Kiedy wspólnik spółki z o.o. nie może głosować?

Czy wspólnik będący członkiem zarządu może głosować nad swoim odwołaniem?

Tak. Jeżeli wspólnik spółki z o.o. jest jednocześnie członkiem zarządu, może co do zasady głosować nad uchwałą o swoim odwołaniu z zarządu. Wynika to z tego, że art. 244 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych nie wymienia uchwały o odwołaniu członka zarządu jako sprawy automatycznie wyłączającej prawo głosu wspólnika.

Zgodnie z art. 203 § 1 Kodeksu spółek handlowych członek zarządu spółki z o.o. może być w każdym czasie odwołany uchwałą wspólników, chyba że umowa spółki zawiera odmienne postanowienia, zwłaszcza ogranicza prawo odwołania do ważnych powodów. Przepis ten nie przewiduje ustawowego zakazu głosowania przez zainteresowanego wspólnika nad samym odwołaniem go z funkcji członka zarządu.

W praktyce oznacza to, że jeżeli umowa spółki nie zawiera dodatkowego ograniczenia prawa głosu, wspólnik może oddać głos za, przeciw albo wstrzymać się od głosu przy uchwale dotyczącej własnego odwołania z zarządu. Trzeba jednak dokładnie sprawdzić treść projektu uchwały, bo inna ocena może dotyczyć uchwały, która oprócz odwołania rozstrzyga także o odpowiedzialności, roszczeniach albo absolutorium.

Kiedy wspólnik spółki z o.o. nie może głosować?

Podstawowe wyłączenie prawa głosu zawiera art. 244 Kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z tym przepisem wspólnik nie może ani osobiście, ani przez pełnomocnika, ani jako pełnomocnik innej osoby głosować przy powzięciu uchwał dotyczących:

• jego odpowiedzialności wobec spółki z jakiegokolwiek tytułu,
• udzielenia mu absolutorium,
• zwolnienia go z zobowiązania wobec spółki,
• sporu między nim a spółką.

Wyłączenie z art. 244 Kodeksu spółek handlowych obejmuje nie tylko głosowanie osobiste. Wspólnik nie może obejść zakazu przez ustanowienie pełnomocnika ani przez wystąpienie jako pełnomocnik innego wspólnika przy uchwale dotyczącej jednej z wymienionych spraw.

Warto odróżnić zwykłe głosowanie wspólników nad sprawami organizacyjnymi spółki od głosowania w sprawach, w których wspólnik ma bezpośredni konflikt interesów objęty art. 244 Kodeksu spółek handlowych. Sam fakt, że uchwała jest dla wspólnika niekorzystna, nie zawsze oznacza jeszcze zakaz głosowania.

Odwołanie z zarządu a absolutorium i odpowiedzialność

Najczęstszy błąd polega na łączeniu w jednej uchwale kilku różnych spraw. Jeżeli uchwała dotyczy wyłącznie odwołania członka zarządu, art. 244 Kodeksu spółek handlowych nie wyłącza prawa głosu wspólnika. Jeżeli jednak ta sama uchwała zawiera także odmowę absolutorium, udzielenie absolutorium, zwolnienie z odpowiedzialności albo decyzję o dochodzeniu roszczeń, sytuacja wymaga odrębnej oceny.

Udzielenie absolutorium członkowi zarządu jest sprawą wprost objętą art. 244 Kodeksu spółek handlowych, jeżeli dotyczy wspólnika. Wspólnik nie powinien więc głosować nad absolutorium dla samego siebie. Dotyczy to zarówno głosowania osobistego, jak i głosowania przez pełnomocnika.

Podobnie, jeżeli uchwała dotyczy pociągnięcia wspólnika do odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną spółce, np. na podstawie art. 293 § 1 Kodeksu spółek handlowych, wspólnik nie powinien brać udziału w głosowaniu. Art. 293 § 1 Kodeksu spółek handlowych przewiduje odpowiedzialność członka zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz likwidatora wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem albo postanowieniami umowy spółki, chyba że dana osoba nie ponosi winy.

Czy umowa spółki może ograniczyć prawo głosu?

Tak, ocena zawsze wymaga sprawdzenia umowy spółki. Art. 203 § 1 Kodeksu spółek handlowych pozwala umowie spółki wprowadzić odmienne zasady odwoływania członków zarządu, w szczególności ograniczyć odwołanie do ważnych powodów. Umowa spółki może również przewidywać szczególne wymogi dotyczące większości, kworum albo sposobu głosowania, jeżeli pozostaje to zgodne z przepisami bezwzględnie obowiązującymi.

