Czy studenci medycyny English Division muszą odbywać staż po studiach?

Od czego naprawdę zależy odpowiedź

W opisanej sytuacji nie da się udzielić jednej uniwersalnej odpowiedzi tylko na podstawie samej nazwy „staż”. Kluczowe jest rozróżnienie trzech różnych instytucji:

1. praktyk i zajęć praktycznych w toku studiów – wynikających z programu studiów i standardu kształcenia,
2. warunków ukończenia studiów – określonych przez ustawę, standard kształcenia i regulamin studiów,
3. stażu podyplomowego albo innych wymogów do wykonywania zawodu – wynikających z odrębnych przepisów zawodowych.

Dlatego samo stwierdzenie dziekanatu, że po 6. roku trzeba odbyć półroczne szkolenie, nie przesądza jeszcze, że jest to obowiązek nielegalny. Ale też nie oznacza automatycznie, że uczelnia może taki obowiązek wprowadzić bez wyraźnej podstawy w programie studiów i przepisach powszechnie obowiązujących.

Czy uczelnia może wprowadzić obowiązkowe szkolenie po 6. roku

Podstawą działania uczelni publicznej lub niepublicznej jest ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zgodnie z art. 67 ust. 1 tej ustawy studia są prowadzone na określonym kierunku, poziomie i profilu na podstawie programu studiów. Z kolei art. 76 ust. 1 stanowi, że ukończenie studiów następuje po osiągnięciu efektów uczenia się określonych w programie studiów, uzyskaniu wymaganej liczby punktów ECTS, odbyciu przewidzianych w programie praktyk oraz złożeniu egzaminu dyplomowego – jeżeli program go przewiduje.

To oznacza, że uczelnia może wymagać od studenta tylko takich obowiązków dydaktycznych, które mają oparcie w programie studiów, standardzie kształcenia i aktach wewnętrznych uczelni zgodnych z ustawą. Jeżeli półroczne szkolenie po 6. roku jest rzeczywiście częścią programu studiów na kierunku lekarskim prowadzonym w języku angielskim, to co do zasady może być obowiązkowe. Jeżeli jednak zostało wprowadzone poza programem albo w praktyce dopiero po zawarciu umów ze studentami, jego legalność może być kwestionowana.

Znaczenie ma też art. 80 ust. 1 i 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zgodnie z którym warunki pobierania opłat i warunki odbywania studiów określa umowa między uczelnią a studentem. Uczelnia nie powinna więc nakładać na studenta dodatkowych, istotnych obowiązków nieprzewidzianych w tej umowie, regulaminie studiów i programie kształcenia.

Kierunek lekarski a standard kształcenia

Dla kierunku lekarskiego wiążący jest standard kształcenia określony obecnie w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 lipca 2019 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodów lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego. Standard ten określa minimalny zakres efektów uczenia się, liczbę godzin zajęć, praktyk i organizację kształcenia.

Jeżeli więc uczelnia twierdzi, że półroczne szkolenie odpowiada „części klinicznej programu”, trzeba porównać ten obowiązek z rzeczywistym programem studiów i standardem kształcenia. Jeżeli szkolenie jest tylko inną formą realizacji wymaganych zajęć praktycznych przewidzianych w programie, może być dopuszczalne. Jeżeli natomiast ma charakter dodatkowego etapu po formalnym ukończeniu studiów, który nie wynika ze standardu ani programu, pojawia się poważna wątpliwość prawna.

Czy to jest staż podyplomowy w rozumieniu ustawy

Nie należy utożsamiać każdego „stażu” organizowanego przez uczelnię ze stażem podyplomowym w rozumieniu ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Status prawny takiego szkolenia zależy od jego rzeczywistej funkcji, a nie od samej nazwy użytej przez dziekanat.

Obecnie zasady uzyskiwania prawa wykonywania zawodu lekarza reguluje przede wszystkim art. 5 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Przepisy te różnicują sytuację w zależności od miejsca uzyskania kwalifikacji, rodzaju dyplomu, spełnienia minimalnych wymogów kształcenia oraz ewentualnego uznania kwalifikacji zawodowych. W sprawach lekarzy z kwalifikacjami unijnymi znaczenie mają także przepisy implementujące system automatycznego uznawania kwalifikacji wynikający z dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych.

Jeżeli student kończy polski kierunek lekarski prowadzony w języku angielskim i otrzymuje polski dyplom, to zasadnicze znaczenie ma to, jakie kwalifikacje potwierdza ten dyplom i czy program spełnia obowiązujące standardy. Uczelnia nie może samodzielnie tworzyć dodatkowego „zawodowego” warunku dopuszczenia do wykonywania zawodu, jeśli taki warunek nie wynika z ustawy.

