Tytuł przelewu darowizny a zwolnienie z podatku

Czy tytuł przelewu decyduje o zwolnieniu darowizny z podatku?

Tytuł przelewu ma znaczenie dowodowe, ale sam w sobie nie tworzy ani nie przekreśla darowizny. Darowizna wynika z umowy, przez którą darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia kosztem swojego majątku. Tak stanowi art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.

Zgodnie z art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, ale umowa darowizny zawarta bez tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Przy darowiźnie pieniędzy oznacza to, że po faktycznym przekazaniu środków brak aktu notarialnego nie powoduje nieważności darowizny. Dla celów podatkowych trzeba jednak spełnić dodatkowe warunki z ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Praktycznie najlepszy tytuł przelewu to na przykład: Darowizna od matki Anny Kowalskiej dla syna Jana Kowalskiego, umowa z dnia 10 lipca 2026 r. Taki opis ułatwia wykazanie, kto przekazał pieniądze, komu, z jakiego tytułu i kiedy. Nie zastępuje jednak zgłoszenia SD-Z2, jeżeli jest ono wymagane.

Darowizna od rodzica a grupa zerowa

Rodzic i dziecko należą do najbliższej rodziny objętej zwolnieniem z podatku. Wynika to z art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Przepis obejmuje małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Dziecko jest zstępnym, a rodzic wstępnym.

Aby skorzystać ze zwolnienia, trzeba co do zasady zgłosić nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy. Przy darowiźnie pieniędzy wykonanej bez aktu notarialnego termin liczy się zasadniczo od dnia otrzymania środków, ponieważ zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn obowiązek podatkowy przy darowiźnie powstaje z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a przy umowie bez wymaganej formy z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia.

Zgłoszenia dokonuje się na formularzu SD-Z2. Jeżeli darowizna została dokonana w formie aktu notarialnego, zgłoszenie przez obdarowanego nie jest wymagane, co wynika z art. 4a ust. 4 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. W praktyce darowizny pieniężne od rodziców najczęściej nie są jednak zawierane u notariusza, dlatego obowiązek SD-Z2 trzeba sprawdzić samodzielnie.

Kiedy trzeba złożyć SD-Z2?

Na podstawie art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn zgłoszenie SD-Z2 jest warunkiem zwolnienia, gdy wartość nabytego majątku przekracza limit, o którym mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Od 1 lipca 2023 r. limit dla I grupy podatkowej wynosi 36 120 zł.

Limit liczy się łącznie od tej samej osoby. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn bierze się pod uwagę wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczoną do wartości ostatnio nabytych rzeczy i praw majątkowych.

Zobacz również:
Przy większych kwotach szczególne znaczenie ma dokumentowanie darowizny, czyli umowa, potwierdzenia bankowe i prawidłowe zgłoszenie do urzędu skarbowego.

Jak udokumentować darowiznę pieniężną?

W przypadku darowizny pieniędzy art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn wymaga, aby obdarowany udokumentował ich otrzymanie dowodem przekazania na swój rachunek płatniczy, na swój rachunek inny niż płatniczy w banku lub w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo przekazem pocztowym. Warunek ten ma zastosowanie, gdy łączna wartość nabycia od tej samej osoby przekracza kwotę wskazaną w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Najbezpieczniejszym dowodem jest przelew z rachunku darczyńcy na rachunek obdarowanego. Wtedy historia rachunku pokazuje dane darczyńcy, dane obdarowanego, kwotę, datę i tytuł przelewu. Jeżeli w opisie przelewu znalazł się błąd, ale przelew faktycznie wyszedł z rachunku darczyńcy, zwykle można go wyjaśniać umową darowizny, oświadczeniem darczyńcy i innymi dokumentami.

Trudniejsza jest sytuacja, gdy darczyńca przekazał gotówkę, a obdarowany wpłacił ją na własny rachunek. Taka wpłata pokazuje wpływ pieniędzy na konto, ale nie pokazuje jednoznacznie, że pieniądze przekazał darczyńca. Organy podatkowe mogą wtedy twierdzić, że nie został spełniony warunek z art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy. W razie sporu znaczenie mają wszystkie okoliczności: umowa darowizny, oświadczenie darczyńcy, dokumenty sprzedaży nieruchomości, potwierdzenie otrzymania zadatku przez darczyńcę, daty operacji i spójność przepływu środków.

Co zrobić, gdy pieniądze wpłacono na konto bez danych darczyńcy?

Jeżeli wpłaciłeś na swoje konto pieniądze otrzymane wcześniej od mamy w gotówce i w banku operacja widnieje jako Twoja własna wpłata, nie da się zwykle zmienić historii zaksięgowanej operacji tak, aby stała się przelewem od mamy. Można natomiast przygotować dokumenty, które wyjaśniają rzeczywisty przebieg zdarzeń.

