Debet na karcie kredytowej po śmierci właściciela

Czy debet na karcie kredytowej zmarłego przechodzi na spadkobierców?

Tak, co do zasady zadłużenie z karty kredytowej zmarłego przechodzi na spadkobierców. Wynika to z art. 922 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, zgodnie z którym prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na spadkobierców. Dług z tytułu wykorzystanego limitu karty kredytowej jest takim obowiązkiem majątkowym.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że każda osoba z rodziny musi natychmiast spłacić zadłużenie. Odpowiedzialność zależy od tego, czy dana osoba jest spadkobiercą oraz czy spadek przyjęła, odrzuciła albo czy upłynął już termin na złożenie oświadczenia spadkowego.

W praktyce bank po otrzymaniu informacji o śmierci posiadacza karty powinien zablokować możliwość dalszego korzystania z karty, ustalić saldo zadłużenia i dochodzić roszczenia od spadkobierców. Sam fakt bycia dzieckiem zmarłego nie wystarcza jeszcze do pełnego ujawnienia przez bank szczegółów rachunku i karty, jeżeli nie wykazano następstwa prawnego.

Przyjęcie spadku, odrzucenie spadku i termin 6 miesięcy

Spadkobierca ma trzy podstawowe możliwości wskazane w art. 1012 Kodeksu cywilnego: może przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi, przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza albo spadek odrzucić.

Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku składa się w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Tak stanowi art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego. Najczęściej dla dziecka zmarłego termin biegnie od dnia, w którym dowiedziało się o śmierci rodzica, ale w konkretnych sprawach moment ten może wymagać osobnej oceny.

Bardzo ważna jest aktualna zasada z art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego. Jeżeli spadkobierca nie złoży żadnego oświadczenia w terminie, przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to ograniczenie odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku, ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza, zgodnie z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego.

To istotna zmiana względem dawnych zasad. W przypadku spadków otwartych przed 18 października 2015 r. brak oświadczenia mógł w wielu sytuacjach prowadzić do prostego przyjęcia spadku. Dlatego przy starszych sprawach spadkowych trzeba zawsze sprawdzić datę śmierci spadkodawcy i przepisy przejściowe.

Od kiedy spadkobierca odpowiada własnym majątkiem?

Zakres odpowiedzialności zmienia się w czasie. Zgodnie z art. 1030 Kodeksu cywilnego do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku. Od chwili przyjęcia spadku odpowiada za te długi z całego swojego majątku, ale przy przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza działa ograniczenie z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli jest kilku spadkobierców, do chwili działu spadku ponoszą oni solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe na podstawie art. 1034 § 1 Kodeksu cywilnego. Po dziale spadku odpowiadają proporcjonalnie do wielkości udziałów, zgodnie z art. 1034 § 2 Kodeksu cywilnego.

W praktyce bank może więc skierować wezwanie do jednego lub kilku spadkobierców, ale spadkobierca, który spłacił więcej niż wynika z jego udziału, może mieć roszczenie rozliczeniowe wobec pozostałych spadkobierców. Ocena zależy od tego, czy doszło już do działu spadku i jaki jest zakres odpowiedzialności każdego spadkobiercy.

Czy bank może żądać aktu zgonu i dokumentu nabycia spadku?

Żądanie aktu zgonu jest zrozumiałe, ponieważ bank musi potwierdzić śmierć klienta, zablokować kartę i ustalić dalszy tryb obsługi zobowiązania. Akt zgonu jest dokumentem urzędowym potwierdzającym śmierć osoby.

Żądanie dokumentu potwierdzającego nabycie spadku również jest co do zasady uzasadnione, jeżeli bank ma ujawnić szczegóły zadłużenia, salda rachunków albo prowadzić rozmowy z konkretną osobą jako spadkobiercą. Bank jest związany tajemnicą bankową wynikającą z art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, dlatego nie powinien swobodnie przekazywać informacji osobie, która nie wykazała uprawnienia do działania jako spadkobierca.

Typowymi dokumentami potwierdzającymi następstwo prawne są prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, notarialny akt poświadczenia dziedziczenia albo europejskie poświadczenie spadkowe. Sam akt zgonu potwierdza śmierć, ale nie potwierdza, kto dziedziczy.

