Cofnięcie zgody rektora na dodatkowe zatrudnienie na uczelni

Kiedy nauczyciel akademicki potrzebuje zgody rektora?

Aktualną podstawą prawną jest art. 125 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zgodnie z tym przepisem nauczyciel akademicki zatrudniony w uczelni publicznej, która jest jego podstawowym miejscem pracy, może - za zgodą rektora - podjąć lub kontynuować dodatkowe zatrudnienie tylko u jednego pracodawcy prowadzącego działalność dydaktyczną lub naukową.

Chodzi więc przede wszystkim o dodatkową umowę o pracę z inną uczelnią albo innym pracodawcą, który prowadzi działalność dydaktyczną lub naukową. Przepis nie obejmuje każdej dodatkowej aktywności zarobkowej, ale w praktyce zawsze trzeba sprawdzić nie tylko ustawę, lecz także statut uczelni, regulamin pracy, zakres obowiązków, ewentualny zakaz konkurencji oraz charakter faktycznie wykonywanych zajęć.

Rektor powinien odpowiedzieć na wniosek o zgodę w terminie 2 miesięcy od dnia wystąpienia o zgodę. Może zgodę wyrazić albo odmówić jej wyrażenia. Odmowa wymaga uzasadnienia, czyli uczelnia powinna wskazać konkretne powody, a nie ograniczyć się do lakonicznego stwierdzenia, że zgody nie udziela.

Wyjątki od obowiązku uzyskania zgody

Art. 125 ust. 3 ustawy przewiduje sytuacje, w których ograniczenie z ust. 1 nie ma zastosowania. Zgoda rektora nie jest wymagana m.in. przy zatrudnieniu w podmiotach, z którymi uczelnia nawiązała współpracę na podstawie umowy lub porozumienia albo dla których uczelnia jest organem prowadzącym, założycielem albo udziałowcem.

Wyjątek obejmuje także zatrudnienie w określonych urzędach państwowych, instytucjach kultury, jednostkach wymienionych w art. 2 Prawa oświatowego oraz w Centralnej Komisji Egzaminacyjnej lub okręgowej komisji egzaminacyjnej. To ważna aktualizacja, ponieważ lista wyjątków jest szersza niż w części starszych opracowań.

W przypadku uczelni niepublicznych art. 125 ust. 1-7 stosuje się odpowiednio do nauczycieli akademickich i rektora, ale tylko wtedy, gdy statut uczelni nie stanowi inaczej. W praktyce oznacza to, że przy uczelni niepublicznej pierwszym krokiem powinna być analiza statutu i regulacji wewnętrznych.

Czy rektor może cofnąć wcześniej udzieloną zgodę?

Ustawa wyraźnie reguluje wystąpienie o zgodę, termin na odpowiedź oraz wymóg uzasadnienia odmowy. Nie zawiera natomiast szczegółowej procedury cofnięcia zgody już udzielonej, nie wskazuje minimalnego okresu przejściowego ani nie określa odrębnego trybu odwołania od takiego pisma.

Nie oznacza to jednak, że rektor może działać całkowicie dowolnie. Jeżeli zgoda została udzielona na oznaczony czas, a następnie cofnięta przed jego upływem, uczelnia powinna wskazać rzeczowe powody takiej zmiany. Brak uzasadnienia nie przesądza automatycznie o nieważności pisma, ale istotnie utrudnia ocenę, czy decyzja rektora była obiektywna, proporcjonalna i zgodna z zasadą równego traktowania.

W praktyce pismo cofające zgodę należy traktować jako czynność związaną ze stosunkiem pracy, a nie typową decyzję administracyjną. Spór nie będzie więc co do zasady rozpoznawany w trybie odwołania administracyjnego, lecz może trafić do sądu pracy jako spór dotyczący praw i obowiązków pracownika uczelni.

Brak uzasadnienia cofnięcia zgody - co może oznaczać?

