Zwrot niechcianej darowizny pieniędzy a urząd skarbowy

Co zrobić po otrzymaniu niechcianego przelewu od rodziców?

Jeżeli rodzice przelali pieniądze z tytułem „darowizna na zakup mieszkania”, a obdarowany nie chce tych środków przyjąć, najbezpieczniejszym działaniem jest szybkie i jednoznaczne zakomunikowanie braku zgody na darowiznę oraz zwrot dokładnie tej samej kwoty. W praktyce warto wysłać do rodziców wiadomość e-mail, SMS albo pismo o treści zbliżonej do: „Nie przyjmuję przekazanej darowizny i zwracam otrzymaną kwotę”.

Zwrot najlepiej wykonać na ten sam rachunek bankowy, z którego przyszły środki. W tytule przelewu można wpisać: „zwrot nieprzyjętej darowizny z dnia ...”. Należy zachować potwierdzenie wpływu, potwierdzenie zwrotu oraz korespondencję z rodzicami. Te dokumenty mogą być istotne, jeżeli urząd skarbowy zapyta, dlaczego przelew nie został zgłoszony jako darowizna.

Czy darowizna doszła do skutku?

Zgodnie z art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Darowizna jest więc umową, a nie jednostronnym narzuceniem świadczenia. Do jej skuteczności potrzebne jest co do zasady przyjęcie przysporzenia przez obdarowanego, choć przy pieniądzach przyjęcie może wynikać z zachowania, na przykład z zatrzymania i używania środków.

Art. 890 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny przewiduje, że oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, ale umowa darowizny zawarta bez tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Przy przelewie pieniędzy oznacza to, że wykonanie przelewu może wzmacniać stanowisko, że darowizna została dokonana. Nie wyklucza to jednak argumentu, że obdarowany nie przyjął darowizny, jeżeli od razu ją zwrócił i wyraźnie odmówił przyjęcia.

Ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego: czasu zwrotu, treści korespondencji, tego, czy pieniądze były używane, oraz czy między stronami były wcześniejsze uzgodnienia. Im szybszy zwrot i im wyraźniejsza odmowa, tym łatwiej wykazać brak skutecznego nabycia darowizny.

Podatek od darowizny i obowiązek zgłoszenia SD-Z2

Podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy lub praw majątkowych tytułem darowizny, co wynika z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy, czyli na obdarowanym, zgodnie z art. 5 tej ustawy.

Przy darowiźnie dokonanej bez aktu notarialnego obowiązek podatkowy powstaje z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia, czyli przy darowiźnie pieniężnej najczęściej z chwilą wpływu środków na rachunek obdarowanego. Wynika to z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli więc obdarowany zatrzyma pieniądze i faktycznie przyjmie darowiznę, powinien ocenić obowiązek zgłoszenia formularza SD-Z2. Jeżeli natomiast środki zostały niezwłocznie zwrócone jako nieprzyjęte, można bronić stanowiska, że nie doszło do nabycia, a tym samym nie powstał obowiązek podatkowy. W razie wysokiej kwoty lub ryzyka sporu warto rozważyć złożenie do właściwego urzędu skarbowego pisemnego wyjaśnienia z załączonymi potwierdzeniami przelewów, zamiast automatycznie składać SD-Z2 jako zgłoszenie nabycia.

Zwolnienie z podatku dla darowizny od rodziców

Rodzice należą do najbliższej rodziny objętej zwolnieniem z art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Przepis obejmuje między innymi nabycie od wstępnych, czyli rodziców, dziadków i dalszych przodków. Aby skorzystać ze zwolnienia przy darowiźnie pieniężnej przekraczającej limit, obdarowany powinien spełnić dwa podstawowe warunki.

• Po pierwsze, zgłosić nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
• Po drugie, udokumentować otrzymanie pieniędzy dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek inny niż płatniczy w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo przekazem pocztowym, zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 2 tej ustawy.

Zgłoszenie SD-Z2 nie jest wymagane, jeżeli łączna wartość majątku nabytego od tej samej osoby w roku nabycia i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok nie przekracza kwoty wolnej przewidzianej dla I grupy podatkowej, czyli 36 120 zł. Wynika to z art. 4a ust. 4 pkt 1 w związku z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Przy przelewie od obojga rodziców znaczenie ma też to, czy darczyńcą jest jeden rodzic, czy każde z rodziców przekazało część środków.

Przyjęcie darowizny i zwolnienie od podatku wymagają prawidłowych dowodów bankowych. Szerzej omawiamy to w materiale o tym, jak wygląda dokumentowanie darowizny pieniędzy.

Zwrot niechcianej darowizny a urząd skarbowy

Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn nie reguluje wprost procedury „odrzucenia” darowizny pieniężnej po wpływie przelewu na konto. Dlatego w praktyce możliwe są dwa podejścia.