Skąd mogą wynikać różnice między studentami

To, że część studentów odbywających 6. rok w Niemczech nie jest zobowiązana do tego samego szkolenia, nie musi jeszcze automatycznie oznaczać naruszenia prawa. Taka różnica może być legalna tylko wtedy, gdy wynika z obiektywnych i wcześniej określonych zasad, np. z uznania określonego okresu studiów, praktyk klinicznych lub mobilności zagranicznej jako równoważnej realizacji danego komponentu programu.

Jeżeli jednak dwie grupy studentów są w porównywalnej sytuacji, a uczelnia jednych zwalnia z obowiązku bez jasnej podstawy programowej lub regulaminowej, może to naruszać zasadę równego traktowania studentów. Na poziomie ustawowym znaczenie ma tu art. 11 ust. 1 pkt 5 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zgodnie z którym system szkolnictwa wyższego i nauki działa z poszanowaniem standardów jakości kształcenia, a także zasada legalizmu z art. 7 Konstytucji RP, wymagająca działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa.

Co jeśli szkolenie jest źle zorganizowane

Nawet jeśli samo szkolenie jest co do zasady dopuszczalne, uczelnia musi je organizować prawidłowo. Jeżeli z umowy lub programu wynika, że student ma nabywać określone kompetencje kliniczne, uczelnia powinna zapewnić realne warunki do osiągnięcia efektów uczenia się. Wynika to z art. 23 ust. 1 i 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, które nakładają na uczelnię obowiązek zapewnienia warunków do prowadzenia kształcenia oraz jego wysokiej jakości.

Brak harmonogramu, brak opiekuna, brak możliwości wykonywania przewidzianych czynności, brak organizacji komunikacji językowej czy traktowanie studentów wyłącznie jako biernych obserwatorów może oznaczać nienależyte wykonywanie obowiązków uczelni. Jeżeli szkolenie odbywa się na podstawie umowy, zastosowanie mają również ogólne zasady wykonywania zobowiązań z art. 354 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny: dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu, zasadom współżycia społecznego oraz ustalonym zwyczajom.

W praktyce oznacza to, że student może domagać się nie tylko „dopuszczenia” do odbycia szkolenia, ale także jego zorganizowania w sposób zgodny z celem dydaktycznym i treścią ustaleń.

Zobacz również: prawa studenta

Jakie dokumenty trzeba sprawdzić

Aby ocenić legalność obowiązkowego półrocznego szkolenia, trzeba porównać kilka dokumentów:

• umowę zawartą ze studentem,
• regulamin studiów,
• program studiów i plan studiów dla English Division z roku rozpoczęcia studiów,
• uchwały senatu lub właściwego organu uczelni dotyczące programu,
• sylabusy lub karty przedmiotów dotyczących praktyk klinicznych,
• ewentualne porozumienia ze szpitalem lub podmiotem leczniczym.

To ważne dlatego, że prawa i obowiązki studenta ocenia się przede wszystkim według stanu prawnego i programu obowiązującego dla jego cyklu kształcenia. Uczelnia nie może swobodnie „dopisywać” nowych obowiązków na końcowym etapie studiów, jeżeli nie przewidziano ich wcześniej w sposób prawidłowy.

Jakie działania może podjąć student

Jeżeli macie wątpliwości co do legalności lub sposobu organizacji szkolenia, warto działać etapami:

1. Wniosek o wskazanie podstawy prawnej – poproście uczelnię na piśmie o wskazanie konkretnych przepisów, uchwał programowych i postanowień umowy, z których wynika obowiązek szkolenia.
2. Wniosek o udostępnienie dokumentów – zażądajcie programu studiów, kart praktyk, harmonogramów i zasad zaliczania.
3. Wezwanie do prawidłowej organizacji szkolenia – jeżeli problemem jest brak realnej możliwości odbycia zajęć, wskażcie konkretne uchybienia i zażądajcie ich usunięcia.
4. Skarga do rektora lub dziekana – gdy odpowiedzi są ogólnikowe lub uczelnia ignoruje zarzuty.
5. Zawiadomienie Rzecznika Praw Studenta przy samorządzie studenckim lub Rzecznika Praw Studenta działającego przy Parlamencie Studentów RP – gdy problem dotyczy praw studenckich, nierównego traktowania lub nieprawidłowej organizacji procesu kształcenia.

