Oszukany przy zakupie samochodu - jak odzyskać pieniądze?

Zakup auta z brakami w dokumentach - od czego zacząć?

W opisanej sytuacji najważniejsze jest szybkie zabezpieczenie dowodów. Należy zachować umowę sprzedaży, ogłoszenie, korespondencję ze sprzedawcą, potwierdzenia przelewu lub wypłaty gotówki, potwierdzenia nadania listów, wydruki z CEPIK, informacje z wydziału komunikacji oraz dokumenty otrzymane przy zakupie auta.

Jeżeli kupujący twierdzi, że analogiczne oszustwo zakupowe polegało na zapłacie ceny i braku realnej możliwości korzystania z rzeczy, podstawowe znaczenie ma wykazanie, że problem istniał już w chwili sprzedaży albo wynikał z okoliczności, o których sprzedawca wiedział i je zataił.

Trzeba też oddzielić dwie ścieżki działania. Pierwsza to ścieżka karna, czyli zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Druga to ścieżka cywilna, czyli odstąpienie od umowy, żądanie zwrotu ceny, ewentualnie pozew o zapłatę i odszkodowanie.

Kiedy można mówić o oszustwie przy sprzedaży samochodu?

Podstawą zawiadomienia może być art. 286 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. Przepis ten stanowi: „Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8”.

Przy sprzedaży samochodu istotne będzie więc nie samo to, że auto ma problem prawny lub techniczny, lecz to, czy sprzedawca już przy zawieraniu umowy działał z zamiarem doprowadzenia kupującego do niekorzystnego rozporządzenia pieniędzmi. W praktyce znaczenie mają zapewnienia o ważnym przeglądzie, OC, możliwości rejestracji, opłaceniu akcyzy, kompletności dokumentów oraz późniejsze unikanie kontaktu.

Jeżeli sprzedawca od początku wiedział, że kupujący nie będzie mógł zarejestrować auta, a mimo to zapewniał o braku przeszkód, może to być klasyczne wprowadzenie w błąd. Podobny mechanizm występuje przy sprawach opisanych jako analogiczne wyłudzenia, gdzie pokrzywdzony podejmuje decyzję majątkową na podstawie nieprawdziwych informacji.

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa można złożyć pisemnie albo ustnie do protokołu na Policji lub w prokuraturze. Art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego przewiduje społeczny obowiązek zawiadomienia o przestępstwie ściganym z urzędu. Pokrzywdzonym jest osoba, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo, zgodnie z art. 49 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Co dołączyć do zawiadomienia o przestępstwie?

W zawiadomieniu warto opisać chronologicznie: datę kontaktu ze sprzedawcą, treść ogłoszenia, zapewnienia sprzedawcy, datę zakupu, przekazane dokumenty, zapłaconą cenę, problemy ujawnione w wydziale komunikacji oraz brak reakcji sprzedawcy. Trzeba wskazać, dlaczego kupujący uważa, że został wprowadzony w błąd.

W postępowaniu karnym warto złożyć wniosek o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody. Podstawą jest art. 46 § 1 Kodeksu karnego, zgodnie z którym w razie skazania sąd, na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej, orzeka obowiązek naprawienia w całości albo w części wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za krzywdę.

Jeżeli organ odmówi wszczęcia dochodzenia albo umorzy postępowanie, pokrzywdzonemu może przysługiwać zażalenie na podstawie art. 306 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Termin i sposób zaskarżenia powinny wynikać z doręczonego postanowienia wraz z pouczeniem.

Brak możliwości rejestracji auta jako podstawa roszczeń cywilnych

Brak dokumentów potrzebnych do rejestracji może być bardzo poważną wadą, ponieważ uniemożliwia normalne korzystanie z samochodu. Podstawa prawna zależy jednak od statusu stron umowy.

Jeżeli auto sprzedał przedsiębiorca konsumentowi, zastosowanie mają przepisy o zgodności towaru z umową z rozdziału 5a ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Zgodnie z art. 43b ust. 1 tej ustawy towar jest zgodny z umową, jeżeli zgodne z umową pozostają w szczególności jego opis, rodzaj, ilość, jakość, kompletność i przydatność do szczególnego celu, do którego jest potrzebny konsumentowi, jeżeli konsument poinformował przedsiębiorcę o tym celu najpóźniej w chwili zawarcia umowy, a przedsiębiorca go zaakceptował.

Jeżeli samochód nie nadaje się do rejestracji z powodu braków w dokumentach, nieopłaconej akcyzy lub niezgodności danych, może to oznaczać brak zgodności towaru z umową. Konsument może co do zasady żądać naprawy albo wymiany na podstawie art. 43d ust. 1 ustawy o prawach konsumenta, a następnie złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy w przypadkach określonych w art. 43e ust. 1 tej ustawy, między innymi gdy brak zgodności jest na tyle istotny, że uzasadnia natychmiastowe odstąpienie od umowy.

