Umorzenie egzekucji alimentów a opłata 5% komornika

Czy opłata 5% została naliczona prawidłowo?

W opisanym stanie faktycznym istnieją poważne argumenty za tym, że opłata została ustalona zawyżenie. Sama stawka 5% nie jest co do zasady sprzeczna z prawem, ponieważ art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych przewiduje opłatę stosunkową w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela na podstawie art. 825 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Spór dotyczy jednak nie samej stawki, lecz podstawy jej obliczenia.

Kluczowe pytanie brzmi: jaka kwota rzeczywiście pozostawała do wyegzekwowania w dniu umorzenia postępowania? Komornik nie powinien automatycznie przyjmować całej sumy przyszłych świadczeń alimentacyjnych tylko dlatego, że wcześniej zajęto wynagrodzenie lub złożono kwotę do depozytu na podstawie art. 883 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli po wydaniu prawomocnego wyroku zabezpieczenie upadło, a alimenty były następnie regularnie płacone bezpośrednio wierzycielce, trzeba oddzielić: zaległość rzeczywistą, ewentualną różnicę wynikającą z podwyższenia oraz świadczenia przyszłe, które nie powinny już sztucznie powiększać podstawy opłaty.

Jaka jest podstawa prawna opłaty przy umorzeniu egzekucji?

Obecnie zasady kosztów komorniczych reguluje ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych. Zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy, w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela komornik pobiera od wierzyciela opłatę stosunkową w wysokości 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania. Jednocześnie przepis przewiduje minimalną i maksymalną wysokość opłaty, dlatego w konkretnej sprawie trzeba jeszcze sprawdzić, czy komornik prawidłowo zastosował ustawowe limity obowiązujące w dacie wydania postanowienia.

Nie oznacza to jednak, że komornik może w każdej sprawie przyjąć dowolnie wysoką podstawę. Pojęcie „świadczenia pozostałego do wyegzekwowania” musi być rozumiane ściśle. Dla alimentów ma to szczególne znaczenie, bo egzekucja często obejmuje zarówno zaległości, jak i świadczenia bieżące.

Zobacz również:

• jak uchronić samochód przed egzekucją komorniczą
• czy komornik może pisać do rodziny dłużnika

Co oznacza „świadczenie pozostałe do wyegzekwowania”?

W praktyce chodzi o tę część roszczenia, która w chwili umorzenia nadal była objęta skutecznym wnioskiem egzekucyjnym i nie została wyegzekwowana przez komornika. Nie można więc bezrefleksyjnie doliczać:

• świadczeń, które przestały być objęte podstawą egzekucji,
• świadczeń przyszłych, jeśli egzekucja w tym zakresie powinna zostać zakończona,
• kwot, które wierzyciel otrzymał bezpośrednio od dłużnika, jeżeli ich uwzględnienie prowadziłoby do fikcyjnego zawyżenia „pozostałości”.

W orzecznictwie przyjmuje się, że zapłata dokonana bezpośrednio wierzycielowi nie staje się automatycznie świadczeniem wyegzekwowanym przez komornika, ale ma znaczenie przy ocenie, czy wierzyciel faktycznie nadal dochodził jeszcze tej samej należności w egzekucji. W tym kierunku wypowiedział się Sąd Najwyższy m.in. w uchwale z 29 października 2009 r., III CZP 82/09. Chociaż zapadła na tle wcześniejszego stanu prawnego, jej argumentacja nadal bywa wykorzystywana przy wykładni pojęcia świadczenia pozostałego do wyegzekwowania.

W dodatku art. 27 ust. 3 ustawy o kosztach komorniczych wskazuje, że świadczenie wpłacone wierzycielowi bezpośrednio przez dłużnika nie stanowi świadczenia wyegzekwowanego. Przepis ten nie daje jednak podstawy do mechanicznego mnożenia podstawy opłaty. Nadal trzeba ustalić, jaka należność była realnie objęta egzekucją w dniu jej umorzenia.

Znaczenie zabezpieczenia alimentów i jego upadku

Jeżeli egzekucję wszczęto na podstawie postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia alimentacyjnego, to trzeba pamiętać, że zabezpieczenie nie działa bezterminowo. Skutki zabezpieczenia trzeba oceniać łącznie z rozstrzygnięciem kończącym sprawę o alimenty.