Inaczej należy ocenić żądanie dokumentacji medycznej, na przykład karty informacyjnej z pogotowia. Taki dokument nie jest standardowo potrzebny do samego ustalenia spadkobierców ani do potwierdzenia śmierci. Może być natomiast istotny, jeżeli do karty kredytowej była dołączona polisa ubezpieczeniowa, a bank lub ubezpieczyciel bada, czy zadłużenie może zostać spłacone z ubezpieczenia. Warto poprosić bank o pisemne wskazanie celu i podstawy żądania takiej dokumentacji.

Co zrobić po śmierci posiadacza karty kredytowej?

Najbezpieczniej działać w kilku krokach. Po pierwsze, należy zgłosić bankowi śmierć posiadacza karty i przedstawić akt zgonu. Po drugie, trzeba ustalić, czy zmarły pozostawił majątek oraz jakie miał zobowiązania. Po trzecie, należy pilnować 6-miesięcznego terminu z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli długi przewyższają majątek albo nie da się ustalić sytuacji finansowej zmarłego, trzeba rozważyć odrzucenie spadku albo przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza. Oświadczenie spadkowe składa się przed sądem albo przed notariuszem, co wynika z art. 1018 § 3 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli spadek zostanie odrzucony, osoba odrzucająca jest traktowana tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku, zgodnie z art. 1020 Kodeksu cywilnego. Wtedy do dziedziczenia mogą dojść jej dzieci. Gdy dziecko jest małoletnie, w części spraw konieczne może być działanie rodziców w imieniu dziecka oraz ewentualna zgoda sądu opiekuńczego, zależnie od konkretnego układu rodzinnego i spełnienia warunków z art. 101 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Czy trzeba spłacić debet od razu po przyjęciu spadku?

Jeżeli spadkobierca przyjął spadek, bank może dochodzić zapłaty długu, ale powinien wykazać istnienie i wysokość roszczenia. Warto poprosić o rozliczenie karty: kwotę wykorzystanego limitu, naliczone odsetki, opłaty, datę wymagalności i podstawę naliczeń.

Przy innym zobowiązaniu bankowym, takim jak kredyt, osobno trzeba ocenić naliczanie odsetek od kredytu po śmierci kredytobiorcy i podstawę dalszych naliczeń.

Odsetki za opóźnienie mogą być dochodzone na podstawie art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego. W przypadku odsetek kapitałowych i odsetek za opóźnienie trzeba dodatkowo pamiętać o limitach odsetek maksymalnych z art. 359 § 2¹ Kodeksu cywilnego oraz art. 481 § 2¹ Kodeksu cywilnego.

Jeżeli spadek został przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, spadkobierca powinien zadbać o prawidłowe ustalenie aktywów i pasywów spadku. Bez tego trudno ocenić, czy żądanie banku mieści się w granicach odpowiedzialności wynikających z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego.

FAQ

Podsumowanie

Debet na karcie kredytowej zmarłego jest co do zasady długiem spadkowym. Spadkobierca powinien przede wszystkim ustalić termin na złożenie oświadczenia spadkowego, krąg spadkobierców, wartość majątku zmarłego oraz wysokość zadłużenia. Przy aktualnym stanie prawnym brak oświadczenia oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, ale nie zwalnia z potrzeby uporządkowania dokumentów i rozliczeń z bankiem.

Bank może wymagać aktu zgonu oraz dokumentu potwierdzającego nabycie spadku. Jeżeli żąda dokumentacji medycznej, warto ustalić, czy chodzi o ubezpieczenie karty lub inną konkretną podstawę. Nie należy pochopnie podpisywać ugody ani uznania długu, dopóki nie wiadomo, czy odpowiadasz za spadek i w jakich granicach.

Źródła

• art. 922 § 1, art. 1012, art. 1015 § 1-2, art. 1018 § 3, art. 1020, art. 1030, art. 1031 § 1-2, art. 1034 § 1-2, art. 359 § 2¹ i art. 481 § 1 oraz § 2¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny: ISAP
• art. 101 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy: ISAP
• art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe: ISAP