Zaległy czynsz po rodzicach a odpowiedzialność dziecka i spadkobiercy

Kto odpowiada za zaległy czynsz po rodzicach?

Trzeba rozdzielić dwie różne podstawy odpowiedzialności:

• odpowiedzialność za opłaty związane z używaniem lokalu – gdy dana osoba mieszkała w lokalu razem z najemcą,
• odpowiedzialność za długi spadkowe – gdy po śmierci rodzica dana osoba dziedziczy po nim spadek.

To, że brat zmarłego lub dziecko zmarłego mieszkało w lokalu, nie oznacza automatycznie odpowiedzialności za cały dług narosły przez wiele lat. Zakres odpowiedzialności zależy od wieku, okresu zamieszkiwania, statusu prawnego lokalu, tego, czy istnieje wyrok lub nakaz zapłaty, a także od tego, czy spadek został odrzucony lub przyjęty.

Odpowiedzialność dziecka mieszkającego z rodzicami za czynsz

W przypadku lokalu wynajmowanego podstawowe znaczenie ma art. 688(1) § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem za zapłatę czynszu i innych należnych opłat odpowiadają solidarnie z najemcą pełnoletnie osoby stale zamieszkujące z nim w lokalu, z wyjątkiem pełnoletnich zstępnych pozostających na utrzymaniu najemcy.

To oznacza, że wierzyciel może żądać zapłaty od dorosłego domownika tylko wtedy, gdy łącznie były spełnione warunki:

• osoba była pełnoletnia,
• stale zamieszkiwała z najemcą w lokalu,
• nie była pełnoletnim zstępnym pozostającym na utrzymaniu najemcy.

Zakres tej odpowiedzialności ogranicza art. 688(1) § 2 Kodeksu cywilnego – odpowiada się tylko za czynsz i opłaty należne za okres stałego zamieszkiwania.

W praktyce oznacza to, że brat opisany w sprawie nie odpowiada za zadłużenie z okresu, gdy był małoletni. Co do okresu po uzyskaniu pełnoletności trzeba jeszcze zbadać, czy nadal pozostawał na utrzymaniu rodzica. Jeżeli tak, może korzystać z wyjątku wskazanego w art. 688(1) § 1 Kodeksu cywilnego. Taka ocena zawsze zależy od konkretnych faktów: nauki, braku własnych dochodów, wspólnego gospodarstwa domowego i rzeczywistego utrzymywania przez rodzica.

Czy małoletnie dziecko odpowiada za długi czynszowe?

Co do zasady nie na podstawie art. 688(1) § 1 Kodeksu cywilnego, ponieważ przepis ten dotyczy wyłącznie pełnoletnich osób stale zamieszkujących z najemcą.

Nie można więc skutecznie obciążyć dziecka odpowiedzialnością za czynsz tylko dlatego, że mieszkało z rodzicami w lokalu. Jeśli wierzyciel kieruje roszczenie również za okres małoletności, warto to wyraźnie zakwestionować w odpowiedzi na wezwanie do zapłaty, sprzeciwie od nakazu zapłaty albo zarzutach od nakazu zapłaty – w zależności od trybu sprawy.

Czy po śmierci rodzica dziecko odpowiada jako spadkobierca?

Tak, ale tylko jako spadkobierca i na zasadach prawa spadkowego. Zgodnie z art. 922 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą śmierci na spadkobierców. Długi czynszowe co do zasady należą do długów spadkowych.

Jeżeli więc ojciec lub matka mieli zadłużenie wobec gminy, spółdzielni albo wspólnoty, to po ich śmierci wierzyciel może dochodzić zapłaty od spadkobierców. Nie oznacza to jednak automatycznie odpowiedzialności całym majątkiem osobistym.

W obecnym stanie prawnym kluczowy jest art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego. Jeżeli spadkobierca nie złoży w terminie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku, to co do zasady przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza, a nie wprost.