Skoro odmowa wyrażenia zgody wymaga uzasadnienia, to również cofnięcie wcześniej udzielonej zgody powinno być możliwe do racjonalnego zweryfikowania. Szczególnie istotne jest to wtedy, gdy nauczyciel akademicki ma zawartą umowę o pracę na czas nieokreślony w dodatkowym miejscu pracy i nie jest w stanie zakończyć jej z dnia na dzień bez naruszenia obowiązków wobec drugiego pracodawcy.

Jeżeli rektor nie podał żadnych przyczyn, warto niezwłocznie złożyć pismo o uzupełnienie uzasadnienia. W piśmie można poprosić o wskazanie, czy przyczyną jest konflikt obowiązków, obniżenie dyspozycyjności, interes uczelni, korzystanie z zasobów uczelni, kwestie organizacyjne, naruszenie regulaminu pracy czy inne konkretne okoliczności.

Warto także wnieść o przesunięcie daty skuteczności cofnięcia zgody tak, aby możliwe było zgodne z prawem zakończenie albo zmiana dodatkowego zatrudnienia. Przepisy nie dają nauczycielowi akademickiemu automatycznego prawa do okresu przejściowego, ale nagłe cofnięcie zgody bez wyjaśnienia i bez uwzględnienia realiów drugiej umowy może być argumentem w sporze z uczelnią.

Skutki kontynuowania pracy bez zgody rektora

Najpoważniejszym ryzykiem jest art. 123 ust. 1 pkt 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. Przepis ten stanowi, że poza przypadkami określonymi w Kodeksie pracy rektor może rozwiązać za wypowiedzeniem stosunek pracy z nauczycielem akademickim w przypadku podjęcia lub wykonywania dodatkowego zatrudnienia bez zgody rektora, o której mowa w art. 125 ust. 1.

Rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem następuje z końcem semestru, z zachowaniem okresu wypowiedzenia. Nie jest więc tak, że samo cofnięcie zgody automatycznie rozwiązuje podstawową umowę o pracę. Może jednak stworzyć podstawę do późniejszych działań kadrowych uczelni, jeśli nauczyciel akademicki mimo cofnięcia zgody dalej wykonuje pracę wymagającą tej zgody.

Właśnie dlatego trzeba rozdzielić dwie kwestie. Po pierwsze, czy cofnięcie zgody było prawidłowe, uzasadnione i zgodne z zasadą równego traktowania. Po drugie, jak zabezpieczyć się przed zarzutem dalszego wykonywania zatrudnienia bez zgody. Czasem najrozsądniejsze będzie równoległe złożenie pisma do rektora i rozpoczęcie rozmów z dodatkowym pracodawcą o rozwiązaniu umowy za porozumieniem stron, ograniczeniu zakresu zajęć albo zmianie formy współpracy.

Równe traktowanie i możliwość sporu przed sądem pracy

W sprawach dotyczących stosunku pracy pracowników uczelni, nieuregulowanych w ustawie, stosuje się Kodeks pracy. Spory o roszczenia ze stosunku pracy pracownika uczelni rozpatrują sądy pracy. Wynika to z art. 147 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce.

Jeżeli podobni pracownicy w porównywalnej sytuacji otrzymali zgodę albo zachowali wcześniej udzielone zgody, a tylko wobec jednej osoby zastosowano cofnięcie zgody bez jasnych kryteriów, można rozważyć zarzut nierównego traktowania. Zgodnie z art. 18^3a Kodeksu pracy pracownicy powinni być równo traktowani m.in. w zakresie warunków zatrudnienia, a art. 18^3d Kodeksu pracy przewiduje odszkodowanie w razie naruszenia zasady równego traktowania.

