Brak zwrotu pieniędzy i brak towaru po zakupie online

Zakup online, paczka zwrócona do sprzedawcy i brak kontaktu

W opisanej sytuacji kupujący zapłacił za rzecz kupioną przez internet, sprzedawca wysłał paczkę, ale przesyłka z przyczyn leżących po stronie doręczenia wróciła do nadawcy. Od tego momentu kluczowe jest nie tylko to, że towar nie dotarł, lecz także to, jak zachował się sprzedawca po odzyskaniu przesyłki: czy próbował ponownie ją nadać, czy zaproponował zwrot ceny, czy też całkowicie przestał odpowiadać.

Przy zakupie na Allegro warto osobno przeanalizować, czy sprawa przypomina klasyczne oszustwo internetowe. Pomocny może być także materiał o oszustwach internetowych, w którym omawiane są działania po przelaniu pieniędzy na konto nierzetelnego sprzedawcy.

Nie każda niewykonana umowa sprzedaży jest od razu przestępstwem. Jeżeli sprzedawca rzeczywiście nadał przesyłkę, a następnie powstał problem z doręczeniem, organ ścigania może uznać, że brak jest znamion oszustwa z art. 286 § 1 K.k. Nie kończy to jednak analizy. Jeżeli sprzedawca po zwrocie paczki zatrzymuje rzecz albo pieniądze i ignoruje wezwania kupującego, trzeba rozważyć przywłaszczenie, a równolegle dochodzenie roszczeń cywilnych.

Kiedy brak towaru może być oszustwem z art. 286 K.k.?

Oszustwo z art. 286 § 1 K.k. polega na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, przez wprowadzenie w błąd, wyzyskanie błędu albo niezdolności do należytego pojmowania działania. Dla odpowiedzialności karnej najważniejsze jest więc wykazanie zamiaru sprawcy już na etapie przyjmowania pieniędzy albo zawierania transakcji.

Jeżeli sprzedawca przyjął zapłatę i od początku nie zamierzał wysłać rzeczy, posługiwał się fikcyjnym ogłoszeniem, fałszywymi danymi, cudzym numerem rachunku albo wielokrotnie działał według tego samego schematu, sprawa może mieć charakter oszustwa. Podobnie należy ocenić także inne typy oszustw, w których decydujące znaczenie ma celowe wprowadzenie pokrzywdzonego w błąd.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy towar został realnie wysłany, a problem powstał dopiero po błędzie przewoźnika lub operatora pocztowego. Wtedy trudniej wykazać, że już przy sprzedaży sprzedawca działał z zamiarem oszukania kupującego. Nie oznacza to jednak, że kupujący jest bezradny. Po zwrocie przesyłki do sprzedawcy pojawia się pytanie, czy dalsze zatrzymywanie rzeczy lub pieniędzy nie stanowi przywłaszczenia.

Kiedy zachowanie sprzedawcy może być przywłaszczeniem?

Przywłaszczenie różni się od oszustwa momentem powstania zamiaru. Przy oszustwie zamiar doprowadzenia kupującego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem istnieje już przy zawieraniu transakcji. Przy przywłaszczeniu sprawca może wejść w posiadanie rzeczy legalnie, ale później zaczyna traktować ją jak swoją, mimo że powinien ją wydać uprawnionej osobie.

W analizowanym przypadku sprzedawca miałby legalnie odzyskać paczkę, ponieważ przesyłka wróciła do nadawcy. Jeżeli jednak po tym zwrocie sprzedawca wie, że kupujący zapłacił, a mimo to nie wydaje rzeczy, nie zwraca pieniędzy i ignoruje wezwania, można argumentować, że jego zachowanie powinno zostać ocenione przez pryzmat art. 284 K.k.

