Zabezpieczenie alimentów, wyrok podwyższający i umorzenie egzekucji, czy opłata 5% jest zgodna z prawem?

Umorzenie postępowania egzekucyjnego

Umorzenie postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela czy też z urzędu, stosownie do art. 824 § 1 pkt 4 K.p.c., zobowiązuje komornika do obciążenia wierzyciela opłatą stosunkową w wysokości 5% świadczenia pozostałego do wyegzekwowania. Przy czym, co należy podkreślić, zgodnie z uchwałą SN z 27.02.2020 r., sygn. akt III CZP 62/19, art. 29 u.k.s. nie znajduje zastosowania, jeżeli wierzyciel złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego przed dniem wejścia w życie tej ustawy.

Zdaniem SN przyjęcie, że o zasadach rozstrzygania o kosztach decyduje data wydania przez komornika postanowienia w tym przedmiocie, a nie data wystąpienia zdarzenia uzasadniającego umorzenie postępowania egzekucyjnego byłoby krzywdzące dla wierzycieli, bowiem rygor ich odpowiedzialności za koszty komornicze byłby uzależniony tylko od tego, jak szybko komornik rozpoznałby wniosek. Termin rozpoznania wniosku jest z kolei uzależniony od możliwości organizacyjnych kancelarii komornika, liczby prowadzonych postępowań oraz różnych zdarzeń losowych, które mogą mieć wpływ na obsadę personalną kancelarii w danym okresie. W rezultacie to przypadkowe okoliczności niezależne od wierzyciela i dłużnika, a niejednokrotnie także komornika, decydowałyby o tym, kto finalnie ponosiłby koszty umorzonego postępowania egzekucyjnego.

Za świadczenie pozostałe do wyegzekwowania uznaje się kwotę pozostającą w egzekucji na dzień złożenia wniosku o umorzenie postępowania. Za datę złożenia wniosku o umorzenie postępowania przyjmuje się datę jego nadania albo datę złożenia go bezpośrednio komornikowi. W świetle omawianych przepisów ustawy w przypadku, w którym dłużnik dokonał całkowitej spłaty zadłużenia do rąk wierzyciela, za świadczenie pozostałe do wyegzekwowania należy uznać świadczenie spełnione przez dłużnika bezpośrednio wierzycielowi (zob. uchwała SN z 29.10.2009 r., sygn. akt III CZP 82/09). Powyższe dotyczy również przypadku, w którym dłużnik dokonał jedynie częściowej spłaty zadłużenia bezpośrednio wierzycielowi, w wyniku której wierzyciel wystąpił z wnioskiem o umorzenie w tej części prowadzonego postępowania.

Opłata w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego

Wartość świadczenia pozostałego do wyegzekwowania pokrywa się z wartością egzekwowanego świadczenia w razie całkowitej bezskuteczności egzekucji. Jeżeli do umorzenia postępowania egzekucyjnego doszło po częściowym wyegzekwowaniu świadczenia, wartość świadczenia pozostałego do wyegzekwowania będzie stanowić różnicę pomiędzy wartością świadczenia wskazanego we wniosku lub żądaniu (poleceniu) przeprowadzenia egzekucji, czyli wartością egzekwowanego świadczenia a wartością wyegzekwowanego świadczenia.

W takim wypadku komornik pobiera od dłużnika dwie opłaty. Pierwsza z nich będzie obliczona według zasad określonych w art. 49 ust. 1 u.k.s.e. (obecnie art. 27 ust. 1 lub 2 u.k.k.), właściwych dla opłaty stosunkowej liczonej od wartości wyegzekwowanego świadczenia, druga natomiast – według zasad określonych w art. 49 ust. 2 u.k.s.e. (obecnie art. 29 ust. 1 lub 3 u.k.k.), właściwych dla opłaty liczonej od wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania.

M. Bieżuński i P. Bieżuński również wskazują, że przez wartość świadczenia pozostałego do wyegzekwowania należy rozumieć różnicę między wartością egzekwowanego świadczenia, ustaloną na dzień wpływu wniosku wierzyciela o umorzenie postępowania egzekucyjnego lub dzień umorzenia się postępowania z mocy samego prawa, a kwotą już wyegzekwowaną. Powyższe wypowiedzi odnoszą się jednak tylko do takich spraw, w których dochodzi do umorzenia całego postępowania egzekucyjnego albo umorzenia postępowania w części po wyegzekwowaniu części świadczenia. Natomiast w razie umorzenia postępowania w części (bez uprzedniego wyegzekwowania części świadczenia) świadczenie pozostałe do wyegzekwowania to wartość świadczenia objętego wnioskiem wierzyciela o umorzenie postępowania egzekucyjnego lub świadczenia, co do którego postępowanie jest umarzane na podstawie art. 824 § 1 pkt 4 K.p.c. Jeżeli zatem wierzyciel wnosi o umorzenie postępowania co do części egzekwowanego świadczenia, to podstawą obliczenia opłaty nie jest cała wartość świadczenia pozostałego do wyegzekwowania, ale tylko ta jego część, której dotyczy wniosek wierzyciela (postanowienie o umorzeniu). Pozostała część egzekwowanego świadczenia nadal „jest w egzekucji”. W zależności od przebiegu dalszego postępowania będzie ona mogła stanowić podstawę obliczenia innej opłaty stosunkowej (np. w razie jej wyegzekwowania będzie to opłata stosunkowa z art. 27 ust. 1 lub 2 u.k.k.).

Przyjęcie odmiennej wykładni prowadziłoby do sytuacji, w której komornik na podstawie tej samej wartości świadczenia obliczałby dwie opłaty stosunkowe lub ich większą liczbę. Jeżeli wierzyciel wnosi o umorzenie postępowania, gdyż dłużnik wpłacił całe świadczenie do rąk wierzyciela, to świadczeniem pozostałym do wyegzekwowania jest świadczenie spełnione przez dłużnika bezpośrednio wierzycielowi. Pogląd ten zachował aktualność i znajduje dodatkowe potwierdzenie w przepisie art. 27 ust. 3 u.k.k. Przepis ten stanowi, że kwota wpłacona wierzycielowi przez dłużnika nie stanowi wyegzekwowanego świadczenia. Wynika stąd, że takie świadczenie, pomimo wpłaty dokonanej na rzecz wierzyciela, jest nadal świadczeniem pozostałym do wyegzekwowania.

W mojej ocenie komornik dokonał błędnej wykładni przepisów. Powinien dla wyliczenia opłaty odjąć już kwotę wpłaconą na poczet zabezpieczenia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
2. Ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych - Dz.U. 2018 poz. 770