Skarga na adwokata – kiedy i jak ją złożyć?

Czy można złożyć skargę na adwokata, który pobrał wynagrodzenie mimo ustanowienia z urzędu?

Tak, w opisanej sytuacji można rozważyć złożenie skargi na adwokata. Nie oznacza to jednak automatycznie, że samo podpisanie umowy z obrońcą z wyboru zawsze jest przewinieniem dyscyplinarnym. Kluczowe znaczenie mają konkretne okoliczności: kiedy adwokat dowiedział się o ustanowieniu z urzędu, kiedy zawarto umowę odpłatną, jaki był jej zakres, czy doszło do realnego świadczenia dodatkowych czynności oraz czy klient lub osoba płacąca wynagrodzenie została rzetelnie poinformowana.

Jeżeli adwokat wiedział, że został już ustanowiony obrońcą z urzędu, a mimo to przyjął pieniądze za prowadzenie tej samej sprawy bez jasnego wyjaśnienia klientowi sytuacji i bez rozliczenia wynagrodzenia, może to budzić poważne zastrzeżenia etyczne. W praktyce chodzi przede wszystkim o uczciwość wobec klienta, przejrzystość rozliczeń i obowiązek działania w interesie osoby bronionej.

W sprawie karnej szczególnie istotne jest także to, czy obrońca z wyboru faktycznie zastąpił obrońcę z urzędu oraz czy sąd został o tym prawidłowo zawiadomiony. Ustanowienie obrońcy z wyboru może wpływać na dalszy udział obrońcy z urzędu, ale nie usprawiedliwia braku informacji o podstawach pobrania wynagrodzenia. Jeżeli pieniądze zapłaciła osoba trzecia, np. kolega osadzonego, również ona powinna dysponować potwierdzeniem zapłaty i treścią umowy albo przynajmniej korespondencją dotyczącą zlecenia.

Podstawa odpowiedzialności dyscyplinarnej adwokata

Zgodnie z art. 80 ustawy Prawo o adwokaturze adwokaci i aplikanci adwokaccy podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za postępowanie sprzeczne z prawem, zasadami etyki lub godnością zawodu albo za naruszenie obowiązków zawodowych. Adwokat odpowiada więc nie tylko za oczywiste naruszenie przepisu ustawy, lecz także za zachowanie, które podważa zaufanie do zawodu lub narusza standard lojalności wobec klienta.

Jeżeli zarzut dotyczy nie relacji finansowej z klientem, lecz sposobu przedstawiania faktów w postępowaniu, osobno omawiamy wprowadzenie sądu w błąd przez adwokata.

Znaczenie ma również aktualny Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, ogłoszony uchwałą nr 174/2026 Prezydium NRA. W sprawach finansowych podstawowe znaczenie ma § 50: adwokata obowiązuje wobec klienta szczególna skrupulatność, a klient powinien zostać poinformowany o wysokości honorarium albo sposobie jego wyliczenia. Uzupełniająco § 44 nakazuje dążyć do rozstrzygnięć pozwalających oszczędzić klientowi kosztów. Jeżeli więc adwokat pobiera wynagrodzenie mimo wcześniejszego ustanowienia go obrońcą z urzędu, trzeba zbadać przede wszystkim, za jakie czynności pobrano pieniądze i jak poinformowano o tym klienta lub osobę płacącą.

Nie każda skarga zostanie uwzględniona. Rzecznik dyscyplinarny będzie badał, czy doszło do przewinienia, czy adwokat działał świadomie, czy klient został wprowadzony w błąd i czy wynagrodzenie odpowiadało rzeczywiście uzgodnionym czynnościom. Dlatego w skardze trzeba opisać fakty możliwie precyzyjnie, a nie ograniczać się do samego stwierdzenia, że zachowanie było nieuczciwe.

Do kogo skierować skargę na adwokata?

Skargę można skierować do okręgowej rady adwokackiej właściwej dla izby, do której należy adwokat, albo bezpośrednio do rzecznika dyscyplinarnego tej izby. W praktyce najbezpieczniej ustalić izbę adwokacką po wpisie adwokata na liście adwokatów i wysłać pismo do rzecznika dyscyplinarnego izby adwokackiej, z dopiskiem, że jest to zawiadomienie o możliwym przewinieniu dyscyplinarnym.