Nie każda odmowa albo cofnięcie zgody będzie jednak dyskryminacją. Uczelnia może wykazywać obiektywne powody, np. kolizję godzin, obniżenie jakości wykonywania obowiązków, naruszenie obowiązków organizacyjnych, konflikt interesów albo szczególne potrzeby jednostki. Dlatego przed sporem sądowym trzeba zebrać dokumenty, porównać sytuację innych pracowników i ustalić, czy odmienne potraktowanie nie miało rzeczowego uzasadnienia.

Co zrobić po otrzymaniu pisma cofającego zgodę?

Po otrzymaniu pisma od rektora warto działać szybko, ale bez pochopnego rozwiązywania drugiej umowy, jeśli nie jest to konieczne. W pierwszej kolejności trzeba sprawdzić, czy pismo wskazuje podstawę prawną, datę skuteczności, uzasadnienie oraz pouczenie o dalszych możliwościach działania, jeżeli uczelnia takie przewiduje w swoich aktach wewnętrznych.

Następnie warto złożyć do rektora pisemny wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy albo zmianę daty skuteczności cofnięcia zgody. W uzasadnieniu można wskazać, że praca dodatkowa nie koliduje z obowiązkami w uczelni podstawowej, nie powoduje użycia jej zasobów, nie narusza interesów uczelni i została już zaplanowana w cyklu dydaktycznym drugiego pracodawcy.

Równolegle warto rozmawiać z dodatkowym pracodawcą. Jeżeli jest to umowa o pracę na czas nieokreślony, standardowe okresy wypowiedzenia wynikają z Kodeksu pracy i zależą od stażu pracy u danego pracodawcy. Trzy tygodnie mogą być terminem niewystarczającym do formalnego zakończenia umowy, ale strony mogą uzgodnić rozwiązanie umowy za porozumieniem stron albo zmianę zakresu współpracy.

Umowa cywilnoprawna i działalność gospodarcza

Art. 125 ust. 1 dotyczy dodatkowego zatrudnienia, czyli w praktyce stosunku pracy. Sama umowa zlecenia, umowa o dzieło albo współpraca B2B nie jest automatycznie objęta tym obowiązkiem w takim samym zakresie jak druga umowa o pracę. Trzeba jednak zachować ostrożność.

Po pierwsze, jeżeli umowa cywilnoprawna jest wykonywana w warunkach typowych dla stosunku pracy, może zostać uznana za zatrudnienie pracownicze bez względu na nazwę umowy. Po drugie, statut uczelni, regulamin pracy, obowiązek lojalności wobec pracodawcy, zasady konfliktu interesów albo umowa o zakazie konkurencji mogą nakładać dodatkowe obowiązki informacyjne lub ograniczenia.

Po trzecie, nauczyciel akademicki prowadzący działalność gospodarczą informuje o tym rektora uczelni, która jest jego podstawowym miejscem pracy. To jest obowiązek informacyjny, a nie tożsamy z ustawową zgodą na dodatkowe zatrudnienie, ale w konkretnej sprawie działalność gospodarcza może wymagać szerszej analizy.

FAQ

Podsumowanie

Cofnięcie zgody rektora na dodatkowe zatrudnienie nie powinno być traktowane jako formalność. Dla nauczyciela akademickiego może oznaczać konieczność szybkiego uporządkowania drugiej umowy, a zignorowanie pisma może narazić go na zarzut wykonywania dodatkowego zatrudnienia bez wymaganej zgody.

Najbezpieczniejsza reakcja to pisemny wniosek o uzasadnienie, ponowne rozpoznanie sprawy i wyznaczenie realnego terminu przejściowego. Dopiero po analizie statutu uczelni, umowy o pracę, treści zgody, pisma rektora i praktyki stosowanej wobec innych pracowników można ocenić, czy sprawę warto kierować do sądu pracy.

Źródła

1. Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1571 - ELI/Dziennik Ustaw
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 277 - Sejm RP
3. Wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 18 września 2017 r., sygn. akt VI Pa 64/17 - dotyczący wcześniejszego stanu prawnego, pomocniczo przy ocenie sporów o zgodę na dodatkowe zatrudnienie.