To ważna zmiana względem dawnych zasad. Dziś brak oświadczenia w terminie 6 miesięcy nie oznacza już standardowo prostego przyjęcia spadku. Odpowiedzialność za długi jest wtedy ograniczona do wartości stanu czynnego spadku, zgodnie z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego.

Odrzucenie spadku po zadłużonym rodzicu

Spadkobierca może spadek odrzucić. Uprawnienie to wynika z art. 1012 Kodeksu cywilnego, a termin do złożenia oświadczenia określa art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego – jest to 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania do spadku.

Najczęściej przy dziedziczeniu ustawowym termin liczy się od dnia, w którym dana osoba dowiedziała się o śmierci spadkodawcy. Gdy istnieją wcześniejsi spadkobiercy, dla dalszych osób termin może zacząć biec dopiero od chwili, gdy dowiedzą się, że zostały powołane do spadku, np. po odrzuceniu spadku przez kogoś z bliższej kolejności.

Oświadczenie można złożyć przed sądem albo notariuszem – wynika to z art. 1018 § 3 Kodeksu cywilnego.

Skutek odrzucenia spadku określa art. 1020 Kodeksu cywilnego: spadkobierca jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. W konsekwencji do dziedziczenia mogą wejść jego dzieci albo dalsi krewni. Dlatego przy zadłużonym spadku trzeba od razu przeanalizować sytuację całej rodziny, w tym małoletnich.

Zobacz również:

odrzucenie spadku po dalekim krewnym

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza – co to oznacza?

Zgodnie z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku.

W praktyce:

• jeżeli po zmarłym nie ma majątku albo jego wartość jest znikoma, odpowiedzialność spadkobiercy jest odpowiednio ograniczona,
• wierzyciel nie powinien uzyskać więcej, niż wynosi wartość aktywów spadkowych,
• trzeba jednak ostrożnie rozliczać składniki majątku spadkowego, bo błędy lub podstępne pominięcie przedmiotów mogą mieć poważne skutki.

W sprawach bardziej skomplikowanych warto rozważyć sporządzenie wykazu inwentarza albo wniosek o spis inwentarza, zwłaszcza gdy nie wiadomo, jakie były długi i majątek zmarłego.

Przedawnienie zaległego czynszu i odsetek

Bardzo istotne może być też przedawnienie. Roszczenia o czynsz i związane z nim opłaty mają co do zasady charakter świadczeń okresowych, dlatego przedawniają się z upływem 3 lat na podstawie art. 118 Kodeksu cywilnego.

Trzeba jednak sprawdzić, czy wierzyciel:

• nie uzyskał już wcześniej wyroku albo nakazu zapłaty,
• nie wszczął egzekucji,
• nie doszło do przerwania biegu przedawnienia.

Jeżeli roszczenie zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, zastosowanie ma art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego – roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem przedawnia się z upływem 6 lat. Jednocześnie roszczenia o świadczenia okresowe należne w przyszłości przedawniają się po 3 latach.

Oznacza to, że sam fakt, iż zaległości powstawały wiele lat temu, nie przesądza jeszcze o ich przedawnieniu. Potrzebna jest analiza dokumentów: umowy najmu, kartoteki lokalu, wyroków, nakazów zapłaty, postanowień spadkowych i ewentualnych pism komornika.

Czy spółdzielnia może żądać zapłaty całego długu od jednego domownika?

Jeżeli odpowiedzialność jest solidarna, wierzyciel może dochodzić całości lub części świadczenia od jednego z dłużników – wynika to z art. 366 § 1 Kodeksu cywilnego. To jednak nie oznacza, że zawsze może żądać zapłaty za każdy okres.

Przy odpowiedzialności z art. 688(1) § 1 i 2 Kodeksu cywilnego pełnoletni domownik odpowiada tylko za okres swojego stałego zamieszkiwania, a dodatkowo pełnoletni zstępny może powołać się na to, że pozostawał na utrzymaniu najemcy.

Jeżeli więc spółdzielnia lub gmina straszy odpowiedzialnością za całe zadłużenie z odsetkami, nie należy przyjmować tego bez weryfikacji. Często wierzyciel przedstawia maksymalne stanowisko negocjacyjne, które dopiero w sądzie musi udowodnić.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania do zapłaty lub pozwu?

