Najważniejsze:
- Darowizna od szwagierki, czyli żony brata, zasadniczo należy do II grupy podatkowej, a nie do kręgu najbliższej rodziny objętej pełnym zwolnieniem z art. 4a ustawy.
- Przy darowiźnie pieniężnej przekazanej przelewem obowiązek podatkowy powstaje zwykle z chwilą spełnienia świadczenia, czyli przekazania pieniędzy obdarowanemu.
- Późniejszy zwrot przyjętej darowizny co do zasady nie usuwa podatku należnego od pierwotnego nabycia.
- Jeżeli darowizna nie została przyjęta, a pieniądze od razu zwrócono, można argumentować, że umowa darowizny nie doszła do skutku.
- Darczyńca, który odzyskuje pieniądze w wyniku odwołania darowizny albo nieprzyjęcia darowizny, co do zasady nie składa SD-3 i nie płaci podatku od tego zwrotu.
Darowizna od szwagierki a grupa podatkowa
Darowizna pieniędzy podlega podatkowi od spadków i darowizn, jeżeli nabywcą jest osoba fizyczna, a przedmiotem nabycia są pieniądze lub inne prawa majątkowe objęte ustawą. Przy darowiźnie pieniężnej dokonanej przelewem znaczenie ma nie tylko kwota, lecz także stopień pokrewieństwa lub powinowactwa między darczyńcą a obdarowanym.
Żona brata, czyli szwagierka, nie należy do tzw. zerowej grupy podatkowej objętej pełnym zwolnieniem dla najbliższej rodziny. Szwagierka jako małżonek rodzeństwa mieści się w II grupie podatkowej. W tej grupie kwota wolna wynosi obecnie 27 090 zł łącznie od tej samej osoby w okresie 5 lat, doliczając ostatnie nabycie. Po przekroczeniu tej kwoty trzeba złożyć zeznanie SD-3, a urząd skarbowy ustala podatek w decyzji.
W praktyce ważny bywa również tytuł przelewu darowizny. Wpisanie w przelewie słowa „darowizna” nie jest jedynym dowodem, ale może być istotnym argumentem dla urzędu skarbowego, że strony traktowały przekazanie pieniędzy jako darowiznę.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Kiedy powstaje obowiązek podatkowy przy darowiźnie pieniędzy?
W podatku od spadków i darowizn obowiązek podatkowy przy darowiźnie powstaje zasadniczo z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego. Jeżeli jednak darowizna została wykonana bez tej formy, co przy zwykłym przelewie pieniędzy zdarza się najczęściej, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia. W praktyce będzie to moment, w którym pieniądze zostały przekazane obdarowanemu.
Jeżeli darowizna przekracza kwotę wolną dla właściwej grupy podatkowej, obdarowany powinien złożyć SD-3 w terminie 1 miesiąca od powstania obowiązku podatkowego. W zeznaniu wykazuje się także wcześniejsze nabycia od tej samej osoby z okresu 5 lat poprzedzających rok ostatniego nabycia. Następnie urząd skarbowy wydaje decyzję określającą wysokość podatku.
Czy zwrot przyjętej darowizny usuwa podatek?
Co do zasady nie. Jeżeli darowizna została skutecznie dokonana i przyjęta, a następnie obdarowany zwrócił pieniądze darczyńcy, późniejszy zwrot nie powoduje automatycznego wygaśnięcia obowiązku podatkowego od pierwotnej darowizny. Podatek jest związany z faktem nabycia pieniędzy, a nie z tym, czy obdarowany zatrzymał je na stałe.
Takie stanowisko potwierdza utrwalona praktyka podatkowa oraz orzecznictwo. W wyroku NSA z 11 maja 1993 r., sygn. III SA 209/93, wskazano, że powstania obowiązku podatkowego z tytułu darowizny nie unicestwia późniejsze zdarzenie związane ze zwrotem przedmiotu świadczenia. W aktualnej praktyce nadal rozróżnia się pierwotne nabycie z tytułu darowizny od późniejszego zwrotu pieniędzy.
Dlatego jeżeli córka przyjęła pieniądze od szwagierki, zgłosiła nabycie na SD-3, a urząd wydał decyzję podatkową, sam fakt późniejszego zwrotu pieniędzy zwykle nie wystarczy do uchylenia podatku.