Zasadniczo zabezpieczenie roszczenia ma charakter tymczasowy. Po uprawomocnieniu się wyroku rozstrzygającego sprawę co do istoty należy ocenić, czy wcześniejsza podstawa egzekucji nadal obejmuje dochodzone świadczenia, czy też doszło do jej „skonsumowania” przez prawomocne rozstrzygnięcie. W sprawach alimentacyjnych ma to szczególne znaczenie tam, gdzie po wydaniu wyroku wierzyciel nie składa nowego wniosku egzekucyjnego opartego na wyroku, a dłużnik płaci dobrowolnie bieżące alimenty.

Jeżeli więc po prawomocnym wyroku podwyższającym alimenty wierzyciel nie wnosił o dalsze prowadzenie egzekucji na podstawie wyroku, a dłużnik regulował bieżące kwoty bezpośrednio wierzycielce, to trudno uznać, że komornik mógł naliczyć 5% od całej wysokiej sumy przyszłych alimentów liczonych tak, jakby nadal pozostawały w egzekucji.

Depozyt z art. 883 § 2 K.p.c. a koszty egzekucji

Art. 883 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala dłużnikowi w sprawach o alimenty żądać umorzenia egzekucji co do świadczeń wymagalnych w przyszłości, jeżeli złoży do depozytu sumę odpowiadającą świadczeniom okresowym za sześć miesięcy i upoważni komornika do podejmowania z tej sumy należności w razie zwłoki. To rozwiązanie ma ograniczyć dalszą egzekucję co do przyszłych rat, ale nie przesądza automatycznie o wszystkich kosztach, jakie komornik może później naliczyć.

Jeżeli komornik wcześniej umorzył egzekucję co do świadczeń przyszłych w związku z depozytem, to później nie powinien ponownie obejmować tych samych świadczeń opłatą 5%, jak gdyby nadal pozostawały do wyegzekwowania. W przeciwnym razie ta sama wartość ekonomiczna byłaby uwzględniana podwójnie.

Równie istotne jest to, że po upadku zabezpieczenia należało rozważyć dalszy los depozytu oraz zakres, w jakim egzekucja mogła jeszcze być prowadzona. Sama rozmowa telefoniczna z kancelarią komorniczą nie zastępuje jednak formalnego pisma. W praktyce brak pisemnego zgłoszenia wyroku przez strony często prowadzi do tego, że komornik działa na podstawie dotychczasowych akt, nawet jeśli stan prawny faktycznie już się zmienił.

Dlaczego wyliczenie komornika może być błędne?

W opisanej sprawie wątpliwości budzą zwłaszcza cztery kwestie:

1. Upadek zabezpieczenia – po prawomocnym wyroku nie można bez końca liczyć podstawy opłaty tak, jakby nadal trwała egzekucja z zabezpieczenia.
2. Dobrowolne płatności dłużnika – jeśli alimenty były regularnie płacone do rąk wierzycielki, to trzeba ustalić, czy w dacie umorzenia istniała jeszcze realna zaległość, a jeśli tak, to w jakiej wysokości.
3. Zakres wniosku wierzyciela o umorzenie – opłata z art. 29 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych powinna odnosić się do świadczenia rzeczywiście pozostającego w egzekucji w chwili umorzenia, a nie do teoretycznej wartości całej sprawy.
4. Ryzyko podwójnego liczenia tej samej kwoty – jeżeli część świadczeń była objęta wcześniejszym umorzeniem co do przyszłych rat albo została faktycznie zapłacona, nie powinna ponownie powiększać podstawy opłaty.

Na gruncie przedstawionych faktów najbardziej prawdopodobne jest to, że podstawą opłaty mogła być co najwyżej rzeczywista, niewyrównana różnica między świadczeniem należnym a zapłaconym, ewentualnie inne konkretne zaległości istniejące w dniu umorzenia. Jeżeli była to tylko niedopłata wynikająca z podwyższenia z 700 zł do 1000 zł za określony okres, to naliczenie 5% od kwoty przekraczającej 50 000 zł wymagałoby bardzo mocnego uzasadnienia, którego w takim stanie faktycznym zwykle brakuje.

Zobacz również:

• przedawnienie długu a działania wierzyciela
• windykacja należności od dłużnika za granicą

Jakie działania można podjąć?