Jeżeli sprzedawcą była osoba prywatna albo kupującym nie był konsument, zastosowanie mogą mieć przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi. Art. 556 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny stanowi, że sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę. Art. 556¹ § 1 Kodeksu cywilnego wskazuje, że wada fizyczna polega na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową, a w szczególności gdy rzecz nie ma właściwości, które powinna mieć ze względu na cel oznaczony w umowie albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia.

W sprawach dotyczących samochodów trzeba też brać pod uwagę art. 556³ Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem sprzedawca odpowiada za wadę prawną rzeczy, jeżeli rzecz sprzedana stanowi własność osoby trzeciej, jest obciążona prawem osoby trzeciej albo jeżeli ograniczenie w korzystaniu lub rozporządzaniu rzeczą wynika z decyzji lub orzeczenia właściwego organu.

Odstąpienie od umowy i żądanie zwrotu ceny

Jeżeli kupujący chce oddać samochód i odzyskać pieniądze, powinien złożyć sprzedawcy jednoznaczne oświadczenie o odstąpieniu od umowy oraz wezwać go do zwrotu ceny w konkretnym terminie, na przykład 7 albo 14 dni od doręczenia pisma. W piśmie trzeba wskazać przyczynę odstąpienia: brak możliwości rejestracji pojazdu, brak wymaganych dokumentów, nieopłacenie akcyzy, niezgodność zapewnień sprzedawcy ze stanem rzeczywistym.

Przy rękojmi z Kodeksu cywilnego podstawą odstąpienia jest art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego. Przepis przewiduje, że jeżeli rzecz sprzedana ma wadę, kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Zgodnie z art. 560 § 4 Kodeksu cywilnego kupujący nie może odstąpić od umowy, jeżeli wada jest nieistotna.

Jeżeli sprzedawca prywatny w umowie wyłączył rękojmię, trzeba sprawdzić, czy wyłączenie jest skuteczne. Art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego dopuszcza rozszerzenie, ograniczenie albo wyłączenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi, ale art. 558 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest bezskuteczne, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę przed kupującym.

Oświadczenie należy wysłać na prawidłowy adres sprzedawcy listem poleconym. Zgodnie z art. 61 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Dlatego nieodebranie listu przez sprzedawcę nie zawsze zamyka drogę do dochodzenia roszczeń, ale w praktyce trzeba mieć dowód prawidłowego wysłania pisma.

Gdy sprzedawca unika kontaktu, pomocne może być także porównanie sprawy z sytuacjami, w których hub oszustw opisuje mechanizmy odzyskiwania pieniędzy od osoby, która po otrzymaniu zapłaty przestaje reagować. Nie zastępuje to jednak pisma o odstąpieniu ani pozwu cywilnego.

Rejestracja, akcyza, przegląd i OC - jakie przepisy mają znaczenie?

Przy rejestracji pojazdu podstawowe znaczenie ma art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym. Przepis ten wskazuje dokumenty wymagane do rejestracji, w tym między innymi dowód własności pojazdu, dotychczasowy dowód rejestracyjny, jeżeli pojazd był zarejestrowany, oraz dokumenty dotyczące dopuszczenia pojazdu do ruchu. W przypadku samochodu sprowadzonego z zagranicy znaczenie może mieć także dokument potwierdzający zapłatę akcyzy albo brak takiego obowiązku, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 6a ustawy Prawo o ruchu drogowym.

Akcyza od samochodów osobowych wynika z art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym. Przepis ten obejmuje między innymi import samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej na terytorium kraju oraz nabycie wewnątrzwspólnotowe samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej w Polsce. Brak potwierdzenia zapłaty akcyzy może zablokować rejestrację pojazdu.

Od 1 stycznia 2024 r. właściciel pojazdu ma obowiązek złożyć wniosek o jego rejestrację w terminie określonym w art. 73aa ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, co do zasady w terminie 30 dni. W przypadku przedsiębiorcy prowadzącego działalność w zakresie obrotu pojazdami termin wynosi 90 dni zgodnie z art. 73aa ust. 3 tej ustawy. Kary za naruszenie tych obowiązków przewiduje art. 140mb ustawy Prawo o ruchu drogowym.

Obowiązek posiadania ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych wynika z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK. Brak ważnego OC może skutkować opłatą nakładaną przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, a nabywca powinien możliwie szybko zweryfikować ochronę ubezpieczeniową pojazdu.

Pozew o zwrot pieniędzy po zakupie wadliwego auta

Jeżeli sprzedawca nie zwróci pieniędzy po odstąpieniu od umowy, pozostaje pozew cywilny o zapłatę. W pozwie można żądać zwrotu ceny sprzedaży, a w zależności od okoliczności także odszkodowania, na przykład kosztów transportu, diagnostyki, korespondencji, opłat urzędowych lub innych wydatków pozostających w normalnym związku przyczynowym z wadą pojazdu.

Podstawą roszczenia odszkodowawczego może być art. 471 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym dłużnik jest obowiązany do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie albo nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Opłata od pozwu zależy od wartości przedmiotu sporu. Zasady określa art. 13 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Dla roszczeń majątkowych do 20 000 zł stosuje się opłaty stałe z art. 13 ust. 1 tej ustawy, a przy roszczeniach powyżej 20 000 zł opłata stosunkowa wynosi 5% wartości przedmiotu sporu, nie więcej niż 200 000 zł, zgodnie z art. 13 ust. 2 tej ustawy.

Po prawomocnym wyroku zasądzającym zapłatę można wystąpić o nadanie klauzuli wykonalności i skierować sprawę do komornika. Sam wyrok nie gwarantuje odzyskania pieniędzy, ale daje podstawę do egzekucji z rachunków bankowych, wynagrodzenia, ruchomości albo innych składników majątku dłużnika.

Co powinno zawierać pismo do sprzedawcy?

Pismo do sprzedawcy powinno być konkretne i dowodowe. Nie trzeba używać skomplikowanego języka, ale trzeba jasno wskazać, czego kupujący żąda i na jakiej podstawie.

• dane kupującego i sprzedawcy,
• datę zawarcia umowy oraz dane pojazdu, w tym numer VIN,
• opis ujawnionych wad prawnych lub formalnych,
• wskazanie, że pojazdu nie da się zarejestrować albo że rejestracja jest zablokowana,
• podstawę prawną odstąpienia albo żądania usunięcia braku zgodności,
• żądanie zwrotu ceny na wskazany rachunek bankowy,
• termin na zapłatę,
• informację o gotowości wydania pojazdu po zwrocie ceny,
• zapowiedź skierowania sprawy do sądu i organów ścigania, jeżeli sprzedawca nie zareaguje.

FAQ

Czy samo nieodebranie listu przez sprzedawcę blokuje odstąpienie od umowy?

Nie zawsze. Zgodnie z art. 61 § 1 Kodeksu cywilnego istotne jest to, czy oświadczenie doszło do adresata w taki sposób, że mógł zapoznać się z jego treścią. W praktyce trzeba wykazać, że pismo wysłano na właściwy adres i zachować potwierdzenie nadania oraz zwrot przesyłki.

Czy mogę od razu żądać zwrotu pieniędzy, jeżeli auta nie da się zarejestrować?

Tak, jeżeli brak jest istotny i uniemożliwia normalne korzystanie z pojazdu, odstąpienie od umowy może być uzasadnione. Podstawa prawna zależy od tego, czy sprzedawcą był przedsiębiorca, czy osoba prywatna: odpowiednio art. 43e ustawy o prawach konsumenta albo art. 560 Kodeksu cywilnego.

Czy zawiadomienie na Policję wystarczy, aby odzyskać pieniądze?

Nie zawsze. Postępowanie karne może doprowadzić do skazania i obowiązku naprawienia szkody na podstawie art. 46 § 1 Kodeksu karnego, ale często równolegle warto prowadzić sprawę cywilną o zapłatę. Droga karna i cywilna mają różne cele.

Co grozi za brak rejestracji samochodu w terminie?

Od 1 stycznia 2024 r. obowiązek złożenia wniosku o rejestrację wynika z art. 73aa ustawy Prawo o ruchu drogowym. Kary administracyjne za naruszenie tego obowiązku przewiduje art. 140mb tej ustawy. Jeżeli rejestracja jest niemożliwa z winy sprzedawcy, warto zgromadzić dowody z wydziału komunikacji i korespondencję ze sprzedawcą.

Czy można żądać zwrotu kosztów dodatkowych?

Tak, jeżeli koszty pozostają w normalnym związku z nienależytym wykonaniem umowy. Podstawą może być art. 471 Kodeksu cywilnego. W praktyce trzeba udowodnić wysokość kosztów, na przykład fakturami, rachunkami lub potwierdzeniami przelewów.

Podsumowanie

Przy zakupie samochodu z brakami w dokumentach nie należy ograniczać się do telefonów i wiadomości do sprzedawcy. Najpierw trzeba zabezpieczyć dowody, następnie wysłać formalne oświadczenie o odstąpieniu od umowy albo żądanie usunięcia braku zgodności, a w razie braku reakcji przygotować pozew o zapłatę. Jeżeli okoliczności wskazują, że sprzedawca świadomie wprowadził kupującego w błąd, zasadne jest także zawiadomienie o podejrzeniu oszustwa z art. 286 § 1 Kodeksu karnego.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, w szczególności art. 286 § 1 i art. 46 § 1 - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 49 § 1, art. 304 § 1 i art. 306 § 1.

3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 61 § 1, art. 471, art. 556, art. 556¹, art. 556³, art. 558 i art. 560.

4. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, w szczególności art. 43b, art. 43d i art. 43e.

5. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, w szczególności art. 72 ust. 1, art. 73aa i art. 140mb.

6. Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym, w szczególności art. 100 ust. 1.

7. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK, w szczególności art. 23 ust. 1.

8. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 13.