Ważne: Jeżeli decyzja podatkowa nie jest jeszcze ostateczna, można rozważyć odwołanie w terminie 14 dni od jej doręczenia. Jeżeli decyzja jest ostateczna, pozostają tylko nadzwyczajne tryby wzruszenia decyzji albo wniosek o ulgę w spłacie podatku, np. raty, odroczenie lub umorzenie, ale wymagają one odrębnych przesłanek.
Nieprzyjęcie darowizny a szybki zwrot przelewu
Inaczej wygląda sytuacja, gdy do zawarcia umowy darowizny w ogóle nie doszło. Darowizna jest umową, więc poza wolą darczyńcy potrzebna jest również akceptacja obdarowanego. Jeżeli obdarowany nie chciał przyjąć pieniędzy, nie korzystał z nich i szybko je odesłał z jasnym opisem, że nie przyjmuje darowizny, można twierdzić, że nie doszło do skutecznego nabycia.
W takim wariancie warto zgromadzić dowody: historię rachunku, korespondencję stron, tytuł przelewu zwrotnego, ewentualne oświadczenie o nieprzyjęciu pieniędzy oraz wyjaśnienie, dlaczego SD-3 zostało złożone. Jeżeli problem dotyczy zwrotu darowizny zaraz po wpływie środków, kluczowe będzie wykazanie, że nie było przyjęcia darowizny, a nie tylko późniejsza zmiana decyzji.
Trzeba jednak liczyć się z tym, że złożenie SD-3 działa na niekorzyść podatnika. Dla urzędu może być potwierdzeniem, że obdarowany sam uznał nabycie za darowiznę. Nie przesądza to sprawy w każdym przypadku, ale wymaga bardzo konkretnego wyjaśnienia i dowodów.
Odwołanie darowizny i darowizna zwrotna
W praktyce należy odróżnić trzy sytuacje. Pierwsza to nieprzyjęcie darowizny, gdy umowa nie została skutecznie zawarta. Druga to odwołanie już wykonanej darowizny, np. z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego. Trzecia to zwykłe, dobrowolne oddanie pieniędzy bez wyraźnej podstawy prawnej.
Odwołanie darowizny nie jest czynnością wymienioną w ustawie o podatku od spadków i darowizn jako osobny tytuł opodatkowania. W interpretacji indywidualnej Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 25 sierpnia 2016 r., sygn. IBPB-2-1/4515-179/16-1/MD, przyjęto, że zwrot pieniędzy otrzymany w wyniku odwołania darowizny nie powoduje u darczyńcy powstania obowiązku podatkowego w podatku od spadków i darowizn.
Ostrożność jest potrzebna wtedy, gdy strony nie odwołują darowizny, nie wykazują braku jej przyjęcia, lecz po prostu przekazują pieniądze z powrotem. W zależności od dokumentów i tytułów przelewów organ może badać, czy nie doszło do odrębnej czynności. Dlatego przy sprawach takich jak darowizna zwrotna warto zadbać o jasne pisemne uzasadnienie transferu.
Czy można anulować decyzję podatkową?
Jeżeli urząd wydał decyzję określającą podatek, trzeba najpierw sprawdzić, czy decyzja jest ostateczna. Od decyzji naczelnika urzędu skarbowego przysługuje odwołanie do dyrektora izby administracji skarbowej, składane za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, zasadniczo w terminie 14 dni od doręczenia decyzji.
W odwołaniu można podnosić, że darowizna nie została przyjęta, przelew został zwrócony niezwłocznie, a formularz SD-3 złożono błędnie lub zapobiegawczo. Taka argumentacja ma sens przede wszystkim wtedy, gdy stan faktyczny rzeczywiście wskazuje na brak przyjęcia darowizny. Jeżeli pieniądze były przyjęte, pozostawały do dyspozycji obdarowanego, a potem zostały zwrócone, szanse na uchylenie decyzji tylko z powodu zwrotu są niewielkie.
Gdy decyzja jest już ostateczna, nie wystarczy zwykłe pismo o anulowanie. Możliwe są tylko szczególne procedury, np. wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności decyzji albo ulga w spłacie zobowiązania podatkowego. Każda z tych dróg wymaga osobnej podstawy prawnej i konkretnych okoliczności.