Skargę najlepiej złożyć na piśmie, tak aby zachować jej kopię i dowód złożenia lub nadania. Można ją wysłać pocztą, złożyć w biurze właściwej izby albo skorzystać z formy elektronicznej, jeżeli dana izba dopuszcza taki sposób kontaktu. W piśmie warto podać swoje dane, dane adwokata, sygnaturę sprawy karnej, datę informacji o ustanowieniu obrońcy z urzędu, datę zapłaty wynagrodzenia oraz wskazać, czego dokładnie dotyczy zarzut.

W sprawach dotyczących postępowania karnego dobrze odróżnić skargę dyscyplinarną od działań procesowych. Skarga na adwokata dotyczy zachowania adwokata jako członka samorządu zawodowego. Jeżeli problem dotyczy równocześnie sposobu prowadzenia sprawy przez sąd lub prokuraturę, potrzebne mogą być odrębne środki, np. wniosek o zmianę obrońcy, zawiadomienie sądu, wyłączenie sędziego albo inne skargi proceduralne.

Co napisać w skardze i jakie dowody dołączyć?

Skarga powinna być rzeczowa i chronologiczna. Najlepiej zacząć od krótkiego opisu sprawy: kiedy osoba została osadzona, kiedy doręczono informację o ustanowieniu obrońcy z urzędu, kiedy i przez kogo zawarto umowę z tym samym adwokatem oraz jaka kwota została zapłacona. Następnie trzeba wskazać, dlaczego zdaniem skarżącego adwokat powinien był poinformować o ustanowieniu z urzędu albo rozliczyć wynagrodzenie.

Do skargi warto dołączyć kopie dokumentów, w szczególności:

• pismo sądu lub informację o ustanowieniu obrońcy z urzędu,
• umowę z adwokatem albo potwierdzenie udzielenia pełnomocnictwa lub ustanowienia obrońcy z wyboru,
• potwierdzenie zapłaty, pokwitowanie, przelew albo wiadomości dotyczące wynagrodzenia,
• korespondencję z adwokatem, w której była mowa o zakresie zlecenia, kosztach albo rozliczeniu,
• dane osoby, która płaciła wynagrodzenie, jeżeli nie był nią sam osadzony.

Warto też wyraźnie napisać, czego oczekuje skarżący: zbadania sprawy dyscyplinarnej, wyjaśnienia zasadności pobrania pieniędzy, rozliczenia wynagrodzenia albo wskazania, czy adwokat naruszył zasady etyki. Rzecznik dyscyplinarny nie jest jednak sądem cywilnym do zasądzania zwrotu pieniędzy. Może natomiast ocenić zachowanie adwokata i doprowadzić do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, jeżeli są ku temu podstawy.

Jak może zakończyć się postępowanie dyscyplinarne?

Po otrzymaniu skargi rzecznik dyscyplinarny może podjąć czynności sprawdzające, odmówić wszczęcia dochodzenia, wszcząć dochodzenie dyscyplinarne, umorzyć sprawę albo skierować wniosek do sądu dyscyplinarnego. Jeżeli sprawa trafi do sądu dyscyplinarnego, oceniane będą zarówno dokumenty, jak i wyjaśnienia adwokata oraz ewentualne zeznania osób uczestniczących w zapłacie wynagrodzenia.

Katalog kar dyscyplinarnych przewidziany w art. 81 Prawa o adwokaturze obejmuje m.in. upomnienie, naganę, karę pieniężną, zawieszenie w czynnościach zawodowych od 3 miesięcy do 5 lat oraz wydalenie z adwokatury. W konkretnych przypadkach mogą pojawić się także dodatkowe konsekwencje przewidziane ustawą, np. związane z wykonywaniem patronatu albo podaniem orzeczenia do publicznej wiadomości.