Jeżeli umowa spółki przewiduje szczególną większość dla odwołania członka zarządu, trzeba ją zastosować. Jeżeli nie ma odmiennych postanowień, zgodnie z art. 245 Kodeksu spółek handlowych uchwały wspólników zapadają bezwzględną większością głosów. Z kolei art. 4 § 1 pkt 10 Kodeksu spółek handlowych definiuje bezwzględną większość głosów jako więcej niż połowę głosów oddanych.

W sprawach spółkowych istotna może być także treść uchwały i jej późniejsze kwestionowanie. Jeżeli uchwała została podjęta z naruszeniem ustawy, możliwe jest powództwo o stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 252 § 1 Kodeksu spółek handlowych. Jeżeli uchwała jest sprzeczna z umową spółki albo dobrymi obyczajami i godzi w interes spółki lub ma na celu pokrzywdzenie wspólnika, w grę może wchodzić powództwo o jej uchylenie na podstawie art. 249 § 1 Kodeksu spółek handlowych. Zagadnienie to bywa praktycznie powiązane ze sprawami takimi jak odwołanie uchwały w spółce z o.o.

Pełnomocnik na zgromadzeniu wspólników

Trzeba odróżnić dwie kwestie: prawo głosu wspólnika i możliwość działania jako pełnomocnik. Art. 243 § 1 Kodeksu spółek handlowych przewiduje, że wspólnik może uczestniczyć w zgromadzeniu wspólników oraz wykonywać prawo głosu przez pełnomocnika, jeżeli ustawa albo umowa spółki nie zawiera ograniczeń. Pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie pod rygorem nieważności, co wynika z art. 243 § 2 Kodeksu spółek handlowych.

Jednocześnie art. 243 § 3 Kodeksu spółek handlowych stanowi, że członek zarządu i pracownik spółki nie mogą być pełnomocnikami na zgromadzeniu wspólników. Oznacza to, że wspólnik będący członkiem zarządu może głosować jako wspólnik we własnym imieniu, jeżeli nie zachodzi wyłączenie z art. 244 Kodeksu spółek handlowych, ale nie może występować na zgromadzeniu jako pełnomocnik innego wspólnika.

Skutki oddania głosu mimo zakazu

Jeżeli wspólnik odda głos mimo wyłączenia przewidzianego w art. 244 Kodeksu spółek handlowych, uchwała może zostać zakwestionowana. W zależności od okoliczności możliwe jest przede wszystkim powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały sprzecznej z ustawą na podstawie art. 252 § 1 Kodeksu spółek handlowych.

Termin na wniesienie powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały określa art. 252 § 3 Kodeksu spółek handlowych. Prawo do wniesienia takiego powództwa wygasa z upływem 6 miesięcy od dnia otrzymania wiadomości o uchwale, jednak nie później niż z upływem 3 lat od dnia powzięcia uchwały. Uprawnione osoby i organy wymienia art. 250 Kodeksu spółek handlowych.

Jeżeli problem dotyczy nie tyle sprzeczności z ustawą, ile sprzeczności z umową spółki, dobrymi obyczajami, interesem spółki albo pokrzywdzenia wspólnika, zastosowanie może mieć art. 249 § 1 Kodeksu spółek handlowych. Termin na wniesienie powództwa o uchylenie uchwały wynika z art. 251 Kodeksu spółek handlowych i wynosi miesiąc od dnia otrzymania wiadomości o uchwale, nie więcej jednak niż 6 miesięcy od dnia jej powzięcia.

Co zrobić przed głosowaniem?

Przed zgromadzeniem wspólników warto wykonać kilka praktycznych kroków:

• sprawdzić umowę spółki, zwłaszcza postanowienia o odwoływaniu członków zarządu, większości głosów i kworum,
• ustalić, czy uchwała dotyczy wyłącznie odwołania, czy także absolutorium, odpowiedzialności, roszczeń lub zwolnienia z zobowiązania,
• rozważyć rozdzielenie kilku spraw na osobne uchwały,
• sprawdzić, czy osoby głosujące przez pełnomocników mają prawidłowe pisemne pełnomocnictwa, zgodnie z art. 243 § 2 Kodeksu spółek handlowych,
• zadbać o prawidłowy protokół ze zgromadzenia i odnotowanie ewentualnych sprzeciwów.

W zależności od konstrukcji organów spółki podobne konflikty interesów mogą pojawić się także przy zmianach w radzie nadzorczej. W praktyce osobnej analizy może wymagać np. odwołanie rady nadzorczej albo poszczególnych jej członków, zwłaszcza gdy uchwała łączy odwołanie z oceną odpowiedzialności danej osoby.

FAQ

Źródła

• Art. 4 § 1 pkt 10, art. 203 § 1, art. 243 § 1-3, art. 244, art. 245, art. 249 § 1, art. 250, art. 251, art. 252 § 1 i § 3 oraz art. 293 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.