Warto zgromadzić przede wszystkim:

• pisemną umowę darowizny albo pisemne oświadczenie mamy o przekazaniu określonej kwoty tytułem darowizny, z datą i podpisami stron,
• dowód, że mama dysponowała środkami, na przykład umowę sprzedaży nieruchomości, umowę przedwstępną, pokwitowanie zadatku albo potwierdzenie przelewu zadatku od kupującego,
• potwierdzenie wpłaty pieniędzy na Twój rachunek, nawet jeżeli opis wpłaty jest nieprecyzyjny,
• formularz SD-Z2 złożony w terminie, jeżeli limit został przekroczony,
• wyjaśnienie kolejności zdarzeń, najlepiej spójne z datami otrzymania zadatku i wpłaty na konto.

Takie dokumenty mogą pomóc wykazać, że rzeczywiście doszło do darowizny. Nie eliminują jednak całkowicie ryzyka, bo ustawowy warunek dokumentacyjny przy darowiźnie pieniężnej jest oceniany rygorystycznie. Jeżeli kwota jest znaczna, warto rozważyć wystąpienie o interpretację indywidualną albo przygotowanie wyjaśnień jeszcze przed ewentualnymi czynnościami urzędu.

Zobacz również:
Jeżeli w historii rachunku występuje brak potwierdzenia danych darczyńcy, kluczowe staje się odtworzenie źródła pieniędzy i chronologii przekazania środków.

Czy przelew od osoby trzeciej może być dowodem darowizny?

W praktyce zdarzają się sytuacje, w których pieniądze nie wychodzą bezpośrednio z rachunku darczyńcy na rachunek obdarowanego. Przykładem jest zapłata ceny przez kupującego nieruchomość bezpośrednio na rachunek dziecka sprzedającego, jeżeli rodzic jako darczyńca wyraźnie polecił taki sposób przekazania środków.

Ważna jest uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2023 r., sygn. III FPS 3/22. NSA przyjął w niej korzystną dla podatników wykładnię art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn w kontekście przekazania środków na rachunek wierzyciela obdarowanego. Uchwała pokazuje, że przy ocenie warunku dokumentacyjnego znaczenie może mieć nie tylko techniczny opis przelewu, ale także cel i udokumentowany przebieg transakcji.

Nie oznacza to jednak, że każda wpłata gotówkowa dokonana przez obdarowanego na własne konto automatycznie spełnia warunek zwolnienia. Przelew od osoby trzeciej, polecony przez darczyńcę i dobrze opisany, jest dowodowo znacznie mocniejszy niż gotówka wpłacona samodzielnie przez obdarowanego.

Jak opisać kolejne przelewy od mamy?

Przy kolejnych ratach darowizny najlepiej unikać gotówki. Mama powinna wykonać przelew ze swojego rachunku bankowego bezpośrednio na Twój rachunek. W tytule przelewu warto wskazać: darowizna, imię i nazwisko darczyńcy, imię i nazwisko obdarowanego, ewentualnie datę umowy darowizny.

Jeżeli pieniądze pochodzą ze sprzedaży nieruchomości, dobrze zachować także dokumenty sprzedaży, potwierdzenia otrzymania ceny lub zadatku oraz ewentualne oświadczenie, że określona część środków została przeznaczona na darowiznę dla dziecka. Dla zwolnienia z podatku najważniejsze pozostają jednak warunki z art. 4a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Nie warto po czasie wykonywać pozornych operacji typu zwrot gotówki mamie i ponowny przelew tylko po to, aby poprawić dokumenty, bez analizy skutków podatkowych. Urząd może badać rzeczywisty przebieg zdarzeń, a pierwotna darowizna mogła już wywołać obowiązek podatkowy.

Zobacz również:
Jeżeli planowana jest większa darowizna pieniężna, warto wcześniej zaplanować przelew, opis operacji i zgłoszenie, aby nie utracić zwolnienia z podatku.

Skutki niespełnienia warunków zwolnienia

Jeżeli obdarowany nie spełni warunków określonych w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych podlega opodatkowaniu na zasadach przewidzianych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej. Wynika to z art. 4a ust. 3 tej ustawy.

Jeżeli podatnik powoła się na darowiznę dopiero w toku czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej albo postępowania podatkowego, a należny podatek nie został zapłacony, trzeba liczyć się także z art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten przewiduje w określonych sytuacjach sankcyjną stawkę 20%.

Dlatego przy darowiznach od rodziców najbezpieczniejsze jest działanie od razu: prawidłowy przelew, pisemna umowa lub oświadczenie, zgłoszenie SD-Z2 w terminie i zachowanie dokumentów przez okres, w którym organ może badać rozliczenie podatkowe.

FAQ

Źródła

• Art. 4a ust. 1, ust. 3 i ust. 4, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9 ust. 1 pkt 1 oraz art. 15 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
• Art. 888 § 1 i art. 890 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2023 r., sygn. III FPS 3/22.
• Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2009 r., sygn. VIII SA/Wa 184/09.