Jeżeli postanowienie o ustaleniu kosztów zostało już doręczone, podstawowym środkiem zaskarżenia jest skarga na czynność komornika, przewidziana w art. 767 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Termin do jej wniesienia wynosi co do zasady tydzień od dnia doręczenia zawiadomienia o czynności albo od dnia, w którym strona dowiedziała się o czynności – zgodnie z art. 767 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego.

W skardze warto wskazać przede wszystkim:

• że zabezpieczenie alimentów upadło po wydaniu prawomocnego wyroku,
• że po tej dacie wierzyciel nie prowadził aktywnie egzekucji na podstawie nowego tytułu wykonawczego, o ile tak było w rzeczywistości,
• że dłużnik regulował bieżące alimenty bezpośrednio wierzycielce,
• że komornik błędnie ustalił wysokość świadczenia pozostałego do wyegzekwowania,
• że doszło do nieuprawnionego uwzględnienia przyszłych świadczeń albo kwot, które nie powinny już pozostawać w egzekucji.

Dobrze dołączyć: potwierdzenia przelewów, odpis prawomocnego wyroku, postanowienie o zabezpieczeniu, pisma składane do komornika oraz postanowienie o umorzeniu i ustaleniu kosztów.

Tabela: kiedy opłata 5% może być prawidłowa, a kiedy budzi zastrzeżenia

Ocena opisanej sprawy

Na podstawie przedstawionych informacji bardziej przekonujące jest stanowisko, że komornik nie powinien był liczyć opłaty 5% od kwoty obejmującej wieloletnią wartość przyszłych alimentów, jeżeli:

• egzekucja z zabezpieczenia utraciła aktualność po prawomocnym wyroku,
• dłużnik płacił na bieżąco alimenty bezpośrednio wierzycielce,
• rzeczywista zaległość ograniczała się co najwyżej do różnicy 300 zł miesięcznie za określony okres lub innej konkretnej niedopłaty,
• wierzyciel po wydaniu wyroku nie podejmował dalszych czynności egzekucyjnych odpowiadających tak wysokiej podstawie.

Innymi słowy: sama opłata 5% może być zgodna z prawem, ale bardzo możliwe, że nieprawidłowo ustalono kwotę, od której ją naliczono. W takim układzie problem leży nie w stawce, lecz w błędnym ustaleniu „świadczenia pozostałego do wyegzekwowania”.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce może dojść do prawidłowego albo zawyżonego naliczenia opłaty komorniczej.

FAQ

Czy komornik zawsze może pobrać 5% przy umorzeniu egzekucji?

Nie. Najpierw trzeba ustalić podstawę umorzenia i to, jaka kwota naprawdę pozostawała do wyegzekwowania. Sama stawka 5% wynika z art. 29 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych, ale nie w każdej sprawie będzie liczona od takiej kwoty, jaką przyjmie komornik.

Czy wpłata alimentów bezpośrednio do wierzyciela ma znaczenie?

Tak. Nie jest to świadczenie wyegzekwowane przez komornika w rozumieniu art. 27 ust. 3 ustawy o kosztach komorniczych, ale taka wpłata ma znaczenie przy ustalaniu, czy i jaka należność nadal pozostawała do wyegzekwowania.

Czy upadek zabezpieczenia alimentów wpływa na koszty egzekucji?

Tak, może wpływać bardzo istotnie. Jeżeli po prawomocnym wyroku zabezpieczenie przestało być aktualne, komornik nie powinien opierać kosztów na założeniu, że nadal egzekwowane są przyszłe raty z zabezpieczenia.

Jaki jest termin na skargę na czynność komornika?

Co do zasady tydzień od doręczenia zawiadomienia o czynności albo od dnia, w którym strona dowiedziała się o czynności – zgodnie z art. 767 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy rozmowa telefoniczna z komornikiem wystarczy?

Nie. Dla celów dowodowych i procesowych najważniejsze są pisma złożone do akt sprawy. Jeżeli pojawił się wyrok albo zmienił się zakres zadłużenia, najlepiej zgłosić to komornikowi na piśmie.

Źródła

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

2. Ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych – Dz.U. 2018 poz. 770

3. Uchwała Sądu Najwyższego z 29 października 2009 r., III CZP 82/09

4. Uchwała Sądu Najwyższego z 27 lutego 2020 r., III CZP 62/19