Istotne są również terminy przedawnienia. Co do zasady postępowania dyscyplinarnego nie można wszcząć, jeżeli od popełnienia przewinienia upłynęły 3 lata. Jeżeli postępowanie zostanie wszczęte w terminie, karalność przewinienia co do zasady ustaje po 5 latach od czynu. Gdy czyn ma jednocześnie znamiona przestępstwa, przedawnienie dyscyplinarne następuje dopiero z upływem okresu przedawnienia karalności tego przestępstwa.

Co zrobić, gdy rzecznik odmówi wszczęcia postępowania?

Jeżeli rzecznik dyscyplinarny odmówi wszczęcia dochodzenia albo je umorzy, pokrzywdzony jako strona postępowania może wnieść odwołanie do właściwego sądu dyscyplinarnego. Zasadniczy termin wynosi 14 dni od doręczenia postanowienia wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o terminie oraz sposobie wniesienia odwołania.

W odwołaniu warto wskazać, z czym skarżący się nie zgadza, jakie dowody zostały pominięte lub niewłaściwie ocenione i dlaczego sprawa wymaga dalszego wyjaśnienia. Sposób wniesienia odwołania należy dostosować do pouczenia dołączonego do otrzymanego postanowienia.

Czy można żądać zwrotu pieniędzy?

Tak, ale żądanie zwrotu pieniędzy należy potraktować odrębnie od samej skargi dyscyplinarnej. Jeżeli wynagrodzenie zostało pobrane bez podstawy, za czynności już objęte obroną z urzędu albo bez rzetelnego poinformowania osoby płacącej, można wezwać adwokata do rozliczenia i zwrotu całości lub części kwoty. W piśmie warto wskazać termin zapłaty, numer rachunku i podstawę żądania.

Adwokat może twierdzić, że wynagrodzenie dotyczyło innych czynności niż obrona z urzędu, np. dodatkowych konsultacji, czynności przed formalnym ustanowieniem albo działań podejmowanych na rzecz rodziny. Dlatego rozstrzygające będą treść umowy, dowody zapłaty, wiadomości i zakres faktycznie wykonanych czynności. Jeżeli spór dotyczy pieniędzy i nie uda się go rozwiązać polubownie, pozostaje droga cywilna.

Co zrobić, gdy obrona jest nadal potrzebna?

Jeżeli sprawa karna nadal się toczy, nie należy ograniczać się do skargi dyscyplinarnej. Osoba osadzona powinna zadbać o ciągłość obrony: ustalić, kto aktualnie jest obrońcą w aktach sprawy, czy obrońca z wyboru został skutecznie ustanowiony oraz czy obrońca z urzędu nadal wykonuje swoje obowiązki. W razie utraty zaufania do obrońcy z urzędu można rozważyć wniosek do sądu o wyznaczenie innego obrońcy, ale trzeba go uzasadnić konkretnymi okolicznościami.

Warto działać spokojnie i dokumentować każdy kontakt. Skarga emocjonalna, bez dat i załączników, zwykle ma mniejszą siłę niż krótka, uporządkowana chronologia poparta dowodami. Jeżeli z dokumentów wynika, że adwokat przyjął wynagrodzenie mimo świadomości wcześniejszego ustanowienia z urzędu i nie wyjaśnił tego klientowi, skarga ma realne podstawy do rozpoznania.

Przykłady: kiedy pobranie wynagrodzenia może uzasadniać skargę?

Poniższe przykłady pokazują, kiedy skarga na adwokata może być zasadna i jakie znaczenie mają dowody dotyczące wynagrodzenia oraz zakresu zlecenia.

Najczęstsze pytania o skargę na adwokata

Źródła

• Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze, w szczególności art. 80, 81, 88, 88a, 91, 93 i 95n.
• Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (Kodeks Etyki Adwokackiej) – uchwała nr 174/2026 Prezydium NRA z 23 czerwca 2026 r., w szczególności § 44 i § 50.
• Regulamin działania rzeczników dyscyplinarnych i zastępców rzeczników dyscyplinarnych oraz trybu i sposobu ich wyboru – uchwała nr 175/2026 Prezydium NRA z 23 czerwca 2026 r..