Trzeba jednocześnie pamiętać o wartości rzeczy. Jeżeli wartość przywłaszczonego przedmiotu nie przekracza 800 zł, czyn może zostać zakwalifikowany jako wykroczenie z art. 119 § 1 Kodeksu wykroczeń, a nie jako przestępstwo z art. 284 K.k. Przy wartości wyższej niż 800 zł właściwa może być kwalifikacja z Kodeksu karnego. Jeżeli sprawca jest osobą najbliższą pokrzywdzonego, ściganie przywłaszczenia następuje na wniosek pokrzywdzonego; w typowej transakcji ze sprzedawcą internetowym ten wyjątek zwykle nie występuje.

Sprzedawca nie chce wydać rzeczy ani zwrócić pieniędzy

Praktycznie najważniejszym krokiem jest udowodnienie, że sprzedawca wie o problemie i mimo to nie wykonuje obowiązku. Dlatego warto wysłać do niego jasne wezwanie: e-mailem, przez komunikator platformy, SMS-em, a w poważniejszych sprawach także listem poleconym. W wezwaniu należy wskazać numer zamówienia, datę płatności, numer przesyłki, informację o zwrocie paczki do nadawcy oraz żądanie ponownego wydania rzeczy albo zwrotu całej zapłaconej kwoty w konkretnym terminie.

Jeżeli sprzedawca nie chce wydać rzeczy mimo zapłaty, sytuacja może przypominać także oszustwo przy zakupie samochodu z zakupem samochodu, w której sprzedający otrzymał pieniądze, ale nie wykonuje zasadniczego obowiązku wynikającego z transakcji.

W zażaleniu albo ponownym piśmie do organów ścigania warto podkreślić, że nie chodzi wyłącznie o niewykonanie umowy. Istotne jest to, czy po odzyskaniu przesyłki sprzedawca świadomie zatrzymał rzecz albo środki i czy organy sprawdziły tę okoliczność. Jeżeli sprzedawca nie został przesłuchany, nie zabezpieczono korespondencji ani historii przesyłki, odmowa wszczęcia postępowania może być przedwczesna.

Zażalenie na odmowę wszczęcia postępowania

Jeżeli pokrzywdzony otrzymał postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa lub dochodzenia, może złożyć zażalenie na podstawie art. 306 Kodeksu postępowania karnego. Co do zasady termin na wniesienie zażalenia wynosi 7 dni od doręczenia postanowienia. Pismo wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał lub zatwierdził zaskarżone postanowienie, zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji.

W zażaleniu nie trzeba ograniczać się do pierwotnie wskazanego art. 286 § 1 K.k. Organy ścigania nie są związane kwalifikacją prawną podaną przez zawiadamiającego. Można więc wskazać, że nawet jeżeli materiał nie pozwala na przyjęcie oszustwa, to wymaga sprawdzenia, czy po zwrocie przesyłki do sprzedawcy nie doszło do przywłaszczenia rzeczy lub pieniędzy, ewentualnie do wykroczenia przy niższej wartości przedmiotu.

Warto sformułować konkretne zarzuty, np. że organ nie przesłuchał sprzedawcy, nie ustalił, kiedy i w jakim stanie paczka wróciła do nadawcy, nie zażądał dokumentów od operatora pocztowego, nie sprawdził komunikacji przez platformę sprzedażową albo nie odniósł się do braku reakcji sprzedawcy na wezwania kupującego. Im bardziej konkretne braki zostaną wskazane, tym większa szansa, że sąd albo prokurator nakaże uzupełnienie czynności.

Roszczenia cywilne i prawa konsumenta

Niezależnie od drogi karnej kupujący może korzystać z roszczeń cywilnych. Jeżeli kupującym jest konsument, sprzedawca powinien wydać rzecz niezwłocznie, nie później niż 30 dni od zawarcia umowy, chyba że strony uzgodniły inny termin. Gdy sprzedawca opóźnia się z wydaniem rzeczy, kupujący może wyznaczyć mu dodatkowy termin, a po jego bezskutecznym upływie odstąpić od umowy i żądać zwrotu pieniędzy.

W sprzedaży konsumenckiej istotne znaczenie ma także ryzyko transportu. Jeżeli rzecz ma zostać przesłana konsumentowi, niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy przechodzi na niego zasadniczo dopiero z chwilą wydania rzeczy konsumentowi. Gdy paczka w ogóle do niego nie dotarła i wróciła do sprzedawcy, sprzedawca nie powinien przerzucać całego problemu na kupującego.

