrócenia terminu do zgłoszenia m.in. nabycia od najbliższej rodziny, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Nie jest to jednak automatyczne przedłużenie terminu. Trzeba złożyć wniosek i wykazać przyczynę niezależną od podatnika, np. poważną chorobę albo inną obiektywną przeszkodę. Rozwiązanie to ma zastosowanie do nabyć od 7 stycznia 2026 r. oraz do wcześniejszych nabyć, jeżeli 6-miesięczny termin nie upłynął przed tą datą.

FAQ

Źródła

• Art. 888 i art. 890 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, tekst jednolity: Dz. U. 2025 poz. 1071.
• Art. 4a, art. 4c, art. 5, art. 6 i art. 9 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, tekst jednolity: Dz. U. 2026 poz. 478.
• Informacje Ministerstwa Finansów dotyczące zwolnień i formularzy SD: ulgi i zwolnienia oraz formularze.