Odpowiedzialność dzieci za zaległy czynsz po upadłości rodzica

Na czym polega odpowiedzialność pełnoletnich domowników za czynsz

Podstawą odpowiedzialności dzieci nie jest sam fakt pokrewieństwa z najemcą, lecz art. 688¹ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Przepis ten stanowi, że za zapłatę czynszu i innych należnych opłat odpowiadają solidarnie z najemcą stale zamieszkujące z nim osoby pełnoletnie, z wyjątkiem pełnoletnich zstępnych pozostających na jego utrzymaniu, którzy nie są w stanie utrzymać się samodzielnie.

To oznacza, że wynajmujący może kierować roszczenie przeciwko pełnoletnim dzieciom tylko wtedy, gdy łącznie wykaże, że:

• były one pełnoletnie w okresie powstania zaległości,
• stale zamieszkiwały z najemcą w lokalu,
• zadłużenie dotyczy okresu ich zamieszkiwania.

Odpowiedzialność ta nie obejmuje automatycznie całego długu z umowy najmu. Zgodnie z art. 688¹ § 2 Kodeksu cywilnego odpowiedzialność osób pełnoletnich ogranicza się do wysokości czynszu i innych opłat należnych za okres ich stałego zamieszkiwania.

Jeżeli więc dziecko wyprowadziło się wcześniej albo pełnoletność osiągnęło dopiero w trakcie trwania najmu, nie odpowiada za wcześniejsze należności.

Czy upadłość konsumencka rodzica zwalnia dzieci z długu

Co do zasady – nie. Jeżeli rodzic ogłosił upadłość jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej, skutki tej upadłości dotyczą przede wszystkim jego majątku i jego osobistej odpowiedzialności, regulowanej przez ustawę z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe.

Dla współdłużników kluczowe znaczenie ma art. 91 ust. 2 Prawa upadłościowego, zgodnie z którym upadłość jednego z dłużników solidarnych nie ma wpływu na zobowiązania współdłużników. Oznacza to, że wierzyciel może nadal dochodzić należności od innych osób odpowiedzialnych solidarnie, nawet gdy wobec najemcy toczy się lub zakończyło się postępowanie upadłościowe.

Nie zmienia tego także okoliczność, że wierzyciel nie zgłosił wierzytelności syndykowi. Brak zgłoszenia może mieć znaczenie dla udziału wierzyciela w postępowaniu upadłościowym dłużnika głównego, ale nie powoduje automatycznego wygaśnięcia roszczenia wobec innych współdłużników, jeżeli podstawa ich odpowiedzialności istnieje.

Jeżeli chcesz lepiej zrozumieć skutki zajęcia majątku i odpowiedzialności osób bliskich w egzekucji, zobacz również: komornik w domu żony lub rodzica dłużnika – co może zająć?

Na czym polega solidarność dłużników

Zasady solidarnej odpowiedzialności określa art. 366 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Jeżeli kilka osób jest zobowiązanych solidarnie, wierzyciel może żądać całości albo części świadczenia od wszystkich łącznie, od kilku z nich albo od każdego z osobna. Zaspokojenie wierzyciela przez jednego z dłużników zwalnia pozostałych do wysokości dokonanej zapłaty.

W praktyce wynajmujący może więc pozwać wyłącznie dziecko, wyłącznie rodzica albo wszystkie te osoby razem. Taki wybór wierzyciela jest co do zasady dopuszczalny. Jeżeli jedno z dzieci zapłaci całość lub część długu, może następnie dochodzić rozliczenia od pozostałych współdłużników na podstawie art. 376 § 1 Kodeksu cywilnego, czyli tzw. roszczenia regresowego. Zakres tego rozliczenia zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego.

Co musi udowodnić właściciel mieszkania

Sam pozew nie wystarcza. Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Z kolei zgodnie z art. 232 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne.

Wynajmujący powinien więc wykazać przede wszystkim:

• istnienie stosunku najmu i wysokość należnego czynszu oraz opłat,
• wysokość zaległości oraz sposób jej wyliczenia,
• okres, za jaki żąda zapłaty,
• fakt, że pozwane dzieci były w tym czasie pełnoletnie,
• fakt ich stałego zamieszkiwania w lokalu.

Stale zamieszkiwanie nie zawsze jest tożsame z meldunkiem. Meldunek może być dowodem pomocniczym, ale nie rozstrzyga samodzielnie sprawy. Znaczenie mają także inne dowody, np. zeznania świadków, korespondencja, dokumenty szkolne lub pracownicze, rachunki czy potwierdzenia miejsca pobytu.

Czy dzieci odpowiadają za wszystkie opłaty

Art. 688¹ § 1 Kodeksu cywilnego mówi o czynszu i innych należnych opłatach. W praktyce mogą to być np. opłaty eksploatacyjne, jeżeli obciążają najemcę zgodnie z umową. Nie oznacza to jednak, że każda pozycja wskazana przez właściciela będzie automatycznie należna. Trzeba sprawdzić:

• co dokładnie wynika z umowy najmu,
• jakie należności rzeczywiście obciążały najemcę,
• czy roszczenie nie obejmuje kwot nienależnych albo źle wyliczonych.

Jeżeli w pozwie ujęto odsetki, należy pamiętać, że ich dochodzenie powinno być oparte na konkretnej podstawie prawnej. Co do zasady wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego, ale musi wskazać, od jakiej daty ich dochodzi i w jaki sposób je obliczył.