W praktyce warto prowadzić działania równolegle: złożyć reklamację na platformie sprzedażowej, wezwać sprzedawcę do wykonania umowy albo zwrotu pieniędzy, rozważyć odstąpienie od umowy, a przy braku reakcji dochodzić zapłaty w postępowaniu cywilnym. Postępowanie karne nie zastępuje pozwu o zapłatę, ale może pomóc, gdy zachowanie sprzedawcy wskazuje na celowe zatrzymanie cudzego mienia.

FAQ

Czy brak towaru i brak zwrotu pieniędzy zawsze oznacza oszustwo?

Nie. Oszustwo wymaga wykazania, że sprawca działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i wprowadził kupującego w błąd albo wykorzystał jego błąd. Jeżeli problem powstał dopiero po realnej wysyłce towaru, trudniej mówić o oszustwie, ale nadal można rozważać przywłaszczenie albo roszczenia cywilne.

Czy sprzedawca odpowiada za paczkę, która nie dotarła do konsumenta?

W sprzedaży konsumenckiej ryzyko przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy przechodzi na kupującego zasadniczo dopiero z chwilą wydania rzeczy kupującemu. Jeżeli paczka wróciła do sprzedawcy i nie została doręczona, sprzedawca powinien wyjaśnić sprawę i wykonać umowę albo zwrócić pieniądze zgodnie z przepisami.

Co napisać w zażaleniu na odmowę wszczęcia postępowania?

Należy wskazać, dlaczego decyzja jest przedwczesna lub błędna. Warto opisać niewykonane czynności: brak przesłuchania sprzedawcy, brak ustalenia losów przesyłki, pominięcie dowodów korespondencji, nieuwzględnienie wezwań do zwrotu pieniędzy oraz brak analizy przywłaszczenia z art. 284 K.k. albo wykroczenia z art. 119 K.w.

Ile jest czasu na złożenie zażalenia?

Co do zasady zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia, jeżeli postanowienie podlega doręczeniu. Zawsze trzeba sprawdzić pouczenie w otrzymanym piśmie, ponieważ wskazuje ono termin i organ, za pośrednictwem którego należy złożyć zażalenie.

Czy można jednocześnie składać zażalenie i dochodzić zapłaty cywilnie?

Tak. Postępowanie karne służy ustaleniu odpowiedzialności za czyn zabroniony, a postępowanie cywilne służy odzyskaniu pieniędzy lub dochodzeniu wykonania umowy. W wielu sprawach warto działać równolegle, zwłaszcza gdy zależy nam przede wszystkim na szybkim odzyskaniu środków.

Podsumowanie

Brak zwrotu pieniędzy i brak towaru po zakupie internetowym nie powinny być automatycznie oceniane jako zwykły spór cywilny. Jeżeli sprzedawca odzyskał paczkę, wie o zapłacie i mimo wezwań nie wydaje rzeczy ani nie zwraca pieniędzy, należy rozważyć kwalifikację z art. 284 K.k. albo z art. 119 K.w. przy niższej wartości przedmiotu. Jeżeli odmówiono wszczęcia postępowania, pokrzywdzony może złożyć zażalenie i wskazać, jakich czynności dowodowych nie przeprowadzono. Równolegle warto zabezpieczyć roszczenia cywilne, w tym wezwanie do wydania rzeczy, odstąpienie od umowy i żądanie zwrotu ceny.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 2025 poz. 383, t.j.
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 2026 poz. 490, t.j.
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 2026 poz. 795, t.j.
4. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń - Dz.U. 2025 poz. 734, t.j.
5. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta - Dz.U. 2024 poz. 1796, t.j.
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 2000 r., sygn. akt V KKN 207/00
7. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 20 lipca 1999 r., sygn. akt II AKa 136/99
8. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II AKa 108/98
9. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 3 grudnia 1998 r., sygn. akt II AKa 176/98