Czy szwagierka musi zgłaszać odzyskane pieniądze?
Jeżeli szwagierka odzyskała pieniądze dlatego, że darowizna została odwołana albo dlatego, że obdarowana nie przyjęła darowizny i zwróciła przelew, co do zasady szwagierka nie składa SD-3 i nie płaci podatku od spadków i darowizn od samego zwrotu. Zwrot nie jest nowym nabyciem tytułem darowizny, lecz konsekwencją rozliczenia wcześniejszej czynności albo braku jej skutecznego dojścia do skutku.
Warto jednak zadbać, aby opis przelewu i dokumenty nie sugerowały nowej darowizny. Najbezpieczniej, aby przelew zwrotny wskazywał na zwrot określonej kwoty z konkretnej daty, a nie na nową darowiznę.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak różne ustalenia faktyczne mogą zmienić ocenę podatkową zwrotu pieniędzy.
PRZYKŁAD 1
Pani Anna otrzymała od żony brata 80 000 zł. Pieniądze pozostały na jej rachunku przez kilka tygodni, a pani Anna złożyła SD-3. Po konflikcie rodzinnym oddała całą kwotę darczyńcy. Urząd może zasadnie przyjąć, że darowizna została wykonana i przyjęta, a późniejszy zwrot nie uchyla podatku od pierwotnego nabycia.
PRZYKŁAD 2
Pan Michał dostał przelew opisany jako darowizna, ale wcześniej nie uzgadniał jej przyjęcia. Tego samego dnia odesłał pieniądze z tytułem „zwrot przelewu, nie przyjmuję darowizny” i zachował wiadomości do darczyńcy. W takiej sytuacji może argumentować, że nie doszło do skutecznej umowy darowizny, więc nie powstał obowiązek podatkowy.
PRZYKŁAD 3
Pani Katarzyna odwołała darowiznę pieniędzy z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego, a obdarowany zwrócił kwotę przelewem. Zwrot jest rozliczeniem odwołanej darowizny, a nie nową darowizną na rzecz pani Katarzyny. Co do zasady nie powstaje więc u niej obowiązek złożenia SD-3 z tytułu samego zwrotu.
FAQ
Czy zwrot darowizny pieniędzy powoduje zwrot podatku?
Nie automatycznie. Jeżeli darowizna była skutecznie przyjęta, późniejszy zwrot pieniędzy co do zasady nie uchyla podatku od pierwotnego nabycia.
Czy szwagierka jest najbliższą rodziną dla celów pełnego zwolnienia?
Nie. Szwagierka, czyli żona brata, jest zaliczana do II grupy podatkowej. Nie korzysta z pełnego zwolnienia przewidzianego dla tzw. zerowej grupy podatkowej.
Kiedy trzeba złożyć SD-3 przy darowiźnie od szwagierki?
Gdy łączna wartość nabyć od tej samej osoby w ustawowym okresie przekracza kwotę wolną dla II grupy podatkowej. Zeznanie SD-3 składa się zasadniczo w terminie 1 miesiąca od powstania obowiązku podatkowego.
Czy można bronić się tym, że darowizna nie została przyjęta?
Tak, ale tylko wtedy, gdy fakty rzeczywiście to potwierdzają. Pomocne są szybki zwrot pieniędzy, jasny tytuł przelewu zwrotnego, korespondencja i brak korzystania ze środków.
Czy darczyńca płaci podatek od odzyskanych pieniędzy?
Co do zasady nie, jeżeli chodzi o zwrot odwołanej darowizny albo zwrot pieniędzy, których obdarowany nie przyjął. Trzeba jednak zadbać, aby dokumenty nie sugerowały nowej darowizny.
Źródła
- Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w szczególności art. 1, art. 4a, art. 6, art. 9, art. 14 i art. 15.
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 888, art. 890 i art. 898.
- Informacje Ministerstwa Finansów na podatki.gov.pl dotyczące podatku od spadków i darowizn, kwot wolnych, grup podatkowych, stawek i formularza SD-3.
- Wyrok NSA z 11 maja 1993 r., sygn. III SA 209/93.
- Interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 25 sierpnia 2016 r., sygn. IBPB-2-1/4515-179/16-1/MD.
Darowizna pieniężna od żonatego brata a podatek