Przedawnienie roszczeń o czynsz

W sprawach o zaległy czynsz bardzo ważne może być przedawnienie. Roszczenia o świadczenia okresowe, do których co do zasady należy czynsz najmu, przedawniają się z upływem 3 lat na podstawie art. 118 Kodeksu cywilnego. Koniec terminu przedawnienia przypada co do zasady na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata.

Nie oznacza to jednak, że każde starsze roszczenie jest automatycznie bezzasadne. Trzeba ocenić m.in.:

• kiedy poszczególne raty czynszu stały się wymagalne,
• czy bieg przedawnienia został przerwany, np. przez wniesienie pozwu – art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego,
• czy po przerwaniu termin biegnie na nowo – art. 124 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli pozwane dziecko jest konsumentem, sąd bierze pod uwagę upływ terminu przedawnienia z urzędu w zakresie roszczeń przeciwko konsumentowi, zgodnie z art. 117 § 2¹ Kodeksu cywilnego. Mimo to w praktyce warto wyraźnie podnieść zarzut przedawnienia w sprzeciwie lub odpowiedzi na pozew i rozpisać, których należności dotyczy.

Co zrobić po otrzymaniu nakazu zapłaty

Jeżeli sprawa została wniesiona w postępowaniu upominawczym, sąd może wydać nakaz zapłaty. Pozwany ma wtedy prawo wnieść sprzeciw. Termin wynosi co do zasady 2 tygodnie od dnia doręczenia nakazu – wynika to z art. 502 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

W sprzeciwie warto podnieść wszystkie realne zarzuty, w szczególności:

• brak stałego zamieszkiwania w lokalu,
• brak pełnoletności przez część spornego okresu,
• nieprawidłowe wyliczenie długu,
• objęcie pozwem okresu po wyprowadzce,
• przedawnienie całości lub części roszczenia,
• brak wykazania przez powoda, jakie opłaty składają się na dochodzoną kwotę.

Wniesienie sprzeciwu powoduje utratę mocy nakazu zapłaty w zaskarżonej części, a sprawa toczy się dalej według zasad ogólnych – art. 505 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli problem dotyczy szerszej odpowiedzialności za cudze zobowiązania, pomocny może być też materiał: odpowiedzialność rodziców za długi dorosłego syna

Jak ocenić sytuację dzieci w opisanym stanie faktycznym

W opisanej sprawie sam fakt, że umowa najmu była zawarta wyłącznie z rodzicem, nie wyłącza odpowiedzialności pełnoletnich dzieci. Art. 688¹ Kodeksu cywilnego właśnie po to przewiduje odpowiedzialność osób stale zamieszkujących z najemcą, mimo że nie są stronami umowy.

Z drugiej strony wierzyciel nie może skutecznie żądać zapłaty za dowolny okres. Dzieci mogą bronić się wtedy, gdy:

• nie mieszkały stale w lokalu,
• w części okresu były niepełnoletnie,
• należały do wyjątku z art. 688¹ § 1 Kodeksu cywilnego,
• roszczenie jest przedawnione,
• powód nie potrafi udowodnić wysokości zadłużenia.

Jeżeli jedno z dzieci zostanie ostatecznie zobowiązane do zapłaty, nie oznacza to jeszcze, że ma ponieść ciężar ekonomiczny całej należności bez możliwości rozliczeń z innymi współdłużnikami. Taka kwestia wymaga jednak odrębnej oceny na tle art. 376 Kodeksu cywilnego.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy dzieci odpowiadają za dług czynszowy tylko dlatego, że są dziećmi najemcy?

Nie. Odpowiedzialność wynika z art. 688¹ § 1 Kodeksu cywilnego i powstaje dlatego, że są pełnoletnimi osobami stale zamieszkującymi z najemcą, a nie z samego pokrewieństwa.

Czy dziecko odpowiada za okres, gdy było niepełnoletnie?

Nie. Przepis dotyczy wyłącznie osób pełnoletnich. Za okres sprzed ukończenia 18 lat odpowiedzialność z art. 688¹ Kodeksu cywilnego nie powstaje.

Czy upadłość konsumencka rodzica umarza dług także wobec dzieci?

Co do zasady nie. Zgodnie z art. 91 ust. 2 Prawa upadłościowego upadłość jednego dłużnika solidarnego nie wpływa na odpowiedzialność współdłużników.

Czy można bronić się zarzutem przedawnienia?

Tak, jeżeli roszczenie obejmuje przedawnione należności. W sprawach o czynsz często znaczenie ma 3-letni termin z art. 118 Kodeksu cywilnego, ale trzeba sprawdzić, czy bieg przedawnienia nie został przerwany.

Co daje sprzeciw od nakazu zapłaty?

Sprzeciw złożony w terminie powoduje, że sprawa nie kończy się automatycznie nakazem. Pozwala przedstawić zarzuty i dowody, a sąd rozpoznaje sprawę w zwykłym trybie.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – ISAP.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – ISAP.

3. Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe – ISAP.

4. Przykładowe orzecznictwo dotyczące solidarności dłużników i rozliczeń między współdłużnikami: orzeczenia sądów powszechnych wydawane na tle art. 366 i art. 376 Kodeksu cywilnego; znaczenie konkretnego orzecznictwa zależy od stanu faktycznego sprawy.