W części przypadków pomocne mogą być także sprawy studenckie dotyczące trybu odwołań, decyzji uczelni i ochrony statusu studenta.

Czy można powoływać się na prawo unijne

Tak, ale tylko wtedy, gdy stan faktyczny rzeczywiście wiąże się z uznawaniem kwalifikacji zawodowych w systemie unijnym. Dyrektywa 2005/36/WE ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy chodzi o uznawanie kwalifikacji między państwami członkowskimi UE. Automatyczne uznanie kwalifikacji dotyczy kwalifikacji spełniających minimalne wymogi szkolenia określone w tej dyrektywie.

Nie oznacza to jednak, że każda uczelniana praktyka czy każde wewnętrzne szkolenie automatycznie staje się sprzeczne z prawem UE. Najpierw trzeba ustalić, czy sporne półroczne szkolenie jest elementem polskiego programu studiów, czy uczelnia traktuje je jako odpowiednik określonego komponentu kształcenia zawodowego, czy też próbuje wprowadzić dodatkowy warunek poza systemem ustawowym.

Kiedy argument o nierównym traktowaniu może być skuteczny

Argument ten może być mocny zwłaszcza wtedy, gdy:

• studenci rozpoczęli studia według tego samego programu,
• uczelnia stosuje odmienne zasady bez uchwały lub regulaminowej podstawy,
• zwolnienia z obowiązku nie opierają się na obiektywnym uznaniu równoważnych efektów uczenia się,
• różnice wynikają jedynie z praktyki administracyjnej dziekanatu.

W takiej sytuacji warto żądać od uczelni wskazania, na jakiej podstawie prawnej uznano zagraniczny okres studiów lub praktyk za równoważny oraz dlaczego analogicznej oceny odmawia się innym studentom.

Wnioski praktyczne

Na gruncie aktualnych przepisów nie można z góry uznać, że każdy półroczny „staż” po 6. roku English Division jest nielegalny. Jeżeli jednak uczelnia:

• nie potrafi wskazać podstawy w programie studiów,
• nazywa szkolenie „stażem”, choć nie ma ono ustawowego charakteru,
• organizuje je w sposób pozorny,
• różnicuje studentów bez jasnych kryteriów,

to istnieją realne podstawy do zakwestionowania takiej praktyki.

W opisanym stanie faktycznym najważniejsze jest więc nie samo słowo „staż”, lecz odpowiedź na pytanie: czy to szkolenie było prawidłowo przewidziane jako element programu studiów i czy jest rzeczywiście realizowane zgodnie z celem dydaktycznym oraz treścią umowy. Bez tej analizy trudno przesądzić legalność działania uczelni, ale przedstawione okoliczności rzeczywiście uzasadniają zastrzeżenia.

Zobacz również: stypendium socjalne

FAQ

Czy uczelnia może nazwać praktykę „stażem”, choć nie jest to staż podyplomowy?

Tak, sama nazwa nie przesądza o charakterze prawnym. Decyduje rzeczywista treść obowiązku, jego podstawa w programie studiów oraz przepisy ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty.

Czy brak harmonogramu i brak realnych zadań dla studenta ma znaczenie prawne?

Tak. Jeżeli uczelnia ma obowiązek zapewnić prawidłową realizację zajęć praktycznych, ich pozorny charakter może oznaczać nienależyte wykonywanie obowiązków dydaktycznych i umownych.

Czy można żądać od uczelni wskazania konkretnej podstawy prawnej obowiązku?

Tak. Warto poprosić o wskazanie programu studiów, uchwały programowej, regulaminu studiów oraz postanowień umowy, z których wynika obowiązek odbycia szkolenia.

Czy różne traktowanie studentów zawsze oznacza naruszenie prawa?

Nie. Różnicowanie może być legalne, jeśli opiera się na obiektywnych kryteriach, np. uznaniu równoważnych efektów uczenia się osiągniętych za granicą. Bez takiej podstawy może być kwestionowane.

Czy warto pisać do uczelni jeszcze przed zakończeniem szkolenia?

Tak. Im wcześniej student zgłosi brak organizacji, brak opiekuna lub niezgodność z programem, tym łatwiej później wykazać, że problem nie wynikał z jego bierności.

Źródła

1. Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w szczególności art. 67 ust. 1, art. 76 ust. 1, art. 80 ust. 1–2, art. 23 ust. 1–2.

2. Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, w szczególności art. 5, Dz.U. – tekst aktu w ISAP.

3. Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 lipca 2019 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodów lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego.

4. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, art. 354 § 1 i 2.

5. Dyrektywa 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych.