Zwrot zaliczki za samochód – kiedy można odzyskać pieniądze?

Zaliczka a zadatek przy zakupie samochodu

W pierwszej kolejności trzeba ustalić, czy wpłacona kwota była zaliczką, czy zadatkiem. Ma to zasadnicze znaczenie dla możliwości odzyskania pieniędzy. Zadatek został uregulowany w art. 394 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Jeżeli jedna ze stron nie wykona umowy, druga strona może bez wyznaczania dodatkowego terminu od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.

Zaliczka nie ma w Kodeksie cywilnym odrębnej regulacji takiej jak zadatek. Zwykle jest po prostu częścią ceny płaconą z góry. Jeżeli umowa zostanie wykonana, zalicza się ją na poczet ceny. Jeżeli umowa nie dojdzie do skutku albo zostanie skutecznie rozwiązana lub po skutecznym odstąpieniu trzeba zwrócić świadczenia, zaliczka zasadniczo podlega rozliczeniu według podstawy prawnej właściwej dla danej sytuacji, np. art. 494 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny przy odstąpieniu od umowy wzajemnej albo art. 410 § 2 w związku z art. 405 tej ustawy, gdy świadczenie stało się nienależne.

W praktyce warto sprawdzić potwierdzenie przelewu, korespondencję, ogłoszenie, wiadomości SMS oraz treść ewentualnej umowy przedwstępnej. Jeżeli w dokumentach wpisano "zaliczka", sprzedawcy trudniej będzie twierdzić, że była to sankcyjna kwota działająca jak zadatek.

Czy po wpłacie zaliczki doszło do zawarcia umowy sprzedaży?

Umowa sprzedaży została zdefiniowana w art. 535 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny: sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. Przy sprzedaży samochodu między osobami prywatnymi dla samej ważności umowy nie jest wymagana forma pisemna. Oświadczenie woli może być złożone przez każde zachowanie ujawniające wolę w sposób dostateczny, co wynika z art. 60 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.

Oznacza to, że do zawarcia umowy mogło dojść nie tylko przez podpisanie dokumentu, lecz także ustnie, mailowo albo przez zgodne zachowania stron: uzgodnienie konkretnego samochodu, ceny, terminu odbioru oraz wpłatę kwoty na poczet ceny. Jeżeli jednak strony prowadziły tylko wstępne rozmowy, nie uzgodniły istotnych elementów sprzedaży i nie przyjęły jednoznacznie oferty w rozumieniu art. 66 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, można argumentować, że umowa nie została zawarta, a przekazana kwota była świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 410 § 2 tej ustawy.

Czy można wycofać się z zakupu auta i żądać zwrotu zaliczki?

Sama zmiana decyzji po obejrzeniu samochodu nie daje automatycznego prawa do odstąpienia od umowy zawartej z osobą prywatną. Jeżeli kupujący zawarł umowę i bez podstawy prawnej odmawia jej wykonania, sprzedawca może twierdzić, że poniósł szkodę, np. zrezygnował z innych ofert, poniósł koszty przygotowania pojazdu albo utracił możliwość sprzedaży na takich samych warunkach. Roszczenie odszkodowawcze wymaga jednak wykazania przesłanek z art. 471 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny: niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, szkody oraz związku przyczynowego.

Nie jest więc prawidłowe proste stwierdzenie, że każda zaliczka przepada, gdy kupujący rezygnuje. Sprzedawca nie może zatrzymać zaliczki wyłącznie dlatego, że tak mu wygodnie, jeżeli nie ma ku temu podstawy w umowie, przepisach albo skutecznie przedstawionym roszczeniu odszkodowawczym. Z drugiej strony kupujący nie powinien zakładać, że zawsze odzyska całość pieniędzy, jeżeli umowa była już zawarta, a brak jest wady, podstępu, błędu albo innej podstawy do odstąpienia.

Wada samochodu a rękojmia przy sprzedaży od osoby prywatnej

Jeżeli sprzedawcą jest osoba prywatna, a nie przedsiębiorca sprzedający auto konsumentowi, stosuje się przede wszystkim przepisy o rękojmi za wady z art. 556 i następnych ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 556 tej ustawy sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę fizyczną lub prawną. Art. 556¹ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny wskazuje, że wada fizyczna polega na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową, w szczególności gdy rzecz nie ma właściwości, które powinna mieć, albo nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego.

Jeżeli sprzedający zapewniał, że samochód jest bezwypadkowy, a później okazało się, że auto miało istotne naprawy powypadkowe, takie zapewnienie może mieć znaczenie dla rękojmi. Inaczej należy jednak ocenić sytuację, w której kupujący przed zawarciem umowy dowiedział się o wymienionych drzwiach i lakierowanym zderzaku, a mimo to zdecydował się na zakup. Art. 557 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny stanowi, że sprzedawca jest zwolniony od odpowiedzialności z tytułu rękojmi, jeżeli kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy. Zwolnienie dotyczy jednak konkretnych znanych wad, a nie wszystkich możliwych usterek auta.

Przy sprzedaży między osobami prywatnymi trzeba też sprawdzić, czy strony nie ograniczyły albo nie wyłączyły rękojmi. Art. 558 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny pozwala stronom odpowiedzialność z tytułu rękojmi rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć. Zgodnie jednak z art. 558 § 2 tej ustawy wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest bezskuteczne, jeżeli sprzedawca wadę podstępnie zataił.

W razie wady kupujący może skorzystać z uprawnień wskazanych w art. 560 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, czyli złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Przy samochodzie używanym wymiana na rzecz wolną od wad zwykle nie jest realna, ale każdą sprawę ocenia się według konkretnego stanu faktycznego. Art. 560 § 4 tej ustawy dodatkowo stanowi, że kupujący nie może odstąpić od umowy, jeżeli wada jest nieistotna.

Zakup od komisu lub innego przedsiębiorcy

Jeżeli samochód był kupowany nie od osoby prywatnej, lecz od komisu, salonu albo innego przedsiębiorcy, a kupującym był konsument, zastosowanie mają obecnie przepisy art. 43a i następnych ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta dotyczące zgodności towaru z umową. Nie stosuje się już uchylonej ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej, która utraciła moc. W takim przypadku analiza jest inna: bada się m.in. zgodność auta z umową, opisem, zapewnieniami sprzedawcy oraz typowymi cechami rzeczy tego rodzaju.

W relacji konsument-przedsiębiorca kupujący ma z reguły silniejszą ochronę niż przy sprzedaży między osobami prywatnymi. Znaczenie mogą mieć także informacje z ogłoszenia, faktura, protokół odbioru, wpisy o stanie technicznym oraz to, czy sprzedawca profesjonalnie zajmuje się handlem pojazdami.

Jak dochodzić zwrotu zaliczki krok po kroku?

Jeżeli sprzedawca ignoruje korespondencję, warto działać pisemnie i uporządkować podstawę żądania. Inaczej formułuje się pismo, gdy twierdzimy, że umowa nie została zawarta, inaczej gdy odstępujemy od umowy z powodu wady, a jeszcze inaczej gdy strony uzgodniły rozwiązanie umowy.

1. Zbierz dowody. Zachowaj ogłoszenie, potwierdzenie przelewu, wiadomości SMS, e-maile, notatki z rozmów, zdjęcia auta i dane świadków oględzin.
2. Ustal podstawę roszczenia. Jeżeli powołujesz się na wadę, opisz ją konkretnie i wskaż, dlaczego samochód nie odpowiadał zapewnieniom sprzedawcy. Jeżeli twierdzisz, że umowa nie została zawarta, wskaż brak uzgodnienia istotnych elementów.
3. Wyślij wezwanie do zapłaty. Na podstawie art. 455 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny świadczenie bez oznaczonego terminu powinno zostać spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika. W piśmie wyznacz konkretny termin, np. 7 dni od doręczenia.
4. W razie odstąpienia złóż wyraźne oświadczenie. Jeżeli korzystasz z art. 560 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, napisz jednoznacznie, że odstępujesz od umowy z powodu istotnej wady, i zażądaj zwrotu zaliczki.
5. Po bezskutecznym terminie rozważ pozew. Przy kwocie 1500 zł właściwy będzie co do zasady sąd rejonowy. Opłata sądowa od pozwu o roszczenie pieniężne ponad 500 zł do 1500 zł wynosi 100 zł na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Od dnia opóźnienia można żądać odsetek ustawowych za opóźnienie zgodnie z art. 481 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. W praktyce odsetki liczy się najczęściej od dnia następującego po upływie terminu wskazanego w wezwaniu do zapłaty, chyba że inny termin wymagalności wynika z umowy lub okoliczności sprawy.