Najważniejsze jest ustalenie, z jakiego tytułu wierzyciel dochodzi pieniędzy. W praktyce warto:

1. zażądać szczegółowego rozliczenia zadłużenia z podaniem okresów, należności głównej i odsetek,
2. ustalić, czy roszczenie dotyczy odpowiedzialności jako domownika, czy jako spadkobiercy,
3. sprawdzić datę uzyskania pełnoletności i okres rzeczywistego zamieszkiwania,
4. ustalić, czy po zmarłym został odrzucony lub przyjęty spadek,
5. przeanalizować przedawnienie i ewentualne prawomocne orzeczenia.

Jeżeli został wydany nakaz zapłaty, trzeba pilnować terminu na wniesienie środka zaskarżenia. W postępowaniu upominawczym co do zasady wnosi się sprzeciw, a w postępowaniu nakazowym zarzuty – zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Termin najczęściej wynosi 2 tygodnie od doręczenia, ale zawsze trzeba go sprawdzić w pouczeniu z sądu.

Zobacz również:

długi spadkowe a przedawnienie roszczeń banku

Czy pasierb odpowiada za długi po ojczymie?

Co do zasady nie dziedziczy z ustawy po ojczymie. Krąg spadkobierców ustawowych określają przepisy art. 931–935(1) Kodeksu cywilnego. Pasierb nie należy do podstawowej grupy spadkobierców po ojczymie, chyba że został powołany w testamencie.

Jeżeli więc ktoś jest tylko pasierbem zmarłego i nie został wskazany w testamencie, zwykle nie odpowiada za jego długi spadkowe. Inaczej może być jedynie wtedy, gdy wierzyciel dochodzi zapłaty nie jako długu spadkowego, lecz z tytułu wspólnego zamieszkiwania w lokalu i spełnienia przesłanek z art. 688(1) Kodeksu cywilnego.

Tabela: kiedy dziecko może odpowiadać za zaległy czynsz?

FAQ

Czy brat musi zapłacić cały zaległy czynsz po rodzicach?

Nie zawsze. Jeżeli wierzyciel opiera roszczenie na art. 688(1) § 1 Kodeksu cywilnego, brat może odpowiadać tylko za okres, gdy był pełnoletni, stale mieszkał w lokalu i nie pozostawał już na utrzymaniu rodzica. Osobno trzeba ocenić ewentualną odpowiedzialność jako spadkobiercy.

Czy brak odrzucenia spadku oznacza dziś przyjęcie go wprost?

Nie. Zgodnie z art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego brak oświadczenia w terminie co do zasady oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Czy czynsz po rodzicach może się przedawnić?

Tak, roszczenia o czynsz co do zasady przedawniają się po 3 latach na podstawie art. 118 Kodeksu cywilnego. Jeżeli jednak wierzyciel ma prawomocny wyrok lub nakaz zapłaty, termin może wynosić 6 lat zgodnie z art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego.

Czy pasierb odpowiada za długi czynszowe po ojczymie?

Jako spadkobierca ustawowy co do zasady nie, chyba że został powołany do spadku w testamencie. Może jednak odpowiadać z tytułu wspólnego zamieszkiwania, jeśli spełnione są przesłanki z art. 688(1) Kodeksu cywilnego.

Czy po odrzuceniu spadku problem długów znika definitywnie?

Dla osoby, która skutecznie odrzuciła spadek – tak, ale do dziedziczenia mogą wejść jej dzieci albo dalsi krewni. Dlatego trzeba sprawdzić, kto staje się kolejnym spadkobiercą.

Źródła

• art. 118, art. 125 § 1, art. 366 § 1, art. 688(1) § 1–2, art. 922 § 1, art. 931–935(1), art. 1012, art. 1015 § 1–2, art. 1018 § 3, art. 1020, art. 1031 § 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w zakresie sprzeciwu od nakazu zapłaty i zarzutów od nakazu zapłaty