Jeżeli po zwrocie niechcianej darowizny obdarowany złożył już zgłoszenie albo błędnie wykazał składnik majątku, pomocna może być korekta SD-Z2 albo pismo wyjaśniające do urzędu skarbowego. Wybór zależy od tego, czy zgłoszenie dotyczyło rzeczywiście przyjętej darowizny, czy zostało złożone omyłkowo.

Czy zwrot pieniędzy może być nową darowizną dla rodziców?

Jeżeli obdarowany nie przyjmuje darowizny i szybko odsyła tę samą kwotę jako zwrot nieprzyjętego przelewu, zasadniczo celem przelewu zwrotnego nie jest dokonanie nowej darowizny na rzecz rodziców. Trzeba to jednak odpowiednio udokumentować. Tytuł przelewu powinien wskazywać na zwrot, a nie na darowiznę dla rodziców.

Inaczej może być, gdy obdarowany najpierw przyjął pieniądze, korzystał z nich, a dopiero po pewnym czasie postanowił przekazać rodzicom taką samą lub inną kwotę. Wtedy urząd skarbowy może analizować, czy doszło do odrębnego przysporzenia na rzecz rodziców. Rodzice jako nabywcy od dziecka także należą do kręgu osób objętych art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, ale przy większej kwocie musieliby spełnić warunki zwolnienia, w tym zgłoszenie SD-Z2 i udokumentowanie przelewu.

Czy trzeba kupić mieszkanie wskazane w tytule przelewu?

Sam tytuł przelewu „darowizna na zakup mieszkania” nie przesądza jeszcze automatycznie, że obdarowany ma prawnie wiążący obowiązek kupić mieszkanie w określonym terminie. Znaczenie ma to, czy strony uzgodniły polecenie darczyńcy albo inne warunki darowizny.

Art. 893 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny pozwala darczyńcy włożyć na obdarowanego obowiązek oznaczonego działania lub zaniechania, nie czyniąc nikogo wierzycielem. Jest to polecenie. Z kolei art. 894 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że po wykonaniu darowizny darczyńca może żądać wypełnienia polecenia, chyba że ma ono wyłącznie na celu korzyść obdarowanego.

Jeżeli więc rodzice wyraźnie zastrzegli, że środki mają zostać przeznaczone na zakup mieszkania, a obdarowany darowiznę przyjął, trzeba przeanalizować treść ustaleń. Jeżeli poza tytułem przelewu nie było żadnych uzgodnień, trudno mówić o ustawowym terminie na zakup mieszkania. Nie istnieje ogólny przepis, który nakazywałby zakup mieszkania w określonym czasie tylko dlatego, że taki cel wpisano w tytule przelewu.

FAQ

Czy mogę po prostu odesłać darowiznę rodzicom?

Tak, jeżeli nie chcesz jej przyjąć, najlepiej odesłać pieniądze niezwłocznie na rachunek darczyńcy i wyraźnie wskazać, że jest to zwrot nieprzyjętej darowizny. Warto równocześnie wysłać rodzicom krótką odmowę przyjęcia darowizny w formie możliwej do udokumentowania.

Czy po zwrocie pieniędzy muszę złożyć SD-Z2?

Jeżeli konsekwentnie twierdzisz, że darowizna nie została przyjęta i szybko zwróciłeś pieniądze, można argumentować, że nie doszło do nabycia, więc SD-Z2 nie jest wymagane. Przy dużych kwotach warto jednak rozważyć pismo wyjaśniające do urzędu skarbowego albo indywidualną analizę sprawy, ponieważ organy mogą badać okoliczności przelewu.

Jaki termin obowiązuje przy zgłoszeniu darowizny od rodziców?

Jeżeli darowizna została przyjęta i przekracza limit zwalniający ze zgłoszenia, formularz SD-Z2 należy złożyć w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy przelewie pieniężnym bez aktu notarialnego będzie to zwykle dzień wpływu pieniędzy na rachunek, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Czy przelew od rodziców zawsze jest zwolniony z podatku?

Nie automatycznie. Zwolnienie dla najbliższej rodziny z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn wymaga spełnienia warunków formalnych. Przy większych kwotach konieczne jest terminowe zgłoszenie SD-Z2 oraz udokumentowanie otrzymania pieniędzy przelewem, przekazem pocztowym albo innym dowodem wskazanym w tym przepisie.

Czy muszę kupić mieszkanie, jeśli taki cel był w tytule przelewu?

Nie zawsze. Sam tytuł przelewu nie tworzy jeszcze ustawowego terminu zakupu mieszkania. Jeżeli jednak darowizna była związana z wyraźnym poleceniem w rozumieniu art. 893 Kodeksu cywilnego, trzeba ocenić treść uzgodnień z darczyńcami i skutki ewentualnego niewykonania polecenia.

Źródła

• Art. 888 § 1, art. 890 § 1, art. 893 i art. 894 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 4a ust. 1, art. 4a ust. 4 pkt 1, art. 5, art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.