Wady ukryte przy innych umowach sprzedaży

Podobne zasady rozliczeń i odpowiedzialności za wady pojawiają się nie tylko przy zakupie samochodu. Przy nieruchomościach znaczenie mają m.in. zapewnienia sprzedawcy, stan ujawniony przed sprzedażą oraz to, czy wada była ukryta. W praktyce pomocne mogą być także opracowania dotyczące spraw takich jak wady ukryte mieszkania, odszkodowanie od sprzedawcy mieszkania oraz wady fizyczne nieruchomości.

FAQ

Czy zaliczka przepada, gdy kupujący rezygnuje z zakupu samochodu?

Nie automatycznie. Zaliczka nie jest zadatkiem z art. 394 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Sprzedawca może jednak próbować potrącić rzeczywiście poniesioną szkodę, jeżeli wykaże podstawy odpowiedzialności z art. 471 tej ustawy albo jeżeli takie rozliczenie wynika z umowy.

Czy ustna umowa sprzedaży samochodu jest ważna?

Tak, dla ważności sprzedaży samochodu między osobami prywatnymi przepisy nie wymagają formy pisemnej. Zgodnie z art. 60 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny oświadczenie woli może być wyrażone także przez zachowanie ujawniające wolę w sposób dostateczny. Forma pisemna jest jednak bardzo ważna dowodowo i praktycznie potrzebna przy rejestracji pojazdu.

Czy mogę odstąpić od umowy, jeżeli sprzedawca zapewniał, że auto jest bezwypadkowe?

Możesz mieć taką podstawę, jeżeli zapewnienie było nieprawdziwe, a wada jest istotna. Podstawą mogą być art. 556, art. 556¹ § 1 pkt 2 i art. 560 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Trzeba jednak udowodnić treść zapewnienia, rzeczywisty stan auta oraz to, że nie wiedziałeś o tej wadzie w chwili zawarcia umowy.

Czy sprzedawca prywatny może wyłączyć rękojmię?

Tak, art. 558 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny pozwala stronom ograniczyć albo wyłączyć rękojmię. Takie wyłączenie nie działa jednak, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę, co wynika z art. 558 § 2 tej ustawy.

Co napisać w wezwaniu do zwrotu zaliczki?

W wezwaniu wskaż kwotę, datę wpłaty, dane pojazdu, podstawę żądania oraz numer rachunku. Wyznacz termin zapłaty, np. 7 dni od doręczenia, i zapowiedz naliczanie odsetek ustawowych za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny oraz skierowanie sprawy do sądu.

Podsumowanie

Odzyskanie zaliczki za samochód zależy od tego, czy strony zawarły umowę, czy kwota była rzeczywiście zaliczką, czy zadatkiem, oraz dlaczego transakcja nie została sfinalizowana. Jeżeli kupujący po prostu zmienił zdanie, sprawa może być sporna i wymaga rozliczenia ewentualnych roszczeń sprzedawcy. Jeżeli natomiast sprzedawca wprowadził kupującego w błąd co do bezwypadkowości auta, zataił istotną wadę albo po skutecznym odstąpieniu od umowy odmawia zwrotu pieniędzy, kupujący ma argumenty do dochodzenia zwrotu zaliczki.

Najbezpieczniej działać pisemnie: złożyć precyzyjne oświadczenie, zażądać zwrotu pieniędzy w konkretnym terminie i zgromadzić dowody. W razie odmowy pozostaje droga sądowa o zapłatę.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 60, art. 66, art. 353¹, art. 394, art. 405, art. 410, art. 455, art. 471, art. 481, art. 494, art. 535, art. 556, art. 556¹, art. 557, art. 558 i art. 560.
2. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta - Dz.U. 2014 poz. 827, w szczególności art. 43a i następne.
3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398, w szczególności art. 13 ust. 1 pkt 2.
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt V ACa 239/08.
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1999 r., sygn. akt III CKN 36/99.